bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2014, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 53e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Globalisering van IKEA

Wereld
Opgave 1 − Globalisering van IKEA
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
In 1963 opende IKEA zijn eerste buitenlandse vestiging. Daarna volgden
er nog veel meer. Dat IKEA in de tweede helft van de twintigste eeuw veel
buitenlandse vestigingen opende, had onder andere te maken met
ontwikkelingen in de transporttechnologie.
12p
Geef twee van deze ontwikkelingen.
Gebruik bron 2.
Tussen 1989 en 1999 werden binnen Europa IKEA-vestigingen geopend
in een groep landen waar dat vóór 1989 nog niet mogelijk was.
22p
Geef aan
− welke groep landen wordt bedoeld;
− welke transitie deze landen doormaakten in de periode 1989-1999
waardoor vestigingen van multinationals als IKEA daar konden worden
geopend.
Gebruik bron 2.
In de periode 1999-2009 werden in een aantal landen in Azië
IKEA-vestigingen geopend waar vóór die tijd nog geen IKEA-vestigingen
waren. Deze Aziatische landen zijn vanuit het wereldsysteem
(centrum-periferiemodel) op te splitsen in twee groepen.
32p
Geef aan welke twee groepen landen uit het wereldsysteem dit zijn.
Geef de reden waarom IKEA wel vestigingen opende in deze landen en
(nog) niet in andere Aziatische landen.
In 2012 heeft IKEA met de Indiase regering onderhandeld over de
opening van 25 vestigingen. Naast IKEA willen ook andere buitenlandse
winkelketens de Indiase markt aanboren. Hiervoor is het nodig dat de
regering van India de toelatingseisen voor buitenlandse winkelketens
versoepelt.
42p
Geef voor India
− een argument voor versoepeling van deze toelatingseisen;
− een argument tegen versoepeling van deze toelatingseisen.

opgave 2Opgave 2 − Wereldbevolkingsgroei

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1.
Noem − het werelddeel dat in de periode 2005-2050 de grootste absolute bevolkingsgroei kent; − het werelddeel dat in de periode 2005-2050 de grootste relatieve bevolkingsgroei kent. Gebruik bron 1. Er bestaat een verband tussen de positie die landen innemen in het wereldsysteem en de omvang van de…

Noem − het werelddeel dat in de periode 2005-2050 de grootste absolute bevolkingsgroei kent; − het werelddeel dat in de periode 2005-2050 de grootste relatieve bevolkingsgroei kent. Gebruik bron 1. Er bestaat een verband tussen de positie die landen innemen in het wereldsysteem en de omvang van de bevolkingsgroei in die landen.

Noteer de drie onderdelen van het wereldsysteem onder elkaar op je antwoordblad. Zet achter elk onderdeel hoe je de bevolkingsgroei daar kunt kenmerken. Hieronder staan vier demografische kenmerken: a een hoge mate van vergrijzing; b een relatief omvangrijke immigratie; c een hoog…

Noteer de drie onderdelen van het wereldsysteem onder elkaar op je antwoordblad. Zet achter elk onderdeel hoe je de bevolkingsgroei daar kunt kenmerken. Hieronder staan vier demografische kenmerken: a een hoge mate van vergrijzing; b een relatief omvangrijke immigratie; c een hoog vruchtbaarheidscijfer; d een sterk afnemend geboorteoverschot. De demografische transitie is de periode waarin een land overgaat van hoge naar lage geboorte- en sterftecijfers. In de tabel hieronder staan vier landen. Deze landen bevinden zich ‘voor’, ‘in’ of ‘na’ de demografische Bangladesh demografische transitie (a t/m d) Brazilië Japan Verenigde Staten

Neem bovenstaande tabel over op je antwoordblad. Zet achter elk land − of dit land zich ‘voor’, ‘in’ of ‘na’ de demografische transitie bevindt; − het demografisch kenmerk (a tot en met d) dat het meest van toepassing is op dit land. Binnen een land als Brazilië bestaat een groot verschil in…

Neem bovenstaande tabel over op je antwoordblad. Zet achter elk land − of dit land zich ‘voor’, ‘in’ of ‘na’ de demografische transitie bevindt; − het demografisch kenmerk (a tot en met d) dat het meest van toepassing is op dit land. Binnen een land als Brazilië bestaat een groot verschil in bevolkingsgroei tussen het zuidoosten en de rest van het land.

