bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
51e druk van de atlas.
opgave 1Migratie en mobiliteit (opgave 1)
Indexcijfers van het aandeel 65-plussers (1975 = index 100) per gemeente in 2000bron: Fokkema, dr. C.M., in: Demos, april 2003
Een aantal gebieden in Nederland heeft in de periode 1975-2000 een snelle toename van het
aandeel 65-plussers gekend.
Het betreft onder andere:
1 de randgemeenten van de drie grote steden
2 de provincie Flevoland
3 de provincie Noord-Brabant
4 de provincie Limburg
In enkele van de vier genoemde gebieden is migratie de belangrijkste oorzaak van de groei
van het aandeel 65-plussers.
12p
In welke twee gebieden is een duidelijke relatie te leggen tussen migratie en de snelle
toename van het aandeel 65-plussers in de periode 1975-2000?
22p
Beschrijf de relatie tussen de migratie naar de bedoelde gebieden en de snelle vergrijzing.
In diezelfde periode 1975-2000 hadden ook Zeeuwse plattelandsgemeenten met het
migratieverschijnsel te maken. Migratie bevorderde in die periode op twee manieren de
vergrijzing van die gemeenten.
32p
Op welke twee manieren?
opgave 2Migratie en mobiliteit (opgave 2)
bron 2 Rem op Oost-Europeanen Kabinet Balkenende zet alsnog ‘veiligheidsklep’ op instroom Van onze politieke redactie DEN HAAG - De Nederlandse regering zet in navolging van andere Europese landen alsnog een rem op het aantal Oost-Europese werknemers dat hier de komende jaren welkom is. (…) werknemers in het eerste jaar na de Tot mei 2005 worden ten hoogste 22.000 werknemers uit Midden- en Oost-Europa in Nederland toegelaten, besloot het kabinet gisteren. Premier Balkenende zei na afloop van de ministerraad dat daarmee enerzijds 'de fundamentele vrijheid' van een Europese vrij naar: Trouw, 24 januari 2004 Uit bron 2 spreekt enige angst voor vestiging van buitenlandse arbeidskrachten in Nederland. Of het toepassen van een quotum nodig zal zijn, hangt mede af van politieke en sociaal-economische ontwikkelingen in de EU-landen buiten Nederland .
opgave 3Migratie en mobiliteit (opgave 3)
De Zuidas van AmsterdamDe Zuidas, met station Zuid/WTC als openbaarvervoersknooppunt, is eind 1997 door het
Rijk aangewezen als Nieuw Sleutelproject (NSP). De Zuidas is hiermee de grootste van de
zes sleutelprojecten die gekoppeld zijn aan de komst van de hogesnelheidslijn (HSL). In de
sleutelprojecten staat de integrale ontwikkeling van stationslocaties tot hoogwaardige
stedelijke centrumgebieden centraal. Op station Zuid/WTC komen in de toekomst vrijwel alle
openbare vervoersmodaliteiten samen: HSL, trein, metro, regio- en stadsbus. (…)
Het project Zuidas is één van de speerpunten in de stedelijke ontwikkeling van Amsterdam
in de komende jaren. De gemeente Amsterdam wil tussen nu en 2030 een nieuw stedelijk
stadscentrum ontwikkelen aan de Zuidas. De Zuidas groeit dan uit tot dé internationale
toplocatie van Nederland voor werken, wonen en recreëren.
bron: www.zuidas.nl
De Zuidas in 2003 (dijkmodel) kijkrichting westbron: Nieuwsbrief Zuidas, nummer 1, 2003
Plannen voor de Zuidas volgens het dokmodelbron: Nieuwsbrief Zuidas, nummer 1, 2003
De aantrekkelijkheid van de Zuidas voor internationaal georiënteerde bedrijven is onder
meer te danken aan de zeer goede ligging van dit gebied.
92p
Geef, naast de goede bereikbaarheid per auto, twee voorbeelden van die gunstige ligging
zoals die met name geldt voor internationaal georiënteerde bedrijven.
De overheid probeert via een locatiebeleid de mobiliteit in goede banen te leiden. Zij maakt
daarbij onderscheid tussen A-locaties, B-locaties en C-locaties.
103p
Tot welk locatietype behoort de Zuidas?
Geef twee argumenten voor je keuze die van toepassing zijn op het gekozen locatietype.
Het Rijk en de gemeente Amsterdam onderzoeken nog hoe de ringweg, de sporen en het
station ingepast kunnen worden in de plannen voor de Zuidas. Twee modellen worden
onderzocht: het zogenaamde dijkmodel waarbij de weg en het spoor op een verbrede dijk
liggen (dit is de huidige situatie) en het dokmodel waarbij de weg en het rail over een lengte
van 1.200 meter, verdiept in een soort tunnel, worden aangelegd.
