bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2000, tijdvak 2

opgave 1Bevolkingsgeografie

kaart 1 Huwelijksvruchtbaarheid 1959/1961 per COROP-gebied in procenten van het nationaal
gemiddelde
Legenda: in % van het nationaal gemiddelde D 126 en meer 116 - 126 106 - 116 95 - 106 C 85 - 95 E minder dan 85 * A * buiten beschouwing gelaten F G B 0 30 60 km
bron: Pater, B.C., de e.a., Nederland in delen, Houten, 1989
De gebieden A en B op kaart 1 wijken af van het landelijke gemiddelde.
12p
Schrijf de letters A en B onder elkaar op je antwoordblad en zet achter elke letter de
oorzaak voor de lage/hoge score.
22p
Zijn de regionale verschillen in huwelijksvruchtbaarheid tussen 1959/1961 (zie kaart 1) en
1998 groter of kleiner geworden?
Geef daarvoor de verklaring.
32p
A: Noem het COROP-gebied op kaart 1 waarvan het huwelijksvruchtbaarheidscijfer in de
periode 1959/1961-1998 het minst veranderd is ten opzichte van het nationale gemiddelde.
Kies uit:
C – Kop van Noord-Holland
D – Noord-Friesland
E – Noord-Overijssel
F – Achterhoek
G – Noord-Limburg
B: Beargumenteer je keuze.
kaart 2 Het percentage 75-plussers in 1985, 1997 en 2010 in de gemeenten van het stadsgewest
Amsterdam
figuur bij de opgave
bron: Demos, nummer 5, 1998
De centrale stad en de randgemeenten in het stadsgewest Amsterdam laten een
tegengestelde demografische ontwikkeling zien (zie kaart 2).
43p
A: Beschrijf het verschil in ontwikkeling van het percentage 75-plussers in de centrale
stad enerzijds en in de gemeenten van het stadsgewest Amsterdam anderzijds vanaf begin
jaren zestig tot 1985, dus voorafgaand aan de periode waarop kaart 2 betrekking heeft.
B: Geef de oorzaak van dat verschil in demografische ontwikkeling.
Het overheidsbeleid in de jaren negentig heeft de tegengestelde demografische ontwikkeling
van centrale stad en randgemeenten, zoals weergegeven op kaart 2, versterkt.
52p
Leg dit uit.
figuur 1 Verloop van geboorte- en sterftecijfers in de periode 1851-1975 (vijfjarige gemiddelden)
in twee provincies en in Nederland als geheel (in promillen)
figuur bij de opgave
bron: Knippenberg, H., De groei van de bevolking in Holland na 1850, in: Het land van
Holland, 1978
De grafieken A, B en C van figuur 1 geven de ontwikkeling weer van geboorte en sterfte
in twee provincies en in Nederland als geheel.
62p
Schrijf de letters A en C onder elkaar op je antwoordblad.
Zet er het juiste gebied achter.
Kies uit:
• Nederland
• Noord-Brabant
• Noord-Holland

