Ligging Centraal-Aziatische republieken
Noem met behulp van de atlas twee culturele kenmerken van de bevolking van de
Welke andere toekomst stond deze drie staten voor ogen?
Na de ondergang van het Mongoolse Rijk (15e eeuw) werd het gebied dat wij nu kennen als
Geef met behulp van bron 2 en kaart 123A (51e druk: 111A) twee redenen waarom de
Welke kaart uit de atlas laat die verwantschap het beste zien?
Welke argumentatie kan de Russische president geven om deze taalwet te verdedigen?
bron 3 Economie van een aantal Europese landen Landen Economie Landbouw aandeel in BBP BBP BNP Ontwikkeling BNP Buitenlandse schulden Koopkracht t.o.v. Nederland Werkloosheid jaar 1999 jaar 1999 jaar 1999 1990-1999 jaar 1999 jaar 1999 jaar 1998 % bijdrage aan BBP per inwoners (EU=100) euro’s per inwoner jaarlijks % toe- of afname in % van de export per inw. Ned.=100 % beroeps- bevolking België 1,2 107,3 25.710 1,4 15 105 9,1 Cyprus * - - - - - - - Denemarken 2,4 144,6 25.600 2,0 90 105 5,5 Duitsland 1,1 113,6 23.510 1,0 0 96 9,7 Estland 5,8 16,0 8.190 -0,3 68 34 9,6 Finland 3,2 110,9 22.600 2,0 70 93 11,3 Frankrijk 2,0 107,9 23.020 1,1 41 94 11,8 Griekenland 21,0 52,4 15.800 1,8 329 65 9,8 Hongarije 6,0 21,3 11.050 1,4 99 45 7,8 Ierland 8,0 110,0 22.460 6,1 18 92 7,8 Italië 2,8 89,7 22.000 1,2 18 90 12,5 Letland 4,0 11,4 6.220 -3,7 79 25 13,8 Litouwen 8,8 12,7 6.490 -3,9 80 27 13,5 Luxemburg 0,7 197,6 41.230 3,8 0 169 3,1 Malta 3,0 45,0 19.695 4,2 0 81 5,0 Nederland 2,6 110,0 24.410 2,1 0 100 4,4 Oostenrijk 2,1 113,6 24.600 1,4 39 101 4,2 Polen 3,4 17,7 8.390 4,4 125 34 10,5 Portugal 7,0 50,3 15.860 2,3 52 65 5,0 Slovenië 3,7 44,5 16.050 2,5 48 66 7,7 Slowakije 4,1 16,1 10.430 1,6 69 43 11,9 Spanje 3,8 66,8 17.850 2,0 81 73 18,8 Tsjechië 3,9 22,8 12.840 0,9 64 53 4,7 Turkije 15,8 12,7 6.440 2,2 185 26 6,2 Verenigd Koninkrijk 1,0 107,0 22.220 2,1 0 91 6,1 Zweden 2,0 119,0 22.150 1,2 78 91 6,5 *Van Cyprus zijn geen gegevens beschikbaar. Het lijkt er niet op dat Turkije binnenkort lid zal worden van de Europese Unie. De huidige lidstaten van de EU hebben nogal wat bezwaren tegen dat lidmaatschap. Eind 2002 liet Giscard d’Estaing, voormalig president van Frankrijk en voorzitter van een commissie die belast is met de hervorming van de EU, weten dat Turkije geen Europees land is en dat toetreding tot de EU dan ook niet gewenst is. Je zou je kunnen afvragen of Giscard d’Estaing wel gelijk heeft. Is Turkije inderdaad geen Europees land? Op grond van welke argumenten kun je dat standpunt verdedigen? Taalkundig zou Turkije niet bij Europa horen omdat het Turks geen Indogermaanse taal is.
