bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52 e druk van de atlas.
opgave 1Migratie en mobiliteit (opgave 1)
Migratiestromen na 1960vrij naar: Beynet, O., R. Gimeno, W. de Wenden, Sciences Po Paris, juni 1997, op
Internetsite www.sciences-po.fr
In bron 1 staan door middel van pijlen enkele belangrijke migratiestromen afgebeeld. Het
tijdstip van het ontstaan van de migratiestromen is echter verschillend.
12p
Welke migratiestroom is later ontstaan, die van pijl A of die van pijl B?
Leg je keuze uit met behulp van de migratiegeschiedenis van beide stromen.
21p
Naar welk West-Europees land was de migratiestroom aangegeven met pijl B het grootst?
32p
Leg uit waarom je bij vraag 2 voor dit land gekozen hebt.
In de legenda is de betekenis van een symbool vervangen door de letter X.
41p
Wat is de betekenis van dit symbool?
De migratiestroom aangeduid met de letter C gaat naar een gebied waar vooral na 1973 de
economie sterk is gegroeid.
52p
Geef de verklaring voor de stijging van de welvaart in dat gebied.
opgave 3bron 2 Nederland moet de feiten kennen en migranten toelaten
Als de regering nu geen maatregelen neemt tegen de vergrijzing en geen dapper
migratieplan opstelt, is Nederland in 2050 een museum, stelt VN-demograaf Joseph
Chamie.
Van onze verslaggever
Toine Heijmans
alarmerend rapport: De wereld is in een
AMSTERDAM
Volgens de verwachting van Joseph
Chamie zal de wereldbevolking in 2050
stevig zijn gegroeid, maar Europa is dan
minder vol en minder jong. Dit geldt ook
voor Nederland (…). "Voor wie geen
migranten toelaat, kunnen de gevolgen
ernstig zijn."
Chamie leidt de bevolkingsafdeling van de
Verenigde Naties in New York en spreekt
vandaag in Ede tijdens een congres over
immigratie, georganiseerd door het
vrij naar: de Volkskrant, 26 oktober 2001
De toekomstvisie van de demograaf Joseph Chamie wijkt af van die van de Nederlandse
staatssecretaris Kalsbeek van Justitie. Chamie is voor een ruimhartig immigratiebeleid,
terwijl Kalsbeek juist voor een terughoudend immigratiebeleid is.
62p→ Geef een argument dat het pleidooi van Chamie ondersteunt.
72p→ Noem twee argumenten ter ondersteuning van de visie van Kalsbeek.
(toegepast op het rivierkleilandschap en het zandlandschap)
De IJssel bloeit op in de VreugderijkerwaardOmzoomd door uiterwaarden met rivierduinen slingerde de IJssel ooit richting Zuiderzee. In
de Vreugderijkerwaard bij Zwolle krijgt het landschap die idyllische natuurlijke aanblik terug.
Hoe? Met behulp van een primeur voor de IJssel: ‘de meestromende nevengeul’. Tien jaar
geleden was zoiets nog ondenkbaar, tegenwoordig blijken natuurontwikkeling en veiligheid
goed samen te kunnen gaan. (…)
In de Vreugderijkerwaard wordt momenteel hard gewerkt. Draglines en graafmachines
graven een ‘nevengeul’ naast de rivier. Zo krijgt het karakteristieke IJssellandschap zijn
natuurlijke vorm terug. Als het project begin 2003 klaar is, wordt het beheer overgedragen
aan de Vereniging Natuurmonumenten.
vrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
Nevengeul langs de IJsselvrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
De aanleg van nevengeulen als die langs de IJssel bevordert de natuurontwikkeling en zorgt
ervoor dat het overstromingsgevaar vermindert.
Geef met een voorbeeld aan op welke wijze de aanleg van nevengeulen de
natuurontwikkeling bevordert.
Leg uit waarom nevengeulen het overstromingsgevaar verminderen.
Met de aanleg van de nevengeul langs de IJssel wordt de dynamiek in de
Vreugderijkerwaard vergroot.
Leg uit op welke wijze de dynamiek in de Vreugderijkerwaard vergroot wordt.
Geomorfologische kaart van een deel van het Kromme Rijngebiedbron: Berendsen, H.J.A., Landschappelijk Nederland, Assen, 1997
In bron 6 zijn twee gebieden met zogenaamde overslaggronden met de letters A en B
aangegeven. Overslaggronden ontstaan na een dijkdoorbraak en worden als een
waaiervormige afzetting achter de dijkdoorbraak afgezet.