Geef drie oorzaken voor dit verschil.

opgave 3Opgave 3 − Klimaat in Siberië

Aarde
Opgave 3 − Klimaat in Siberië
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas.
In zowel Chatanga als Ojmjakon valt weinig neerslag in de winter.
92p
Leg met met behulp van de overheersende luchtdruk uit dat er in de
winter in zowel Chatanga als Ojmjakon weinig neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 2 en de atlas.
De gemiddelde wintertemperatuur in Ojmjakon verschilt van die van het
noordelijker gelegen Chatanga.
102p
Geef de twee oorzaken voor dit verschil.
In de zomer worden in Chatanga en Ojmjakon relatief hoge temperaturen
bereikt.
112p
Geef hiervoor twee oorzaken.
Gebruik de atlas.
Door de opwarming van het klimaat zullen er veranderingen optreden in
de vegetatie in het noorden van Siberië.
121p
Welk type vegetatie zal door de opwarming van het klimaat in het noorden
van Siberië minder voorkomen?
132p
Leg uit dat het in het voorjaar in een groot deel van Siberië erg drassig is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 4Opgave 4 − Torres del Paine

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik bron 1 en de atlas.
Het Painemassief in het zuidelijke deel van het Andesgebergte bestaat
voor een groot deel uit graniet.
143p
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van graniet in dit deel van het
Andesgebergte aan de hand van de plaattektonische situatie.
Bovenop het graniet bevindt zich in het Painemassief sedimentgesteente
uit het Krijt (zie de bronnen 1 en 3).
152p
Beschrijf de wijze waarop dit sedimentgesteente is ontstaan.
Gebruik bron 3 en de atlas.
De laatste circa 200.000 jaar is het uiterlijk van het landschap van de
Torres del Paine vooral gevormd door erosie.
161p
Welke vorm van erosie heeft het uiterlijk van het landschap in deze
periode het sterkst bepaald?
Gebruik de atlas.
In het zuiden van Patagonia liggen op korte afstand van elkaar een
gebied dat heel veel neerslag ontvangt en een gebied dat heel weinig
neerslag ontvangt.
173p
Beschrijf de wijze waarop deze grote verschillen in neerslag ontstaan.

opgave 5Opgave 5 − Migratiepatronen in Zuidoost-Azië

Opgave 5 − Migratiepatronen in Zuidoost-Azië
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De internationale migratie van huishoudelijke hulpen is, zoals alle
migratievormen, selectief.
181p
In welk opzicht wijken de huishoudelijke hulpen af van de meeste groepen
arbeidsmigranten?
Gebruik bron 1.
Op basis van bron 1 kun je de positie van de landen Myanmar, Singapore
en Thailand in het wereldsysteem (centrum-periferiemodel) bepalen.
193p
Neem de namen van de genoemde landen over op je antwoordblad.
Zet achter elk land
− welke positie dit land inneemt in het wereldsysteem;
− op welke manier je deze positie uit bron 1 kunt afleiden.
Gebruik de atlas.
De keuze van de Indonesische huishoudelijke hulpen voor het Midden-
Oosten valt vanuit twee geografische dimensies te verklaren.
202p
Welke twee geografische dimensies zijn dit?
Geef bij elke dimensie een atlaskaart waaruit je de reden kunt afleiden
waarom veel Indonesische migranten naar het Midden-Oosten gaan.
Het effect van migratie kan zowel positieve als negatieve effecten hebben
op de samenleving van het vertrekland.
212p
Geef een positief effect op nationaal schaalniveau.
Geef een negatief effect op lokaal schaalniveau.