opgave 2Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke

factoren (toegepast op het duinlandschap en het Krijt/
lösslandschap)
foto 1 De Kerf bij Schoorl aan Zee (kijkrichting zee)
foto
ligging
foto
bron: Cito, augustus 1998
In de zeereep tussen Bergen en Schoorl (zie foto 1) is in 1997 een gat gemaakt, De Kerf.
Men verwachtte dat in de vlakte achter De Kerf de natuur een veel gevarieerder karakter
zou gaan krijgen, omdat daar verschillende milieus in elkaar overgaan. Het aantal
gradiënten zou toenemen. Al na enkele maanden ontwikkelden zich inderdaad nieuwe
gradiënten in de vallei achter De Kerf.
72p
Noem twee nieuwe gradiënten die zich achter De Kerf ontwikkelden.
figuur 2 Tegenwoordige situatie in sommige duingebieden langs de Nederlandse kust
figuur bij de opgave
figuur 3 Toekomstbeeld van sommige duingebieden langs de Nederlandse kust
figuur bij de opgave
vrij naar: Helmer, W. en P. Vellinga e.a., Meegroeien met de Zee, Laag-Keppel, 1996
Het duingebied is in het toekomstbeeld (figuur 3) aanmerkelijk lager en breder dan
tegenwoordig (figuur 2).
82p
Geef aan waardoor het duingebied lager en breder wordt.
kaart 3 Een topografisch kaartfragment van Texel
figuur bij de opgave
vrij naar: Topografische Dienst Emmen, kaart 9 West, 1994
In het kaartfragment is naast het duinlandschap nog een ander landschap (volgens de
examenstructuur) aanwezig.
92p
A: Welk landschap wordt bedoeld?
B: Welk bodemtype overheerst in dat gebied?
kaart 4 Schiermonnikoog in de loop der tijd
figuur bij de opgave
bron: Waddenbulletin 1993. Deze kaart is gemaakt naar Isbary, Bakker en Van Oosten.
103p
A: Verklaar het verdwijnen van de oorspronkelijke duinketens op Schiermonnikoog (zie
kaart 4).
B: Noem een manier waarop men het verdwijnen van huidige en toekomstige duinketens
op Schiermonnikoog kan voorkomen.
Op Schiermonnikoog (zie kaart 4) wordt het oostelijk deel van het eiland overgelaten aan
het vrije spel van de natuur, zodat daar natuurlijke duinvorming kan plaatsvinden.
112p
Noem twee uit kaart 4 af te leiden gegevens waaruit je kunt afleiden dat, zonder al te veel
bezwaren, het oostelijk deel van het eiland aan de natuur kan worden overgelaten.
tekst 1 Erosie en wateroverlast in Zuid-Limburg
„Structurele oplossingen van het probleem van erosie en wateroverlast moeten gezocht
worden in maatregelen tot herstel en verbetering van het waterbufferend en -bergend
vermogen van het landschap. (...) Gestreefd moet worden naar een ruimtelijke
afwisseling van het agrarisch grondgebruik in het Limburgse heuvelland.”
bron: Schouten, C.J., M.C. Rang en P.M.J. Huigen, Erosie en wateroverlast in Zuid-Limburg,
in: Landschap, 1985, nr. 2
122p
Waarom moet er ter bestrijding van erosie en wateroverlast (zie tekst 1) gestreefd worden
naar een ruimtelijke afwisseling in het agrarisch grondgebruik van Zuid-Limburg?
In Zuid-Limburg komt fruitteelt zowel voor op de hellingen als op de plateaus.
132p
Geef twee kenmerkende verschillen tussen fruitteelt op de hellingen en fruitteelt op de
plateaus. Ga in je antwoord uit van de plateaus.
figuur 4 Rivierterrassen
figuur bij de opgave
bron: Berendsen, H.J.A., De vorming van het land, inleiding in de geologie en de
geomorfologie, Assen, 1996
Figuur 4 toont de vorming van rivierterrassen langs de Maas.
Deze terrassen zijn ontstaan door zowel een klimatologisch (de afwisseling van glacialen
en interglacialen) als een geologisch proces.
143p
A: Welk geologisch proces wordt bedoeld?
B: Behalve in het ontstaan van rivierterrassen komt dat geologische proces nog op een
andere wijze in figuur 4 tot uiting.
Op welke andere wijze komt dat proces in figuur 4 tot uiting?
152p
Hoe komt de afwisseling van glacialen en interglacialen in figuur 4 tot uiting?

opgave 3Milieugeografie van Nederland (toegepast op ’Nederland en

de internationale milieuproblemen’ en ’de Nederlander en
de milieugebruiksruimte’)
figuur 5 Het debietverloop van de Rijn
2500 m3 per sec 2000 1500 1000 500 0 j f mam j j a sond
bron: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1997
Stel dat in de Rijn het hele jaar door een constante hoeveelheid zware metalen terecht
komt.
In tegenstelling tot de concentratie van alle mogelijke andere stoffen is de kans groot dat
de concentratie van metaalhoudend slib in het Rijnwater in de maand januari het hoogst
is (figuur 5).
162p
Geef de verklaring voor die hoogste concentratie in januari.
kaart 5 Verdroging in Nederland, 1989
Legenda: mate van verdroging van de bodem, per ecodistrict, 1989 niet verdroogd plaatselijk verdroogd matig verdroogd matig tot sterk verdroogd sterk verdroogd geen gegevens 0 30 60 km
bron: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1997
In Oost- en Zuid-Nederland, in de gebieden met de legenda-eenheden ’matig tot sterk
verdroogd’ en ’sterk verdroogd’, treedt eerder verdroging op dan in de rest van
Nederland (kaart 5).
172p
Welke combinatie van twee fysisch-geografische factoren draagt bij aan deze verdroging?
Een van de middelen om verdroging tegen te gaan is het weer in natuurlijke staat
terugbrengen van gekanaliseerde beken.
182p
Verklaar waardoor het in natuurlijke staat terugbrengen van beken zal leiden tot een
hogere grondwaterstand in het stroomgebied.
kaart 6 Gebieden in Nederland waar als gevolg van het versterkt broeikaseffect zoutschade zal
optreden
A B C D 0 30 60 km
bron: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1997
193p
A: Welk gebied op kaart 6, A, B, C of D, zal het snelst met zoutschade worden
geconfronteerd als mogelijk gevolg van het versterkt broeikaseffect?
B: Beargumenteer je keuze.
kaart 7 De verspreiding van stikstof in de Noordzee in 1985
Legenda: microgram N per liter <150 150 - 200 200 - 300 300 - 500 500 - 750 750 - 1000 >1000 0 100 200 km
bron: RIVM, Nationale Milieu Verkenning 2 1990-2010, Alphen aan de Rijn, 1991
202p
Geef de verklaring voor het patroon van stikstofverspreiding in de Noordzee in 1985 met
behulp van twee factoren.
Er bestaat een relatie tussen de Nederlandse veestapel en de druk op het tropisch
regenwoud in met name Zuidoost-Azië.
212p
Leg deze relatie uit.
figuur 6 Stromen van tropische producten voor de (intensieve) veehouderij in onder andere
Nederland
cassave uit sojaproducten oliepalmproducten Thailand uit Brazilië uit Maleisië sojabonen en schroot palm- palmpittenschroot palm- tapioca pitten- olie 1 2 3 vet sojabonen sojaschroot, palmpittenschroot,…