Leg met behulp van bron 6 uit op welke wijze de dijkdoorbraken bij A en B mede
veroorzaakt zijn door de samenstelling van de ondergrond op de plaats van de doorbraak.
Behalve overslaggronden zijn er nog vele andere landschapselementen in het
rivierkleilandschap te vinden.
Welk landschapselement in het rivierkleilandschap - niet op de kaart afgebeeld - is een
direct gevolg van een dijkdoorbraak?
Overslaggronden zijn in het bijzonder geschikt voor akkerbouw en fruitteelt, onder andere
vanwege de goede waterhuishouding.
Geef twee verschillende oorzaken voor de goede waterhuishouding van deze gronden.
opgave 2Migratie en mobiliteit (opgave 2)
bron 3 Locatietype A-locatie B-locatie Criterium Arbeidsintensiteit intensief: matig intensief: <40m 2 per werknemer 40-100m 2 per werknemer >100m 2 per werknemer De overheid probeert via ruimtelijk beleid invloed uit te oefenen op de mobiliteit. Dit gebeurt enerzijds door een locatiebeleid voor bedrijven uit te voeren en anderzijds door gebieden aan te wijzen als Vinex-locaties. Op kaartblad 21 (52e druk: 25) zijn kantorenlocaties in de regio Rotterdam weergegeven.
opgave 3Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke factoren (opgave 3)
(toegepast op het rivierkleilandschap en het zandlandschap)
De IJssel bloeit op in de Vreugderijkerwaard Omzoomd door uiterwaarden met rivierduinen slingerde de IJssel ooit richting Zuiderzee. In
de Vreugderijkerwaard bij Zwolle krijgt het landschap die idyllische natuurlijke aanblik terug.
Hoe? Met behulp van een primeur voor de IJssel: ‘de meestromende nevengeul’. Tien jaar
geleden was zoiets nog ondenkbaar, tegenwoordig blijken natuurontwikkeling en veiligheid
goed samen te kunnen gaan. (…)
In de Vreugderijkerwaard wordt momenteel hard gewerkt. Draglines en graafmachines
graven een ‘nevengeul’ naast de rivier. Zo krijgt het karakteristieke IJssellandschap zijn
natuurlijke vorm terug. Als het project begin 2003 klaar is, wordt het beheer overgedragen
aan de Vereniging Natuurmonumenten.
vrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
Nevengeul langs de IJssel vrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
De aanleg van nevengeulen als die langs de IJssel bevordert de natuurontwikkeling en zorgt
ervoor dat het overstromingsgevaar vermindert.
122p Geef met een voorbeeld aan op welke wijze de aanleg van nevengeulen de
natuurontwikkeling bevordert.
132p Leg uit waarom nevengeulen het overstromingsgevaar verminderen.
Met de aanleg van de nevengeul langs de IJssel wordt de dynamiek in de
Vreugderijkerwaard vergroot.
142p Leg uit op welke wijze de dynamiek in de Vreugderijkerwaard vergroot wordt.
Geomorfologische kaart van een deel van het Kromme Rijngebied bron: Berendsen, H.J.A., Landschappelijk Nederland, Assen, 1997
In bron 6 zijn twee gebieden met zogenaamde overslaggronden met de letters A en B
aangegeven. Overslaggronden ontstaan na een dijkdoorbraak en worden als een
waaiervormige afzetting achter de dijkdoorbraak afgezet.
152p Leg met behulp van bron 6 uit op welke wijze de dijkdoorbraken bij A en B mede
veroorzaakt zijn door de samenstelling van de ondergrond op de plaats van de doorbraak.
Behalve overslaggronden zijn er nog vele andere landschapselementen in het
rivierkleilandschap te vinden.
161p Welk landschapselement in het rivierkleilandschap - niet op de kaart afgebeeld - is een
direct gevolg van een dijkdoorbraak?
Overslaggronden zijn in het bijzonder geschikt voor akkerbouw en fruitteelt, onder andere
vanwege de goede waterhuishouding.
172p Geef twee verschillende oorzaken voor de goede waterhuishouding van deze gronden.
opgave 4Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke factoren (opgave 4)
Foto van een landschap op de Veluwebron: Berendsen, H.J.A., Landschappelijk Nederland, Assen, 1997
Landschappen zoals afgebeeld in bron 7, komen op het Drents Plateau verhoudingsgewijs
minder voor dan op de Veluwe. Dit komt onder andere doordat het Drents Plateau van
nature minder droog is dan de Veluwe.