De gemeente Amsterdam is groot voorstander van het dokmodel.
111p
Geef, gelet op de gebruikswaarde van het gebied van de Zuidas, een argument dat de
gemeente Amsterdam kan hanteren bij haar keuze voor het dokmodel.
Gezien vanuit de belevingswaarde lijkt het dokmodel de voorkeur te verdienen.
122p
Geef hiervoor twee argumenten.
opgave 4Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 4)
De ‘Landbridge’ tussen Rotterdam en RostockIn het voorjaar 2002 reed voor het eerst de ‘Landbridge’, de snelle spoorshuttle tussen
Rotterdam en de Duitse Oostzeehaven Rostock. (…) Daarmee zorgde ‘Deutsche Bahn’ er
indirect voor dat de Rotterdamse haven over het spoor toegang kreeg tot de achtertuin van
de grote Noord-Duitse zeehavens.
vrij naar: MainportNews, maart 2003
De ‘Landbridge’ rijdt van Rotterdam via het inlandknooppunt Duisburg naar Rostock.
132p
Vind je het juist dat Duisburg als inlandknooppunt wordt aangedaan door de ‘Landbridge’?
Beargumenteer je mening.
Een einde aan de groei van de containeroverslag is voorlopig niet in zicht. Bijna alle grote
containerrederijen hebben nóg grotere schepen in bestelling, samen ruim meer dan honderd
en alle met een laadcapaciteit van meer dan achtduizend containers. De eerste van deze
schepen worden eind komend jaar in de vaart genomen. Reders 'vechten' inmiddels al om
bouwcapaciteit bij de grote scheepswerven in vooral China, Zuid-Korea en Japan. De
meeste werven zitten al tot ver in 2007 'vol'.
bron: Rotterdams Dagblad, 31 december 2003
Hamburg en Bremerhaven vormen voor veel grote reders het knooppunt voor het vervoer
van containers van en naar de Oostzeehavens. Voor hen is het goedkoper om de containers,
die met grote intercontinentale containerschepen zijn aangevoerd, met kleinere schepen, de
zogenaamde feeders, van en naar de kleinere havens van de Oostzee te transporteren.
142p
Leg uit waarom Hamburg en Bremerhaven meer geschikt zijn als knooppunt voor deze
grote intercontinentale containerschepen dan bijvoorbeeld de haven van Rostock.
Rotterdam heeft ook bij de containeroverslag nog altijd een voorsprong op deze beide grote
Duitse Noordzeehavens, maar die voorsprong wordt kleiner. Toch maakt men zich in
Rotterdam over deze ontwikkeling niet al te veel zorgen. Men verwacht zelfs dat in de
nabije toekomst de voorsprong weer verder uitgebouwd kan worden.
152p
Geef twee redenen waarom je mag verwachten dat Rotterdam zijn voorsprong bij de
containeroverslag in de nabije toekomst zal vergroten.
opgave 5Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 5)
De zwaan, de haan en het nestOp 30 september 2003 kondigden de KLM en Air France een fusie aan. De reacties zijn
overwegend positief. De KLM ‘moest wel’. Maar er heerst ook twijfel. Is de nieuwe holding
levensvatbaar? En worden de lusten en lasten wel eerlijk verdeeld? Wat zijn de gevolgen
voor Schiphol?
bron: Guillaume Berghouwt, in: Geografie, december 2003
Intercontinentale bestemmingen van KLM en Air France in 2003bron: Guillaume Berghouwt, in: Geografie, december 2003
De fusie tussen Air France en KLM maakt de weg vrij voor optimalisering van het
gezamenlijke netwerk. Dat netwerk omvat twee dicht bij elkaar gelegen hubs: Parijs Charles
de Gaulle en Schiphol. De nieuwe maatschappij zou wel eens tot de conclusie kunnen
komen dat het economisch gezien beter is een deel van haar vluchten over te hevelen van
Schiphol naar het Parijse vliegveld Charles de Gaulle.
162p
Geef een bedrijfseconomisch en een vervoerskundig argument waarom overheveling
gunstig zou zijn voor het nieuwe Air France/KLM.
Een van de redenen van de fusie is dat beide netwerken complementair zijn. Ze vullen
elkaar aan wat betreft het aanbod van intercontinentale bestemmingen.
172p
In welk werelddeel is het KLM-netwerk het
meest complementair met dat van Air France en
in welk werelddeel het minst?
Bron 9 laat intercontinentale bestemmingen van beide luchtvaartmaatschappijen zien.