→ Lever met behulp van gegevens die je ontleent aan een kaart in de atlas kritiek op dit argument. Noem hierbij tevens de gebruikte kaart. Geografisch gezien maakt maar een klein deel van Turkije deel uit van Europa. Toch lijkt ook dit, bijvoorbeeld gezien de geplande uitbreiding van de EU met tien nieuwe leden, geen sterk argument om een eventueel Turks lidmaatschap van de EU af te wijzen.
→ Noem aan de hand van cijfers uit bron 3 over de economische positie van de tien nieuwe lidstaten een argument dat de Turken kunnen gebruiken om dit bezwaar te ontkrachten. Volgens kaart 190A (51e druk: 168A) behoort Turkije tot de islamitische wereld. Maar kun je, zoals op deze kaart, de grens tussen de islamitische wereld en Europa wel zo scherp trekken?
→ Noem twee politieke argumenten op grond waarvan de Europese Unie tot nu toe niet akkoord gaat met toetreding van Turkije tot de EU. bron 4 Turkije maakt lange neus tegen Europa Turkije gaat zijn eigen weg na de afwijzing van de aanvraag om lid te mogen worden van de Europese Unie. bron: Ammer, W., december 1997
Opgave 3 bron 5 Rivieren- en spoorwegnetwerk, Democratische Republiek Kongo en Angola CCCEEENNNTTTRRRAAAAAALLL AAAFFFRRRIIIKKKAAAAAANNNSSSEEE RRREEEPPP... Bangui UGANDA Kongo Kisangani CCOONNGGOO KONGO Mbandaka GABON DD DD D EE EE E MM MM M OO OO O CC CC C RR RR R AA AA A TT TT T II II I SS SS S CC CC C HH HH H EE EE E R RR RR E EE EE P PP PP U UU UU B BB BB L LL LL I II II E EE EE K KK KK K CC CC O OO OO N NN NN G GG GG O OO OO Kindu Victoriameer vrij naar: Arnold, Guy, World Strategic Highways, Londen/Chicago, 2000 en Guia del Mundo, www.eurosur.org bron 6 In 1960 werd de Republiek Kongo onafhankelijk. Na een staatsgreep kreeg het land in 1964 de naam Democratische Republiek Kongo. Op 27 oktober 1971 veranderde de naam weer. Het land kreeg de naam Republiek Zaïre. Ook de rivier de Kongo kreeg toen deze naam. Na alweer een staatsgreep, draagt het land sinds 16 mei 1997 weer de naam Democratische Republiek Kongo. Ook de rivier de Zaïre kreeg zijn oude naam, Kongo, terug. bron: Key Events in Congo’s Post-Independence History, 1960-1997, op de site: Facts On File, www.facts.com
→ Welk natuurlijk gegeven af te leiden uit kaart 146-147 (51e druk: 130-131) is hiervoor verantwoordelijk? Angola beschikt evenals de Democratische Republiek Kongo over grote voorraden delfstoffen, waaronder ijzererts, diamant en een grote verscheidenheid aan non-ferrometalen. Een goed transportnetwerk voor het vervoer van deze grondstoffen is voor de economie van beide landen van groot belang. De transportnetwerken in beide landen verschillen echter sterk van elkaar. Zie bron 5 en atlaskaart 148-149 (51e druk: 132-133).