opgave 6Opgave 6 − De uitbarsting van de Pinatubo

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De Pinatubo heeft na de uitbarsting in 1991 een kenmerkende vorm
gekregen. Bron 1 toont deze vorm.
221p
Met welk begrip wordt de vorm van de vulkaan aangeduid die ontstond na
de uitbarsting?
Gebruik bron 2 en de atlas.
Op de Filipijnen komen regelmatig aardbevingen en vulkaanuitbarstingen
voor. Deze aardbevingen en vulkaanuitbarstingen zijn het gevolg van de
plaattektonische situatie bij de Filipijnen.
233p
Beschrijf de wijze waarop de plaattektonische situatie bij de Filipijnen
zowel leidt tot aardbevingen als tot vulkaanuitbarstingen.
Gebruik bron 3.
Het spreidingspatroon van de modderstromen op de hellingen van de
Pinatubo houdt verband met het spreidingspatroon van de pyroclastische
stromen.
242p
Beschrijf het verband tussen het spreidingspatroon van de pyroclastische
stromen en dat van de modderstromen.
Gebruik de bronnen 2 en 3 en de atlas.
De Filipijnen worden regelmatig getroffen door orkanen, die in Oost-Azië
taifoens of tyfoons worden genoemd. De orkanen ontstaan boven zeer
warm zeewater en bewegen mee met de overheersende winden. Het
passeren van een orkaan leidt vaak tot nieuwe modderstromen in de
omgeving van de Pinatubo.
252p
Geef aan
− in welke periode van het jaar de Filipijnen vooral getroffen worden
door orkanen. Kies uit: januari-februari, april-mei en september-
oktober;
− waarom het passeren van orkanen vaak leidt tot nieuwe
modderstromen in de omgeving van de Pinatubo.

opgave 7Opgave 7 − Tweedeling in Amsterdam

Leefomgeving
Opgave 7 − Tweedeling in Amsterdam
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
In deze bron worden de nieuwe stedelingen genoemd.
262p
Geef een demografisch en een sociaaleconomisch kenmerk van deze
nieuwe stedelingen.
De laatste decennia komen nieuwe stedelingen naar de stad toe en dit
gaat gepaard met een verandering in het voorzieningenniveau in met
name de negentiende-eeuwse wijken.
271p
Geef aan hoe de aard van de voorzieningen in de negentiende-eeuwse
wijken verandert met de komst van de nieuwe stedelingen.
282p
Beredeneer dat de komst van de nieuwe stedelingen uiteindelijk kan
bijdragen aan een grotere ruimtelijke segregatie in Amsterdam.
Gebruik de atlas.
De kenniseconomie concentreert zich vooral in een bepaald deel van de
Randstad.
292p
Geef aan
− in welk deel van de Randstad de kenniseconomie zich vooral
concentreert;
− uit welke atlaskaart je dit kunt afleiden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 8Opgave 8 − Zandsuppletie voor de Hondsbossche Zeewering

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik bron 2.
In de middeleeuwen brak de zee ter hoogte van de huidige
Hondsbossche Zeewering door de duinenrij, waarbij een gat in de
duinenrij ontstond. Het duurde tot 1880 voor dit gat met de aanleg van de
Hondsbossche Zeewering volledig gedicht werd. Voor 1880 werden ook al
maatregelen genomen om het binnendringen van de zee via het gat in de
duinenrij tegen te gaan.
301p
Welke aanwijzing geeft bron 2 hiervoor?
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Sinds de aanleg van de Hondsbossche Zeewering in 1880 heeft er
bolwerkvorming plaatsgevonden.
313p
Geef aan
− hoe je uit de bronnen kunt afleiden dat er bolwerkvorming heeft
plaatsgevonden;
− waardoor deze bolwerkvorming is ontstaan;
− waardoor deze bolwerkvorming ertoe bijdraagt dat de
Hondsbossche Zeewering tegenwoordig een zwakke schakel is in het
Nederlandse kustsysteem.
Rijkswaterstaat versterkt de dijk en de aangrenzende duinen door een
grote zandsuppletie toe te passen.
Direct achter de Hondsbossche Zeewering ligt het natuurgebied
“De Putten”. Dit natuurgebied kent een brakwatermilieu.
322p
Leg uit welk effect de zandsuppletie voor de Hondsbossche Zeewering zal
hebben op het brakwatermilieu in het natuurgebied “De Putten”.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Door de zandsuppletie voor de Hondsbossche Zeewering zal ook de kust
ten noorden van deze zeewering uiteindelijk worden versterkt.
333p
Beschrijf in drie stappen op welke wijze de zandsuppletie uiteindelijk
bijdraagt aan versterking van de duinen ten noorden van de
Hondsbossche Zeewering.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.