bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2001, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlaskaart(en) nodig zijn voor de
beantwoording.

opgave 1Migratie en Mobiliteit

bron 1 Asielmigranten in Nederland naar nationaliteit (geschatte aantallen) vrij naar: Nicolaas, H.,Allochtonen in Nederland: vluchtelingen en asielzoekers, in: Maandstatistiek van de bevolking 1999/7 bronnen 2 Nederland: aantal inwoners per km 2 Nederland: aantal asielzoekers per km 2 en 3 2 3…

bron 1 Asielmigranten in Nederland naar nationaliteit (geschatte aantallen) vrij naar: Nicolaas, H.,Allochtonen in Nederland: vluchtelingen en asielzoekers, in: Maandstatistiek van de bevolking 1999/7 bronnen 2 Nederland: aantal inwoners per km 2 Nederland: aantal asielzoekers per km 2 en 3 2 3 aantal inwoners per km 2 aantal asielzoekers per km 2 0- 200 600- 800 0,0-0,5 200- 400 800-1000 0,5-1,0 400- 600

bron 4 Asielzoekers in Nederland bronnen 2, 3 en 4: vrij naar:Trouw, 12 december 1998 Gebruik de bronnen 1 tot en met 4 bij de vragen 1 tot en met 4. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar en leg je relaties tussen deze verschijnselen en gebieden.
■ A:Welk land wordt met de letter A in bron 1 aangegeven? B:Welke twee factoren droegen er aan bij dat tussen 1991 en 1995 juist uit dit land de grootste aantallen asielmigranten kwamen.
■ A: In welk opzicht wijkt de ruimtelijke spreiding van de asielmigranten in Nederland af van de spreiding van de migranten, die zich tussen 1970 en 1990 in Nederland hebben gevestigd? B: Geef een verklaring voor die afwijkende ruimtelijke spreiding van de asielmigranten. Veel burgers in de drie…

■ A: In welk opzicht wijkt de ruimtelijke spreiding van de asielmigranten in Nederland af van de spreiding van de migranten, die zich tussen 1970 en 1990 in Nederland hebben gevestigd? B: Geef een verklaring voor die afwijkende ruimtelijke spreiding van de asielmigranten. Veel burgers in de drie noordelijke provincies vinden dat zij onevenredig veel asielmigranten moeten opvangen. De sociaal-geografische argumentatie die zij hiervoor aanvoeren, is af te leiden uit de bronnen 2 tot en met 4.

■ Welke sociaal-geografische argumentatie kan voor deze onevenredigheid worden aangevoerd? Uit bron 4 blijkt, dat er in Nederland drie aanmeldcentra zijn waar asielzoekers de asielprocedure kunnen starten.
■ Wat zal de voornaamste reden zijn waarom juist voor deze drie locaties is gekozen?
Het begrip afstandsverval staat de laatste jaren in de migratietheorieën minder centraal.
■ Noem hiervoor twee argumenten. Gebruik de atlaskaarten 27 en 32 bij de vragen 6 en 7. Bij deze vragen leg je relaties tussen verschijnselen en verander je van ruimtelijke schaal. Uit de gemeente Eemnes binnen de regio Eemland komen opvallend weinig forensen naar Amersfoort.
■ A: Geef hiervoor één reden die geldt op lokale schaal. B: Geef hiervoor één reden die geldt op regionale schaal. De suburbanisatie van het wonen binnen de regio Eemland is vooral gericht geweest op de gemeenten Leusden, Hoevelaken en Eemnes.
■ Welke twee aanwijzingen kun je daarvoor vinden op kaart 27? bron 5 Bevolkingsdichtheid en het gemiddeld aantal kilometers woon-werkverkeer per inwoner per dag per Nederlandse provincie in 1996 Provincie Bevolkingsdichtheid Gemiddeld aantal kilometers woon- Groningen 238 werkverkeer per 6,34…

■ Welke twee aanwijzingen kun je daarvoor vinden op kaart 27? bron 5 Bevolkingsdichtheid en het gemiddeld aantal kilometers woon-werkverkeer per inwoner per dag per Nederlandse provincie in 1996 Provincie Bevolkingsdichtheid Gemiddeld aantal kilometers woon- Groningen 238 werkverkeer per 6,34 inwoner per dag Friesland Drenthe 181/172 Overijssel Flevoland 184 315 Gelderland Utrecht 373/784 Noord-Holland Zuid-Holland 1163 926 Zeeland Noord-Brabant 204/461 Limburg 521 vrij naar: CBS-gegevens Gebruik bron 5 en de atlas bij de vragen 8 tot en met 10. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen verschijnselen. Je krijgt de volgende onderzoeksopdracht: Onderzoek of er een duidelijke relatie bestaat tussen de bevolkingsdichtheid in een provincie en het gemiddeld aantal woon-werkkilometers per dag dat mensen afleggen in de desbetreffende provincie.