183p
Beschrijf en verklaar het meest opvallende verschil tussen Air France en de KLM wat
betreft de spreiding van hun intercontinentale bestemmingen.
Volgens opgave van Schiphol heeft deze luchthaven een thuismarkt van ± 21 miljoen
passagiers.
Om deze thuismarkt goed te kunnen bedienen is aansluiting van Schiphol op het landelijk
treinnet en op de HSL (Hogesnelheidslijn)-Zuid niet voldoende.
191p
Welke railverbinding heeft Schiphol nog meer nodig om die ± 21 miljoen potentiële
passagiers snel en comfortabel van en naar deze luchthaven te vervoeren?
opgave 6Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 6)
De NigerMet 4.180 km is de Niger, na de Nijl en de Kongo, wat betreft lengte de derde rivier van
Afrika. Het is verreweg de belangrijkste rivier van West-Afrika met een stroomgebied dat
ongeveer 2 miljoen km2 beslaat. In dat stroomgebied wonen ruim honderd miljoen mensen
die voor hun transport, voedsel en water erg afhankelijk zijn van deze rivier. De rivier is tot
Bamako in Mali bruikbaar voor commerciële scheepvaart. In 1963 is door Nigeria, Niger,
Mali, Tsjaad, Guinee, Kameroen, Ivoorkust, Benin en Burkina Faso, de Niger River
Commission opgericht. Later werd deze organisatie omgedoopt tot de Niger Basin Authority
die als belangrijkste taak kreeg de plannen van de diverse landen met betrekking tot deze
rivier op elkaar af te stemmen.
bron: Cito
Infrastructuur in West-Afrika
M A L I MAURITANIË Sénégal Niger N I G E R Dakar SENEGAL Kayes Tsjaad Banjul Niamey meer GAMBIA BBBaaammmaaakkkooo BURKINA Bissau FASO GUINEE- Ouagadougou BISSAU GGGUUUIIINNNEEEEEE N I G E R I A BBBEEENNNIIINNN Conakry GHANA TTTOOOGGGOOO Freetown Niger Benue SIERRA LEONE IVOOR- Lagos Monrovia KUST Porto- LIBERIA Lomé Accra Novo KAMEROEN Abidjan Port Harcourt Bata Legenda: 0 150 300 km begin bevaarbaarheid spoorlijn
vrij naar: Arnold, Guy, World Strategic Highways, Londen/Chicago, 2000
Het beheer van de Niger is in handen van de Niger Basin Authority.
Tot deze organisatie behoren ook Kameroen, Tsjaad en Burkina Faso, hoewel de Niger niet
door deze landen stroomt.
203p
Welk land heeft er het meeste belang bij dat ook Kameroen lid is van de Niger Basin
Authority?
Beargumenteer je keuze.
De Niger River Commission, later omgedoopt in Niger Basin Authority, werd opgericht in
1963.
212p
Leg uit waarom juist in het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw de landen in het
stroomgebied van de Niger behoefte kregen aan zo’n organisatie.
Kaart 148 (51e druk: 132) laat zien dat het totale vervoerssysteem van Niger minder goed
ontwikkeld is dan dat van buurland Nigeria. Dat kan onder meer verklaard worden met
behulp van gebiedskenmerken van beide landen.
222p
Geef twee gebiedskenmerken van Niger die dit verschil in ontwikkeling van het
vervoerssysteem tussen beide landen mede verklaren.
Als verbindingsroute naar de kust is de rivier de Niger voor Mali minder belangrijk dan
voor Niger. Dat is niet alleen een gevolg van de meer stroomopwaartse ligging van Mali.
232p
Geef met gebruikmaking van een begrip uit de interactietheorie van Ullman nog een reden
dat de rivier de Niger voor Mali als transportroute van en naar de kust momenteel minder
belangrijk is dan voor Niger.
opgave 7Actieve aarde (opgave 7)
Ouderdom van de oceanische korstbron: Berendsen, H.J.A., Fysisch-geografisch onderzoek, Assen, 1997
De ligging van delen van de oceanische korst met een verschillende geologische ouderdom
in de Atlantische Oceaan laat een bepaald symmetrisch patroon zien.
242p
Leg uit waardoor dit symmetrische patroon is ontstaan.
Het deel van de oceanische korst dat gevormd is in bijvoorbeeld het Ouder Tertiair is in de
Grote Oceaan veel breder dan in de Atlantische Oceaan.
251p
Geef daarvoor de oorzaak.
261p
Uit welk gesteente bestaat de oceanische korst?