cassave uit sojaproducten oliepalmproducten Thailand uit Brazilië uit Maleisië sojabonen en schroot palm- palmpittenschroot palm- tapioca pitten- olie 1 2 3 vet sojabonen sojaschroot, palmpittenschroot, mengvoederindustrie vetten en reststoffen margarine-, vetten- en (intensieve) veehouderij 4 oliën-industrie veeteeltproducten 5 consumenten (huishoudens) in de wereld

bron: Exportlandbouw in de Derde Wereld en de effecten op natuur en milieu,
IVM rapport R 87/1
224p
Past het productiesysteem zoals afgebeeld in figuur 6 bij het idee van duurzame
ontwikkeling?
Beargumenteer je antwoord en betrek daarbij:
A: de situatie op fluviale schaal in de productielanden van veevoeder-ingrediënten.
B: de situatie op lokale schaal in de consumptielanden van veevoeder-ingrediënten.
Veel ontwikkelingslanden, bijvoorbeeld in West-Afrika, staan voor een dilemma als
buitenlandse ondernemingen toestemming vragen om in deze landen handelsgewassen te
verbouwen.
232p
Beschrijf het bedoelde dilemma.
De gebruikskosten van natuurlijke hulpbronnen zijn mede bepalend voor de omvang van
de milieugebruiksruimte. Zo kan de milieugebruiksruimte van aardolie groter worden als
de prijs ervan stijgt.
242p
Beredeneer met behulp van twee argumenten waarom een prijsverhoging van aardolie de
milieugebruiksruimte ervan zal doen toenemen.
252p
Hoe is het mogelijk dat landen die meer energie produceren uit eigen delfstoffen dan ze
zelf nodig hebben toch energiedragers moeten importeren?

opgave 4Internationalisering: Nederland in Europa, Europa in de

wereld kaart 8 Ligging van de exclusieve economische zones bron:Vaart, R. van der, Globetrotter,Teleac, Utrecht, 1996 Het spreidingspatroon van exclusieve economische zones (kaart 8) kent op mondiale schaal enkele concentratiegebieden.
■ Geef de verklaring voor het grote aantal exclusieve economische zones in Midden-Amerika.
figuur 7 Productie van auto’s door de belangrijkste Japanse concerns in 1994 figuur 8 Productie van auto’s door de belangrijkste Amerikaanse concerns in 1994 figuur 9 Productie van auto’s door de belangrijkste Europese concerns in 1994 bron figuren 7, 8 en 9: Dicken, Peter, Global Shift, Londen,…

figuur 7 Productie van auto’s door de belangrijkste Japanse concerns in 1994 figuur 8 Productie van auto’s door de belangrijkste Amerikaanse concerns in 1994 figuur 9 Productie van auto’s door de belangrijkste Europese concerns in 1994 bron figuren 7, 8 en 9: Dicken, Peter, Global Shift, Londen, 1998 Het mondiale spreidingspatroon van de autoproductie (figuren 7, 8 en 9) laat zien dat de autoproductie in twee soorten industrielanden plaatsvindt.

■ Welke twee soorten industrielanden worden bedoeld?
■ A:Welke autoconcerns, de Japanse, de Amerikaanse of de Europese, zijn volgens de figuren 7, 8 en 9 het meest geïnternationaliseerd? B: Geef twee uit de figuren af te leiden argumenten voor je keuze. Kenmerkend voor de moderne autoproductie door met name multinationals is flexibiliteit.…

■ A:Welke autoconcerns, de Japanse, de Amerikaanse of de Europese, zijn volgens de figuren 7, 8 en 9 het meest geïnternationaliseerd? B: Geef twee uit de figuren af te leiden argumenten voor je keuze. Kenmerkend voor de moderne autoproductie door met name multinationals is flexibiliteit. Uitgangspunt hierbij is het ’just in time’ principe.