■ Formuleer een hypothese bij deze onderzoeksvraag.
■ Beargumenteer waarom deze hypothese aannemelijk is.
■ Waarom is het niet aannemelijk dat je deze hypothese op de ruimtelijke schaal van de Nederlandse provincie kunt bevestigen?

opgave 2Politiek en Ruimte

bron 6 Concentratiegebieden van geëmigreerde Chinezen in Zuidoost-Azië
TAIWAN CHINA INDIA BIRMA FILIPIJNEN LAOS ZUIDCHINESE THAILAND ZEE CAMBODJA VIETNAM M A L E I S I Ë I N SINGAPORE D I S C H SI Ë E I N D O N E O C E A A N Legenda: gebieden met de grootste concentraties van…

TAIWAN CHINA INDIA BIRMA FILIPIJNEN LAOS ZUIDCHINESE THAILAND ZEE CAMBODJA VIETNAM M A L E I S I Ë I N SINGAPORE D I S C H SI Ë E I N D O N E O C E A A N Legenda: gebieden met de grootste concentraties van geëmigreerde Chinezen 0 350 700 km

vrij naar: Vaart, R. van der (red.), Globetrotter, Utrecht, 1996
Gebruik bron 6 en de atlas bij de vragen 11 tot en met 13.
Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze
verschijnselen en confronteer je dimensies met elkaar.
De spreiding van de Chinese bevolking over Indonesië geeft een aanwijzing met welke
bestaansmiddelen de Chinese bevolking zich traditioneel bezighoudt.
113p
A: Welke soort bestaansmiddelen is dit?
B: Leg de relatie uit tussen de spreiding van de Chinese bevolking over Indonesië en hun
bestaansmiddelen.
In Indonesië bestaan al lange tijd conflicten tussen Chinezen en Indonesiërs die
regelmatig tot uitbarsting komen. Vooral economische verschillen tussen Indonesiërs en
Chinezen dragen hieraan bij.
Op de achtergrond spelen ook bepaalde bevolkingskenmerken een rol.
Informatie over deze bevolkingskenmerken is te vinden op de kaarten „De
aarde-bevolking” in de atlas.
123p
Schrijf op je antwoordblad de titels en nummers van drie kaarten die hierover de meest
nauwkeurige informatie geven.
In de conflicten tussen Indonesiërs en Chinezen werd in de tweede helft van de 20e eeuw
de Chinezen verweten het politieke systeem van het moederland China aan te hangen.
133p
A: Welk politiek systeem wordt hier bedoeld?
B: Leg uit dat het niet waarschijnlijk is dat de Chinezen in Indonesië ook echt sterke
aanhangers van dat politieke systeem zouden zijn.

opgave 3bron 7 De stad blijft daar

De Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe is het grondig eens met de doelstellingen van de provincie Zuid-Holland voor de toekomst van de Zuidvleugel van de Randstad: een permanente herstructurering om de kwaliteit van de gebouwde omgeving op peil te houden, het leefmilieu verder te…

De Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe is het grondig eens met de doelstellingen van de provincie Zuid-Holland voor de toekomst van de Zuidvleugel van de Randstad: een permanente herstructurering om de kwaliteit van de gebouwde omgeving op peil te houden, het leefmilieu verder te verbeteren en de stedelijke economie en cultuur te stimuleren. Groene gebieden worden afgewisseld met stedelijke en landelijke gebieden. DE DORPEN EN STADJES IN DE HOEKSCHE WAARD KOMEN ALLEMAAL AAN HET WATER TE LIGGEN Calthorpe wil een duidelijke en spelen in het temperen van de definitieve begrenzing van de stad. (…) piekafvoeren van de rivieren. Zo wordt Als eerste wil Calthorpe het eiland een nieuwe landschappelijke overgang IJsselmonde verder verstedelijken. Hij tussen land en water geïntroduceerd trekt de stadsgrens bij de Oude Maas. waardoor de steden en dorpen in de Bedrijvigheid zal voortaan een plek delta, naar analogie van veel Friese moeten vinden rond de A15 en de steden, een aantrekkelijke ligging aan Betuwelijn.Voorts denkt hij dat de het water krijgen. Dergelijke meren en agrarische toekomst van de Hoeksche moerassen kunnen tegelijkertijd worden Waard - vanwege de veel goedkoper gebruikt voor grootschalige visteelt op producerende landbouwgebieden in een beperkt aantal plaatsen. Calthorpe Oost-Europa - gericht zal moeten zijn op ziet met de komst van deze visteelt de het produceren en distribueren van mogelijkheden voor een versterking van hoogwaardige voedingsmiddelen. Lokale de huidige economische basis van de en regionale markten zouden voor een Nederlandse delta. Open water van gebied als de Hoeksche Waard wel eens geringe diepte is daarnaast aantrekkelijk zeer belangrijk kunnen worden, zo stelt voor veel migrerende en overwinterende Calthorpe. Hij wil daarnaast land laten watervogels en het zal ook nog een onderlopen om zo zoetwatermeren en bijdrage kunnen leveren aan de brakwatermoerassen te laten ontstaan. biologische zuivering van afvalwater uit Die kunnen straks een belangrijke rol steden, dorpen en recreatiecomplexen. vrij naar: Calthorpe, Peter, De stad blijft daar, in: De toekomst van de Hoeksche Waard, Nederlands Architectuurinstituut, 1999

