bij dit examen
LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan − afhankelijk van de feitelijke vraag − bijvoorbeeld vermelden: − dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet bevatten. − dat een uitleg bij een ‘Leg uit waarom vraag’ een oorzaak en een gevolg moet bevatten. − dat een redenering bij een ‘Redeneervraag’ een vergelijking en een gevolg/conclusie moet bevatten, − enzovoorts Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 53e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de
atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen
haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.
opgave 1Opgave 1 − Enclaves in de Kaukasus
Politiek en ruimte
Opgave 1 − Enclaves in de Kaukasus
Gebruik bron 1 van het bronnenboekje.
De Kaukasus wordt bewoond door een groot aantal volkeren die sterk van
elkaar verschillen wat betreft taal, godsdienst en etniciteit.
11pWelke fysischgeografische factor heeft bijgedragen aan deze verscheidenheid?
Kaart 123B (53e druk: 141A) laat zien dat de Kaukasus na 1991 het terrein is
geweest van een groot aantal gewapende conflicten.
21pWelke historische gebeurtenis was de belangrijkste aanleiding voor het
uitbreken van zo veel conflicten in deze regio?
Vergeleken met de beide andere Kaukasische republieken, Azerbeidzjan en
Georgië, zijn er in de republiek Armenië haast geen etnische problemen.
32pGeef hiervoor de oorzaak en geef ook een atlaskaart die het meest geschikt is
om deze oorzaak te illustreren.
Gewoonlijk onderscheidt men drie typen territoriale conflicten.
41pMet welk begrip wordt het streven van de bewoners van Nagorno-Karabach om
aansluiting te krijgen bij Armenië aangeduid?
In het conflict rond Nagorno-Karabach kiest Turkije vrijwel steeds partij voor
Azerbeidzjan.
52pGeef hiervoor met behulp van een kaart uit de atlas een niet-economische
verklaring.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
opgave 2Opgave 2 − Uitbreiding van de Europese Unie op de Balkan
Geef hiervoor de verklaring aan de hand van bron 2. Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten. Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat de uitbreiding van de EU met Bulgarije en Roemenië op korte termijn een groot positief effect zal hebben op de export van Nederlandse tuinbouwproducten.
Neem onderstaand schema over op je antwoordblad en leg bij elk kenmerk uit waarom de uitbreiding van de EU met Bulgarije en Roemenië op korte termijn weinig effect zal hebben op de export van Nederlandse tuinbouwproducten. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten. Kenmerk Oorzaak Ruimtelijk Bevolkingskenmerk kenmerk Gebiedskenmerk Bulgarije en Roemenië zijn per 1 januari 2007 lid geworden van de EU. Het lidmaatschap van andere Balkanstaten laat nog (even?) op zich wachten.
opgave 3Opgave 3 − Veel steden maken nog geen Randstad
Gebruik de bronnen 3 en 4 van het bronnenboekje.
In de Nota Ruimte (2005) wordt gesproken over de Randstad als een stedelijk
netwerk. Kenmerkend voor zo’n netwerkstad is dat er sprake is van een
functioneel geheel. Maar is er in de Randstad wel sprake van een functioneel
geheel? Om dat te onderzoeken heb je de volgende onderzoeksvraag
geformuleerd: In welke mate is er tussen de gemeenten / stadsgewesten van de
Randstad sprake van specialisatie wat betreft de bovenlokale voorzieningen?
112pFormuleer twee deelvragen die je zou kunnen stellen om antwoord te vinden op
deze onderzoeksvraag.
Uit onderzoek door het Ruimtelijk Planbureau blijkt echter dat de Randstad niet
als één stedelijk geheel functioneert.
121pWelke aanwijzing geeft bron 4 voor die conclusie?
Zie kaart 57A (53e druk: 61A).
133pVerklaar in drie stappen het verschil tussen de ruimtelijke patronen van
winkelbezoeken (bron 4) van de stadsgewesten Amsterdam en Utrecht vanuit de
Centrale Plaatsen Theorie.
Vergelijk de beide stadsgewesten met elkaar. Geef op basis van die vergelijking
een situatiebeschrijving en twee algemene regels waarmee je het verschil in
winkelgedrag kunt verklaren.
opgave 4Opgave 4 − Binnenstaten in Afrika
Vervoer en ruimtelijke inrichting
Opgave 4 − Binnenstaten in Afrika
Gebruik bron 5 van het bronnenboekje.
In 1993 heeft Eritrea zich afgescheiden van Ethiopië en is een onafhankelijk
land geworden.