■ A:Wat betekent het ’just in time’ principe in de auto-industrie? B: Noem een belangrijke geografische consequentie van het toepassen van het ’just in time’ principe voor de locatie van toeleveringsbedrijven in de auto-industrie.
tekst 2 Jan Maas, landbouwgeograaf, schetst in het tijdschrift Geografie Educatief een beeld van de Nederlandse tuinbouw waarbij sterke en zwakke kanten de revue passeren. Hij signaleert een viertal bedreigingen voor de positie van Nederland als toonaangevende producent en handelaar van groente en…

tekst 2 Jan Maas, landbouwgeograaf, schetst in het tijdschrift Geografie Educatief een beeld van de Nederlandse tuinbouw waarbij sterke en zwakke kanten de revue passeren. Hij signaleert een viertal bedreigingen voor de positie van Nederland als toonaangevende producent en handelaar van groente en fruit, namelijk: 1 Telers en handelaren hebben te traag gereageerd op de verandering van aanbodmarkt naar vraagmarkt. 2 Een groot deel van het assortiment van de voedingstuinbouw bestaat nog steeds uit bulkproducten. 3 De ongunstige locatie binnen Nederland van de voornaamste glastuinbouwcentra. 4 Buitenlandse producenten kunnen op niet al te lange termijn de Nederlandse handel passeren en zelf de afzet ter hand nemen. bron: Maas, J., Nederlandse tuinbouw: minder productie, meer handel, Geografie Educatief, 1997, nr. 3 In tekst 2 worden vier punten genoemd die elk een bedreiging vormen voor de toonaangevende positie van Nederland als producent van tuinbouwproducten.

■ Geef een reden waarom het bij punt 2 genoemde een bedreiging vormt.
■ Geef twee redenen waarom het bij punt 3 genoemde een bedreiging vormt. Naast de bedreigingen in tekst 2 kent de Nederlandse tuinbouw ook sterke punten.
■ Noem twee opzichten waarin de Nederlandse tuinbouw op Europese schaal in een gunstige concurrentiepositie verkeert.

opgave 5Marokko

foto 2 Een landschap in Marokko
figuur bij de opgave
bron: Pascon, P. en H. van der Wusten, ’Les Beni Bou Frah’, 1983
333p
Noem drie menselijke activiteiten die kunnen hebben geleid tot de aantasting van het
landschap op foto 2.
Binnen de landbouw bestaan vele mogelijkheden om het proces waarvan foto 2 een beeld
geeft een halt toe te roepen.
342p
Noem twee van die mogelijkheden.
Gedurende een groot deel van de 20ste eeuw werden de meeste migranten van het
platteland opgevangen in de medina. De bevolkingsdichtheid in de medina is dan ook
enorm toegenomen.
353p
Noem drie manieren waarop de huisvestingscapaciteit van de medina vergroot kon
worden.
kaart 9 Economisch kerngebied van Marokko in 1995
Legenda: huidige urbane regio grootstedelijk gebied in 2000 KKEENNIITTRRAA kleine en middelgrote steden (<120.000 inw.) RABAT steden (>120.000 inw.) MOHAMMEDIA CASABLANCA EL JADIDA 0 20 40 km
bron: Lentjes, W., Marokko, Novib, Den Haag, 1995
De opkomst en uitbreiding van het stedelijk gebied van kaart 9 gedurende de eerste helft
van de 20ste eeuw, kan worden verklaard door een complex van economische en politieke
factoren.
362p
Geef van beide soorten factoren een voorbeeld.
Als gevolg van de ongelijke economische ontwikkeling van de verschillende regio’s in
Marokko ontstaan er tegenstellingen tussen gebieden.
373p
A: Met welk begrip duidt men deze tegenstellingen tussen gebieden in de aardrijkskunde
aan?
B: Welke demografische consequentie heeft het ontstaan van deze tegenstellingen?
De ongelijke economische ontwikkeling is ook zichtbaar in de industriële ontwikkeling
van Marokko.
382p
Op welke wijze tracht de Marokkaanse overheid deze ongelijke industriële ontwikkeling
tegen te gaan?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
kaart 10 Het agrarisch grondgebruik in Marokko
figuur bij de opgave
bron: Haleber, R., ’Marokko’, Koninklijk Instituut voor de Tropen, 1990
De gebieden X en Y op kaart 10 verschillen nogal in vegetatie.
392p
Geef de fysisch-geografische verklaring voor dat verschil waarbij je ingaat op zowel
gebied X als gebied Y.
kaart 11 Seizoensbeweging van de kudden naar hun verschillende weidegebieden in de zomer
Legenda: hoogte 1000 m en hoger weidegebieden 0 100 200 km
vrij naar: Grande Encyclopédie du Maroc, Rabat, 1987
402p
Verklaar de seizoensbeweging van de kudden zoals weergegeven op kaart 11.