Kies uit:
• basalt
• graniet
• kalksteen
• leisteen
• marmer
• zandsteen
Schematische doorsnede van de oceaanbodem (niet op schaal) door de AtlantischeOceaan
bron: Beunk, F., Plaattektoniek: motor van het systeem aarde, in tijdschrift Gea, nummer 2,
juni 2000
Een laag sediment op de oceanische korst is niet overal even dik.
272p
Geef twee oorzaken voor dit verschil in dikte van een sedimentlaag.
Op basis van bron 13 is het te verwachten dat er in de buurt van midoceanische ruggen geen
fossiele brandstoffen te vinden zijn.
282p
Geef hiervoor de verklaring met behulp van een argument uit bron 13.
Niet alle eilanden in de oceanen zijn geschikt voor het bestuderen van een midoceanische
rug.
291p
Welk eiland / welke eilandengroep is hiervoor het meest geschikt?
Zie daarvoor de kaarten 170-171 (51e druk: 152-153).
Kies uit:
• Canarische Eilanden
• Hawaii-eilanden
• Kaapverdische eilanden
• Nieuw-Zeeland
• IJsland
opgave 8Actieve aarde (opgave 8)
Het ontstaan van de Hawaii-eilanden 27,2 leeftijd van de lavamonsters Midway in miljoenen jaren 20,6 Pearl and Hermes Reef Lisianski 19,9 Laysan 12,3 Gardner 10,3 Necker 7,2 Nihoa 5,1 Kauai 2,6-3,7 Oahu 0,7-1,3 Maui 0-0,4 Hawaii 0 240 480 km
bron 14
bron: Lorentz, M., Die Entstehung von Hawaii, www.gymnasium-oberhaching.de
bron 15
Profiel langs de Hawaii-archipel. De verticale schaal is zeer sterk overdreven, waardoor de bergen veel
steiler lijken dan ze in werkelijkheid zijn. De eilanden zijn met de volgende nummers aangeduid.
12 French Frigate Shoals en La Perouse Rocks
5 Fisher Reef en Neva Shoal
bron: Macdonald, G.A. e.a., Volcanoes in the Sea, the geology of Hawaii, Honolulu, 1983
Gemiddelde jaarlijkse neerslag in inches (2,56 cm) in de Hawaii-eilandenbron: Macdonald, G.A. e.a., Volcanoes in the Sea, the geology of Hawaii, Honolulu, 1983
301p
Welk vulkaantype overheerst op de afgebeelde eilanden?
Er is een verschil in hoogte tussen de meest westelijke eilanden en de meest oostelijke
eilanden.
312p
Geef de verklaring voor dit verschil, waarbij je een eventueel verschil in vulkanische
activiteit buiten beschouwing laat.
322p
Bereken met behulp van de gegevens van bron 14 de gemiddelde jaarlijkse snelheid in hele
centimeters van de Pacifische plaat over de afgelopen 27,2 miljoen jaar bij de Hawaii
eilanden.
Let op!
Geef de berekening erbij.
Het eiland Hawaii vertoont een neerslagpatroon dat kenmerkend is voor alle eilanden van
de groep.
333p
Verklaar dit patroon.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9Actieve aarde (opgave 9)
Dwarsdoorsnede van het aardbevingsgebied bij Roermond op 13 april 1992De aardbeving bij Roermond
De aardbeving bij Roermond was één van de
sterkste aardbevingen uit de Nederlandse en
Belgische geschiedenis. Sinds 1300 zijn er in
beide landen zo’n veertien andere
aardbevingen geweest van vergelijkbare
sterkte. De aardbeving bij Roermond richtte
plaatselijk veel schade aan, met name in
Roermond, Herkenbosch en het Duitse
Heinsberg. De beving werd gevoeld tot op 400
km afstand van het epicentrum
(onderandere in Berlijn, München, Zürich en
Londen) en tot in Californië en Australië
hebben seismografen haar geregistreerd.
bron: Paulssen, H. en T. van Eck, Aardbevingen, in: Natuur & Techniek, nummer 2, 1993
De aardbeving bij Roermond had een kracht van 5,7 op de schaal van Richter. In Nederland
komen aardbevingen van deze sterkte weinig voor.
342p
Waarom komen aardbevingen van deze sterkte weinig voor in Nederland?
Het sedimentpakket aangeven met de letter A verschilt in dikte van het pakket aangegeven
met de letter B.
352p
Geef hiervoor de verklaring.
363p
Welke geografische werkwijze kun je het beste toepassen als je wilt weten hoe ver het
breukensysteem waarvan Feldbiss- en Peelrandbreuk deel uitmaken, zich uitstrekt?
Welke twee atlaskaarten (nummer en letter) illustreren deze werkwijze het beste?