bron 8 De Hoeksche Waard - plan Calthorpe vrij naar: Ontwerp van architect Peter Calthorpe (VS) voor de Hoeksche Waard in het kader van de manifestatie AIR-Zuidwaarts/Southbound 1998–1999 Gebruik de bronnen 7, 8, de kaarten 10I, 10J en andere kaarten uit de atlas bij de vragen 14 tot en met 17. Bij…

bron 8 De Hoeksche Waard - plan Calthorpe vrij naar: Ontwerp van architect Peter Calthorpe (VS) voor de Hoeksche Waard in het kader van de manifestatie AIR-Zuidwaarts/Southbound 1998–1999 Gebruik de bronnen 7, 8, de kaarten 10I, 10J en andere kaarten uit de atlas bij de vragen 14 tot en met 17. Bij deze vragen leg je relaties tussen verschijnselen, verander je van ruimtelijke schaal en wissel je van analyseniveau. Peter Calthorpe is een Amerikaanse stedenbouwkundige. Hij heeft een plan gemaakt voor een deel van de Zuidvleugel van de Randstad, waaronder de Hoeksche Waard. Verschillende kaarten uit de atlas geven informatie over de ruimtelijke en economische ontwikkelingen in de landbouw van de Hoeksche Waard.

■ Noem drie van deze kaarten en de daaruit direct af te lezen ontwikkelingen in de landbouw van de Hoeksche Waard. De gemeente Rotterdam is meer geïnteresseerd in een andere ontwikkeling van de Hoeksche Waard dan Peter Calthorpe voorstelt.
■ A:Als de ruimtelijke ontwikkeling van de Hoeksche Waard afgestemd zal worden op de behoeften van Rotterdam, hoe zal die ontwikkeling er dan uitzien? B: Ondersteun jouw antwoord met twee gegevens uit atlaskaart 32.
De bewoners van de Hoeksche Waard (en hun gemeentebesturen) willen waarschijnlijk iets heel anders met hun woongebied dan de gemeente Rotterdam. Het plan van de Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe zou bij de bewoners van de Hoeksche Waard in de smaak kunnen vallen, maar de plannen kunnen…

De bewoners van de Hoeksche Waard (en hun gemeentebesturen) willen waarschijnlijk iets heel anders met hun woongebied dan de gemeente Rotterdam. Het plan van de Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe zou bij de bewoners van de Hoeksche Waard in de smaak kunnen vallen, maar de plannen kunnen ook weerstand oproepen.

■ Leg uit dat de plannen van Peter Calthorpe weerstand kunnen oproepen bij de bewoners van de Hoeksche Waard. Ga daarbij in op de aspecten ’wonen’ en ’landbouw’. De Hoeksche Waard en Groot-Rotterdam verschillen van mening met elkaar ten aanzien van de volkshuisvesting in de Hoeksche Waard.
■ Leg uit dat Peter Calthorpe in zijn plannen een compromis voorstelt tussen de mening van Groot-Rotterdam en de mening van de Hoeksche Waard. bron 9 Het Britse Rijk op z’n hoogtepunt, rond 1920 bron: Boniface, Pascal,Atlas des relations internationales, Parijs, 1997 Gebruik bron 9 en atlaskaarten…

■ Leg uit dat Peter Calthorpe in zijn plannen een compromis voorstelt tussen de mening van Groot-Rotterdam en de mening van de Hoeksche Waard. bron 9 Het Britse Rijk op z’n hoogtepunt, rond 1920 bron: Boniface, Pascal,Atlas des relations internationales, Parijs, 1997 Gebruik bron 9 en atlaskaarten 61C en 171A bij de vragen 18 tot en met 20. Bij deze vragen vergelijk je gebieden met elkaar. De kaart van bron 9 geeft ongeveer hetzelfde weer als atlaskaart 171A.Toch is het kaartbeeld heel anders.