182p
Geef twee fysisch-geografische oorzaken waardoor het Drents Plateau van nature minder
droog is dan de Veluwe.
Eén van de redenen waarom men het landschap afgebeeld in bron 7 in stand wil houden, is
dat het laat zien wat de gevolgen van verkeerd grondgebruik kunnen zijn.
192p
Leg uit op welke wijze het grondgebruik heeft geleid tot het ontstaan van landschappen
zoals dat in bron 7.
Voor het behoud van de dynamiek in landschappen zoals in bron 7 is een goed beheer
noodzakelijk.
201p
Wat is de belangrijkste beheersmaatregel voor het behoud van de dynamiek in dergelijke
landschappen?
opgave 5Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en de (opgave 5)
internationale milieuproblemen, en de Nederlander en de
milieugebruiksruimte)
Circa
60% van de verdroging is het gevolg van de toename van de ontwatering en
afwatering voor de landbouw en de daardoor teweeggebrachte daling van de
grondwaterstand. Voor natuurgebieden in laag Nederland heeft verdroging meestal tot
gevolg dat water van buiten het natuurgebied moet worden ingelaten. Tussen nu en 2030
zullen naar verwachting in 3.000 km2 natuurgebied maatregelen worden genomen om de
verdroging te bestrijden. Daarvan ligt 400 km2 binnen ruilverkavelings- en
landinrichtingsprojecten. Het betreft zowel waterhuishoudkundige maatregelen ter verhoging
van de grondwaterstand als maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van het
oppervlaktewater.
vrij naar: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000
Een groot deel van de verdroging wordt veroorzaakt door ontwaterings- en
afwateringsmaatregelen ten behoeve van de landbouw.
213p
Geef drie voorbeelden van dergelijke maatregelen.
In de meeste natuurgebieden in West-Nederland wordt de verdroging bestreden door het
inlaten van water van elders.
222p
Leg uit waarom dit geen goede oplossing is als men zeldzame plantensoorten wil behouden.
Uit onderzoek is gebleken dat circa 40% van de verdroging niet door de landbouw wordt
veroorzaakt.
232p
Geef twee oorzaken van verdroging, die geen relatie hebben met de landbouw.
opgave 6Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en de (opgave 6)
Verdeling van het ruimtebeslag van inwoners van Nederland in 1995 en in 2030volgens het Global Competition scenario*
ruimtebeslag
eigen vervoer
*Het Global Competition scenario is één van de scenario’s die het Centraal Planbureau
hanteert bij de Nationale Milieuverkenning.
bron: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000
Bij het maken van een prognose over ruimtebeslag van inwoners van Nederland in 2030 in
het buitenland, gaat men uit van bepaalde ontwikkelingen in Nederland tot 2030.
242p
Noem twee ontwikkelingen in Nederland die zeker een rol hebben gespeeld bij het opstellen
van deze prognose.
252p
Welke relatie bestaat er in het algemeen tussen het ruimtebeslag van inwoners van
Nederland in het buitenland (bron 9) en de kwaliteit van het grondwater in bepaalde
gebieden in Nederland?
Houtkap kan gemakkelijk leiden tot bodemerosie.
261p
In welk gebied ontstaat de meeste bodemerosie als gevolg van grootschalige commerciële
houtkap?
Kies uit:
• West-Europa
• Noord-Amerika
• Latijns-Amerika
271p
Verklaar je keuze.
opgave 7Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en de (opgave 7)
Emissiereducties raffinaderijen in de periode 1980-2000bron: Brand, P. van den, De milieubarometer, Raffinaderijen, in: Milieumagazine 3-99
Bron 10 laat zien dat de emissiereductie van SO2 door raffinaderijen succesvoller is geweest
dan die van CO2.
282p
Leg uit waardoor dit verschil in ontwikkeling tussen SO
2 en CO
2 veroorzaakt wordt. Betrek
beide stoffen in je antwoord.
Volgens een berekening van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne
(RIVM) zou de uitstoot van CO2 door de raffinaderijen met 2% verminderd kunnen worden
als zij een deel van hun CO2-emissie aan de glastuinbouwbedrijven in de omgeving zouden
(gaan) leveren.
292p
Leg uit waarom de glastuinbouw gebaat zou zijn bij levering van CO
2.
opgave 8Internationalisering: Nederland in Europa, Europa in de wereld (opgave 8)
De concurrentiekracht van de Nederlandse glastuinbouw op de Europese markt is
afhankelijk van factoren op zowel nationaal als Europees niveau.