142pBeschrijf de daardoor ontstane vervoerskundige situatie voor Ethiopië en geef
ook aan waarom deze nadelig is voor dit land.
Op bron 5 zie je in gebied A vijf en in gebied B zes binnenstaten. Het
‘spoornetwerk’ in gebied B is veel dichter dan dat in gebied A.
153pGeef de verklaring voor dat verschil in ‘spoornetwerk’ tussen gebied A en gebied
B met behulp van de juiste atlaskaart en noem deze kaart.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
In veel Afrikaanse binnenstaten is de infrastructuur slecht ontwikkeld. Hiervoor
zijn vaak dezelfde sociaalgeografische kenmerken verantwoordelijk.
162pGeef voor de landen Zambia en Tsjaad twee gemeenschappelijke
sociaalgeografische kenmerken, die mede oorzaak zijn van de slecht
ontwikkelde infrastructuur in beide landen.
De binnenstaat Zambia kan geen optimaal gebruik maken van haar
spoorwegverbindingen met de zeehavens aan de Atlantische Oceaan.
172pLeg dit uit vanuit de politieke dimensie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
opgave 5Opgave 5 − Felle concurrentie tussen de containerhavens in
Europa
Gebruik de bronnen 6 en 7 van het bronnenboekje.
Capaciteitsuitbreiding van havens en industrieterreinen en verbetering van de
bereikbaarheid stuiten zeker in Nederland vaak op verzet. De dimensies
economie en natuur botsen daarbij nogal eens. Zelfs binnen één dimensie zijn
er botsingen van belangen mogelijk.
182pLeg vanuit de politieke dimensie uit dat in Nederland belangen kunnen botsen
als het gaat om uitbreiding van havens en verbetering van de bereikbaarheid.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
In West-Europa heeft Rotterdam als containerhaven vooral concurrentie van
Hamburg en Antwerpen. De haven van Londen speelt als concurrent van
Rotterdam geen rol.
191pWaardoor is Londen als containerhaven geen concurrent van Rotterdam?
De havens in West-Europa en Zuid-Europa (bron 6) zijn verwikkeld in een
hevige strijd om nieuw achterland.
202pLeg dit uit met behulp van het begrip decompartimentering.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Twee verschillende visies op de komst van het Deurganckdok in Antwerpen:
− De rijksoverheid vreest geduchte concurrentie voor Rotterdam na de
opening van het Deurganckdok in de haven van Antwerpen.
− Distributiebedrijven zien met de komst van het Deurganckdok juist nieuwe
mogelijkheden voor de haven van Rotterdam.
212pLeg het verschil tussen deze twee visies uit en gebruik daarbij ook het begrip
‘ruimtelijke schaal’.
opgave 6Opgave 6 − De A73-Zuid en de regio Venlo
Gebruik bron 8 van het bronnenboekje.
Midden-Limburg wordt in de nabije toekomst beter bereikbaar dankzij een
42 kilometer lange snelweg: de rijksweg A73-Zuid. Deze weg, die van Venlo
naar Echt loopt, zal een belangrijk onderdeel zijn van de
noord-zuidverbinding in Limburg, waardoor andere wegen ontlast zullen worden.
Vóór de aanleg is er een jarenlange discussie gevoerd of de weg op de
westoever óf op de oostoever van de Maas zou worden aangelegd. Uiteindelijk
is in 1995 gekozen voor aanleg op de oostoever.
222pGeef twee argumenten voor aanleg van de A73-Zuid op de westoever.
De plannen voor de aanleg van de A73-Zuid stuitten aanvankelijk op veel verzet.
Om een goede ruimtelijke kwaliteit van het leefmilieu te garanderen zijn, zo
blijkt uit bron 8, enkele aanpassingen gedaan in de directe omgeving van deze
nieuwe autoweg. Daarbij is met name gelet op de belevingswaarde.
Naast deze belevingswaarde kent ruimtelijke kwaliteit nog twee aspecten.
232pOm welke twee andere aspecten van ruimtelijke kwaliteit gaat het?
Stel dat een eigenaar van een nieuw te vestigen glastuinbouwbedrijf twijfelt over
zijn locatiekeuze tussen twee greenports: het Westland of het gebied rond
Venlo.
243pGeef van drie locatiefactoren aan waarom deze voor een glastuinbouwbedrijf in
het gebied rond Venlo gunstiger zijn dan in het Westland.
opgave 7Opgave 7 − De Zuidwalvulkaan
Actieve aarde
Opgave 7 − De Zuidwalvulkaan
Gebruik de bronnen 9 tot en met 11 van het bronnenboekje.