■ A: Noem de oorzaak voor het andere kaartbeeld. B:Wat wil de kaartenmaker laten zien door het Britse rijk op deze wijze af te beelden? Het Verenigd Koninkrijk heeft grote moeite zich in alles bij de Europese Unie (EU) aan te sluiten.
■ Geef daarvoor een verklaring op basis van de kaart van bron 9. Het Verenigd Koninkrijk heeft nog steeds moeite zich volledig lid te voelen van de EU.
■ Hoe blijkt dit uit atlaskaart 61C?

opgave 4Mens en Milieu

Gebruik atlaskaart 55D bij vraag 21.
Bij de vragen 21 tot en met 23 leg je relaties tussen gebieden en verschijnselen.
Het uitbouwen van de zogenaamde Ecologische Hoofdstructuur zal in het algemeen een
zaak van vele jaren zijn, mede omdat er grote kosten aan verbonden zijn.
212p
Noem een andere oorzaak voor de moeizame uitbouw.
Gebruik atlaskaart 17D en 29 bij vraag 22.
Er bestaan verschillen in hoogteligging tussen de laatst ingepolderde gebieden en het
oudste land in het noordelijke zeekleigebied.
222p
Geef de twee oorzaken voor het verschil in hoogteligging.
Gebruik atlaskaart 18 bij vraag 23.
De meeste natuurlandschappen in Nederland zijn veranderd in cultuurlandschappen.
233p
A: Welk cultuurlandschap, dat van kaart A, C of E, is het meest door de mens veranderd
ten opzichte van het oorspronkelijke natuurlandschap?
B: Beargumenteer je keuze.
bron 10 Haaften, Gelderland
bron:Topografische Dienst Emmen,1998
bron 11 Een deel van het Nederlandse rivierkleigebied nabij Haaften-Tuil
figuur bij de opgave
Let op: De rechthoekige grijze gebieden op de kaart zijn tuinbouwkassen. De meer ronde
grijze gebieden geven water weer.
bron: Topografische Dienst Emmen, kaart 39C, schaal 1:25.000, 1996
Gebruik de bronnen 10 en 11 bij vraag 24. Voor de legenda van de topografische kaart zie
atlaskaart 18.
Bij de vragen 24 tot en met 30 vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je
relaties tussen verschijnselen.
Bron 10 is een loodrechte satellietfoto van een deel van het Nederlandse rivierengebied
langs de Waal nabij Tuil en Haaften. Bron 11 is een kaart die een groot deel van hetzelfde
gebied laat zien.
243p
A: Met welk begrip wordt de meest opvallende landschapsvorm binnen de rechthoek
ABCD aangeduid?
B: Noem twee gegevens van de kaart die je antwoord bij vraag A ondersteunen.
Grote projecten die de laatste jaren in en langs de grote rivieren plaatsvinden, omvatten
onder andere de verlaging van kribben langs sommige trajecten en de bevordering van
het ontstaan van ooibossen (moerasbossen) langs rivieren.
252p
Leg uit waarom beide werkzaamheden een tegengesteld effect kunnen hebben op de
afvoer van water.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
bron 12 De werking van een retentiegebied
figuur bij de opgave
bron: Folder Rijkswaterstaat - De Maaswerken, februari 1999
Gebruik bron 12 bij de vragen 26 en 27.
Langs de Maas worden werkzaamheden uitgevoerd om overstromingen, zoals die er
waren in de negentiger jaren, te voorkomen. Eén van de technische mogelijkheden is de
aanleg van zogenaamde retentiebekkens of retentiegebieden. De werking ervan is in
bron 12 toegelicht.
262p
Leg uit, waarom na verloop van jaren (met hoge waterstanden) het nut van
retentiebekkens zal verminderen als er geen speciale maatregelen worden genomen.
Zeker in een land als Nederland zal de aanleg van retentiebekkens niet zo gemakkelijk
gaan, ook al is de nood hoog gestegen.
272p
Noem een oorzaak voor problemen bij de aanleg van retentiebekkens in een land als
Nederland.
Tussen 1980 en 1998 hebben Nederlandse huishoudens een besparing van 40% op hun
energieverbruik bereikt. De daling van het energieverbruik per huishouden hangt samen
met onder andere een economische, een demografische en een technologische factor.
283p
Schrijf deze drie factoren op je antwoordblad en zet achter elke factor welke relatie er is
met de daling van het energieverbruik per huishouden.
Ozon is een broeikasgas dat een relatief grote bijdrage levert aan het versterkt
broeikaseffect. Als het gat in de ozonlaag kleiner zou worden, dan zou dit het versterkt
broeikaseffect nauwelijks beïnvloeden.
292p
Waarom niet?
In grote delen van de wereld is duurzame ontwikkeling moeilijk realiseerbaar. De
problemen worden vaak afgewenteld op andere gebieden en op toekomstige generaties.
304p
Formuleer een stelling over afwenteling in ruimte en afwenteling in tijd, die betrekking
heeft op de relatie tussen de Nederlandse veeteelt en de tropische landen die
veevoedergewassen voor Nederland verbouwen.
Einde