301p
Geef een voorbeeld van een op nationaal niveau genomen overheidsbesluit dat de
concurrentiepositie van de glastuinbouw op de Europese markt kan verzwakken.
De uitbreiding van de Europese Unie heeft voor de Nederlandse tuinbouw consequenties
gehad.
312p
Leg uit dat de uitbreiding van de Europese Unie in de periode 1981-1986 de
concurrentiepositie van de Nederlandse glastuinbouw heeft verzwakt.
322p
Leg uit dat de uitbreiding van de Europese Unie in de nabije toekomst de
concurrentiepositie van de Nederlandse glastuinbouw kan versterken.
332p
Leg uit dat de Nederlandse glastuinbouw van die uitbreiding ook weer niet al te veel moet
verwachten.
De politiek van de Duitse auto-industrie is de laatste jaren steeds meer gericht op de
productie van auto's in landen buiten de Europese Unie. Eén van de redenen hiervoor is de
goedkopere productie.
342p
Geef nog twee andere redenen.
Veel Europese distributiecentra zijn gevestigd in Nederland en België.
352p
Geef daarvoor twee oorzaken.
Of bedrijfsverplaatsingen economisch verantwoord zijn, is mede afhankelijk van het type
bedrijf. Petrochemische bedrijven zullen nauwelijks van vestigingsplaats veranderen
vanwege de geografische inertie.
362p
Geef de oorzaak van geografische inertie.
opgave 9Marokko (opgave 9)
In veel ontwikkelingslanden wordt het natuurlijk evenwicht verstoord. Dit komt onder andere
tot uiting in de degradatie van de vegetatie en de bodem. In Marokko gebeurt dit
bijvoorbeeld in het Rifgebied, waar de boer de grond onder zijn voeten voelt verdwijnen.
bron: Lentjes, W.A., Marokko als ontwikkelingsland, Den Bosch, 1981
373p
Leg uit welke relatie er bestaat tussen demografische ontwikkelingen, het agrarisch
bodemgebruik en het optreden van bodemerosie in het Rifgebied.
Het ene gebied is erosiegevoeliger dan het andere, afhankelijk van verschillende factoren.
382p
Verklaar met behulp van twee gegevens van kaartblad 134 (52e druk: 152) de
erosiegevoeligheid van het gebied in de bovenloop van de Loukkos.
Model van de medinabron: Lentjes, W.A., Marokko als ontwikkelingsland, Den Bosch, 1981
Buitenlanders met onroerendgoedbezit in de medina van Marrakechvrij naar: Geographische Rundschau, juni 2001
Een kenmerkend element van Marokkaanse steden is de medina. Bron 12 laat een model
zien van zo’n medina, met daarin onder andere de centrale souk en de fondouks.
392p
Verklaar de ruimtelijke samenhang tussen de centrale souk en de fondouks.
402p
Welke verandering in spreiding van het buitenlands onroerendgoedbezit doet zich voor op
de kaart van bron 13 in de periode 1998-2000?
Het aantal buitenlandse (vooral Europese) eigenaren van onroerend goed in de medina van
Marrakech is vanaf ongeveer 1995 sterk toegenomen.
412p
Geef twee kenmerken van het soort mensen dat in de medina van Marrakech onroerend
goed koopt.
De Marokkaanse samenleving heeft zich in de loop van de geschiedenis ontwikkeld tot een
ingewikkelde cultuur waarin tribalisme, feodalisme en kapitalisme door en naast elkaar
voorkomen. Als gevolg daarvan is er zowel op het platteland als in de steden een
dualistische structuur van de economie ontstaan.
vrij naar: Lentjes, W.A., Marokko als ontwikkelingsland, Den Bosch, 1981
421p
Hoe noem je het proces dat heeft geleid tot het ontstaan van de in bron 14 genoemde
dualistische structuur?
432p
Noem op basis van de tekst van bron 14 twee stadsdelen die samen als ruimtelijk voorbeeld
van de dualistische structuur kunnen dienen.
Figuur 135F (52e druk: 153F) geeft de ontwikkeling van de belangrijkste drie
inkomensbronnen van Marokko weer.
Afhankelijkheid van maar enkele inkomensbronnen is kenmerkend voor
ontwikkelingslanden.
443p
Geef bij elk van de drie inkomensbronnen van figuur 135F (52e druk: 153F) aan waarom de
ontwikkeling in de komende jaren onzeker is.