251pWelke atlaskaart geeft het breukensysteem waarmee de ligging van de
Zuidwalvulkaan is verbonden het duidelijkst weer?
Met behulp van bron 10 kan een schatting worden gemaakt van de ouderdom
van de Zuidwalvulkaan.
261pTijdens welke legenda-eenheid van bron 10 is de Zuidwalvulkaan actief
geweest?
Naast veel tijd en hoge druk moet voor het ontstaan en het vasthouden van
aardgas de samenstelling van de ondergrond gunstig zijn. Hiervoor moet de
ondergrond voldoen aan vier voorwaarden. Eén daarvan is de aanwezigheid van
een gunstige structuur zoals een plooi in de gesteentelagen.
273pNeem de cijfers 1, 2 en 3 uit onderstaand schema op je antwoordblad over en
zet er de andere drie voorwaarden voor het ontstaan van aardgasvoorraden
achter. Neem vervolgens de cijfers 4, 5 en 6 op je antwoordblad over en
omschrijf hoe bij de boorlocatie Zuidwal aan elk van deze drie voorwaarden
wordt voldaan.
Sinds 2004 is aardgaswinning in de Waddenzee bij Ameland beperkt
toegestaan. De Nederlandse overheid heeft dus gekozen voor aardgaswinning
in eigen land, terwijl men ook gas uit Rusland had kunnen importeren.
282pGeef voor deze keuze twee argumenten, één vanuit de economische dimensie
en één vanuit de politieke dimensie.
opgave 8Opgave 8 − El Niño
Gebruik bron 12 van het bronnenboekje.
De temperatuur van het oceaanoppervlak heeft een grote invloed op het
ontstaan van hoge en lage drukgebieden boven de Grote Oceaan. Atlaskaart
180B (53e druk: 194B) toont de luchtdrukverdeling in januari.
294pGeef in vier stappen de verklaring voor het op deze kaart getoonde verschil in
luchtdruk tussen Indonesië en de westkust van Zuid-Amerika.
Vergelijk de situatie van het oceaanwater bij Indonesië en de westkust van
Zuid-Amerika. Geef op basis van die situatiebeschrijving de algemene regels
waarmee je de luchtdruk in beide gebieden kunt verklaren.
Tijdens een El Niño stroomt het warme water gedeeltelijk terug richting
Zuid-Amerika. De verplaatsing van dit warme water zorgt ervoor dat de
oostelijke passaatwinden worden afgezwakt.
302pLeg uit waardoor de verplaatsing van het warme water leidt tot het afzwakken
van de oostelijke passaatwinden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
In een normale situatie (niet-El Niño situatie) is het westelijke kustgebied van
Zuid-Amerika erg droog.
312pGeef twee oorzaken voor de droogte aan de westkust van Zuid-Amerika in een
normale situatie.
Uit onderzoek is gebleken dat bij een warmer wordend klimaat de effecten van
El Niño waarschijnlijk niet veel zullen veranderen. Zo zal een
temperatuurverhoging van het oceaanwater via een terugkoppelingsmechanisme
in de atmosfeer worden tegengewerkt, waardoor de temperatuurafwijking
zichzelf minder lang in stand kan houden.
Een eerste stap in dit terugkoppelingsmechanisme is het verdampen van meer
water uit de oceaan bij hogere temperaturen.
322pBeredeneer hoe de tweede en de derde stap van dit
terugkoppelingsmechanisme zouden kunnen werken.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9Opgave 9 − Platentektoniek in Nieuw-Zeeland en omringend
gebied
Gebruik de bronnen 13 tot en met 17 van het bronnenboekje.
332pNeem de letters A en B uit bron 13 over op je antwoordblad en zet er de naam
van het juiste type plaatgrens achter.
De meeste vulkanische activiteit in Nieuw-Zeeland is geconcentreerd in de
vulkanische zone op het Noordereiland, aangegeven in bron 14.
342pLeg met behulp van bron 14 uit waarom het vulkanisme juist daar is
geconcentreerd.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Bron 16 toont een opvallend spreidingspatroon van gesteenten van
verschillende ouderdom op het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland.
351pWaardoor is dit opvallende spreidingspatroon ontstaan?
Gebruik de atlaskaarten 180B en D (53e druk: 194B en D).
Het Zuidereiland kan ingedeeld worden in twee gebieden met elk een
verschillende rivierlengte en rivierdichtheid (bron 17).
362pLeg uit hoe het verschil in rivierlengte tussen de twee gebieden is ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
372pLeg uit hoe het verschil in rivierdichtheid tussen de twee gebieden is ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