bron 7 De verschillende luchthaventypen Type Luchthaven Aantal Primaire hubs Londen Heathrow, Frankfurt, Parijs Charles de Gaulle, Amsterdam 4 Secundaire hubs o.a. Brussel, Madrid, Rome, München 11 Middelgroot o.a. Lissabon, Helsinki, Barcelona 12 Klein o.a. Keulen, Napels, Porto 34 Zeer klein o.a. Rotterdam, Antwerpen, Clermont-Ferrand, Florence 485 bron: OAG/ABC bron 8 Aandeel luchthaventypen in totale intra-Europese capaciteit (exclusief binnenland) en intercontinentale capaciteit, 1990 en 1998 Intra-Europees Intercontinentaal Luchthaventype 1990 1998 1990 1998 Primair (4) 31% 25% 44% 50% Secundair (11) 31% 29% 37% 34% Middelgroot (12) 17% 17% 10% 9% Klein (34) 12% 18% 8% 5% Zeer klein (485) 8% 11% 1% 1% Totaal 100% 100% 100% 100% bron: OAG/ABC bron 9 Ontwikkeling verkeer en vervoer Schiphol, 1980-1998 1980 1985 1990 19951998 Legenda: transfers vrij naar: Amsterdam Airport Schiphol, in: Mainportnotitie Schiphol, mei 2000 bron 10 Het is de wens van alle grote Europese luchthavens te blijven behoren of te gaan behoren tot de centrale overstapluchthavens of hubs in Europa. De Europese ‘grote vier’, waaronder Schiphol, strijden om het intercontinentale luchtverkeer. Maar er liggen ook nog goede mogelijkheden voor de kleinere luchthavens. bron: Burghouwt, G. en J. Hakfoort, in: De strijd om het Europese luchtruim, in: Geografie, april 2001
bron 11 Aantal bestemmingen per hub 0 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 jaren vrij naar: CPB, nummer 126, Schiphol een normaal bedrijf, Den Haag, juni 2000 In de Europese luchtvaart hebben zich afhankelijk van de ruimtelijke schaal verschillende ontwikkelingen voorgedaan in de periode 1990-1998.
→ Noteer de beide ruimtelijke schalen en zet achter elke schaal welke ontwikkeling zich heeft voorgedaan in de Europese luchtvaart in de periode 1990-1998. De Verenigde Staten kenden in de periode 1990-1998 een groei van een beperkt aantal primaire hubs. In Europa daalde het aandeel van de primaire en secundaire hubs. Je kunt je afvragen waarom de ontwikkeling in Europa verschilde met die in de Verenigde Staten.
→ Geef één ruimtelijk (geografisch) argument voor dit verschil in ontwikkeling. Een groot gedeelte van de passagiers van Schiphol zijn transferpassagiers. Deze transferpassagiers leveren weliswaar maar weinig inkomsten op voor Schiphol, maar zij zijn wel erg belangrijk voor de kwaliteit van Schiphol als knooppunt.
bron 12 De ligging van de Westerscheldetunnel Westerscheldetunnel vrij naar: Geografie, maart 2003 Op 14 maart 2003 werd de Westerscheldetunnel geopend en kort daarna werden beide veerdiensten over de Westerschelde opgeheven. “De tunnel zal Zeeland veranderen”, is de mening van veel Zeeuwen. Welke veranderingen het precies zullen zijn, is nog niet duidelijk. Uit een enquête in de Provinciaal Zeeuwse Courant over de gevolgen van de Westerscheldetunnel voor de verschillende delen van Zeeland, zijn de meningen sterk verdeeld.
→ Geef daarvoor twee argumenten af te lezen van kaartblad 38-39 (51e druk: 34-35). Met name in het Sloegebied (bij Vlissingen) verwacht men nog een flinke uitbreiding van havenactiviteiten. Het gebied ligt strategisch tussen Rotterdam en Antwerpen en heeft er een belangrijke verbinding met het achterland bij gekregen door de Westerscheldetunnel. In de provincie Noord-Brabant kijkt men met gemengde gevoelens naar de ontwikkelingen in Zeeland.
bron 14 Platina uit Norilsk Voor de katalysator, inmiddels al weer tien jaar verplicht, zijn palladium en platina nodig die uit zwaar vervuilende ertsmijnen afkomstig zijn. Die mijnen zijn alleen maar schoner te krijgen onder westerse druk, zeggen deskundigen. van de platinaproductie geconcentreerd. Door Jeroen Trommelen autofabrikanten General Motors en Een van de effectiefste Europese milieumaatregelen viert dit jaar zijn jubileum. Tien jaar geleden werden katalysatoren in auto's binnen de EU verplicht gesteld. Dat heeft een overweldigend effect gehad op de uitstoot van verzurende stoffen, met name stikstofoxiden. Zonder de verplichte katalysator zou de uitstoot van die stoffen tussen 1993 en 2003 in Europa vijf keer hoger zijn geweest dan nu. (…) Voor de bouw van katalysatoren zijn de edelmetalen platina, palladium of rhodium nodig. Daarvan kent de wereld slechts twee grote leveranciers: Zuid-Afrika en de Russische Federatie. De Russische mijnbouwindustrie is de meest vervuilende ter wereld en heeft zich, dankzij de bijna- monopoliepositie op de markt, ook in het post-Sowjettijdperk op ouderwets smerig bron: de Volkskrant, 18 januari 2003 In het algemeen onderscheiden we twee vormen van afwenteling.
bron 15 De ecologische voetafdruk is een maat voor het gebruik van vernieuwbare natuurlijke hulpbronnen door de mens. bron: Wereld Natuur Fonds, Living Planet Report 2002, www.panda.org bron 16 De mondiale voetafdruk Hoe groot is de mondiale voetafdruk? Verschillende cijfers doen de ronde: de Ecologische Voetafdruk gaat uit van 2 hectare per inwoner, waarvan 0,3 hectare is gereserveerd voor biodiversiteit, zodat 1,7 hectare per aardbewoner overblijft. Een andere bron komt tot een aandeel in de aarde van 1,87 hectare per inwoner. Voor deze mondiale voetafdruk wordt uitgegaan van de volgende cijfers: bebouwd 0,30 miljard hectare weide 3,36 miljard hectare landbouwgrond 1,45 miljard hectare bos, natuur 5,12 miljard hectare zee (productief) 2,90 miljard hectare totaal 13,13 miljard hectare af: biodiversiteit (12%) 1,58 miljard hectare totaal beschikbaar voor mensen 11,55 miljard hectare Bij een totaal van 6,251 miljard aardbewoners (VN, 2002) komt dit neer op een voetafdruk van 1,85 hectare per aardbewoner. De gemiddelde Nederlander zit daar ruim boven met 4,7 hectare. bron: Instituut voor toegepaste Milieu Economie: www.voetenbank.nl bron 17 De ecologische voetafdruk bron: Wackernagel, M. en W. Rees, Our ecological footprint, Toronto, 1996 De post biodiversiteit staat in bron 16 genoemd als aftrekpost.
bron 18 Het Kyotoprotocol Voor het gelijk houden van de concentraties broeikasgassen in de atmosfeer zijn wereldwijd afnamen van emissie (uitstoot) nodig van 50 tot 75% ten opzichte van 1990. Als eerste stap zijn voor de industrielanden eind 1997 emissieafspraken vastgelegd in het Kyotoprotocol. In dit protocol staat onder andere dat landen mogen handelen in emissieruimte. Ieder land mag een bepaalde hoeveelheid broeikasgassen uitstoten. Landen die minder uitstoten mogen de ruimte die ze overhouden verkopen aan landen die te veel uitstoten. Bij verdere stappen speelt de vraag hoe de mondiaal toelaatbaar geachte emissieruimte moet worden verdeeld over landen. vrij naar: Nationale Milieuverkenning 5, RIVM, 2000 Het is opmerkelijk dat de Nederlandse overheid de mainportfunctie van Nederland wil versterken, terwijl zij tegelijkertijd de Kyotodoelstellingen wil halen.
→ Welke tegenstrijdigheid zit er in dit overheidsbeleid? Als het zo doorgaat haalt Nederland de Kyotodoelstellingen niet. Er zijn instrumenten die de overheid kan hanteren om de Kyotodoelstellingen wél te bereiken. Voorbeelden hiervan zijn: 1 een beleid voeren om de mobiliteit in Nederland terug te dringen; 2 verhandelen van emissierechten (zie bron 18); 3 het bouwen van windmolens voor elektriciteitsopwekking.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
