opgave 1Opgave 1 − Territoriale en internationale wateren
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De basis van de regelgeving over territoriale en internationale wateren werd al in
de zeventiende eeuw gelegd.
12pGeef aan
• waarom de basis van deze regelgeving juist toen werd gelegd; (1 punt)
• welke twee landen uit bron 2 nog altijd een relatief grote exclusieve
economische zone hebben door de regelgeving uit die periode. (1 punt)
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
De Spratly-eilanden zijn een archipel van zo’n 250 eilanden en riffen in het
zuidelijke deel van de Zuid-Chinese Zee. Veel landen rondom de
Zuid-Chinese Zee leggen een claim op (een deel van) de Spratly eilanden.
22pBeredeneer waarom veel landen rondom de Zuid-Chinese Zee een claim
leggen op de Spratly-eilanden. (2 punten)
Gebruik bron 1.
In 2023 sloten de Verenigde Naties een verdrag over het beschermen van
internationale wateren.
32pBeredeneer waarom technologische ontwikkelingen het noodzakelijk maakten
om dit verdrag te sluiten. (2 punten)
Gebruik bron 1.
Vervuiling van internationale wateren is lastiger op te lossen dan vervuiling van
territoriale wateren.
42pBeredeneer waarom vervuiling van internationale wateren lastig op te lossen
is. (2 punten)
opgave 2Opgave 2 − De productie van zonnepanelen
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Stelling: de productieketen van zonnepanelen in 2010 past in het
traditionele centrum-periferiepatroon.
52pGeef een argument
• voor deze stelling; (1 punt)
• tegen deze stelling. (1 punt)
Gebruik bron 4.
61pToon met bron 4 aan dat in de productieketen van zonnepanelen geen
reshoring plaatsvindt. (1 punt)
Tussen 2013 en 2018 hanteerde de Europese Unie importheffingen op Chinese
zonnepanelen. Exportgeoriënteerde landen proberen importheffingen te
ontwijken.
71pGeef aan op welke manier een exportgeoriënteerd land importheffingen kan
ontwijken. (1 punt)
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Europa wil zelf op grote schaal op een milieuvriendelijke manier zonnepanelen
produceren.
82pGeef een reden
• om de eerste stappen in de productie van zonnepanelen in Noorwegen te
doen; (1 punt)
• om de laatste stap in de productie van zonnepanelen in Oost-Europa te
doen. (1 punt)
Gebruik bron 4.
In Nederland worden recyclebare zonnepanelen ontwikkeld. Dit wordt niet
alleen gezien als een gunstige ontwikkeling op het gebied van duurzaamheid,
maar ook als een geopolitieke strategie.
92pBeredeneer waarom de ontwikkeling van recyclebare zonnepanelen wordt
gezien als een geopolitieke strategie. (2 punten)
opgave 3Opgave 3 − Vulkaanuitbarstingen op het schiereiland Reykjanes
Bij deze opgave horen de bronnen 5 en 6.
Gebruik het kaartenkatern.
Dwars door IJsland loopt een divergente plaatgrens die ontstaan is door
ridge push. Divergentie ontstaat meestal niet alleen door ridge push.
Ook een andere kracht draagt bij aan divergentie.
102pGeef aan
• welke andere kracht bijdraagt aan divergentie; (1 punt)
• waardoor die andere kracht geen rol speelt bij divergentie op IJsland.
(1 punt)
Gebruik bron 5.
De vulkaanuitbarstingen op Reykjanes leiden tot vulkaantoerisme.
112pLeg met een kenmerk van de lava ui,t waardoor toeristen relatief veilig
dichtbij de vulkaanuitbarstingen kunnen komen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 6.
Hieronder staan zes geomorfologische verschijnselen:
- delta - morene
- slenk - plooiingsgebergte
122pWelke twee geomorfologische verschijnselen zijn te herkennen in de kaart
van bron 6? (2 punten)
Gebruik bron 6.
Het schiereiland Reykjanes wordt door de IJslandse geologische dienst met
seismometers en GPS-meetstations gemonitord. Meetgegevens van deze
instrumenten worden gebruikt om nieuwe erupties te voorspellen.
132pGeef aan
• welke verandering seismometers meten voorafgaand aan een nieuwe
eruptie; (1 punt)
• welke verandering GPS-meetstations meten voorafgaand aan een nieuwe
eruptie. (1 punt)
opgave 4Opgave 4 − Massabewegingen bij de Illhorn in Zwitserland
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7.
Op de hellingen van de berg Illhorn ontstaan elk jaar in de lente
aardverschuivingen.
142pLeg uit waardoor deze aardverschuivingen juist in de lente ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 7.
De Illgraben en de Illbach zijn twee rivieren die vanaf de Illhorn naar de Rhône
stromen. In het dal van de Illgraben ontstaan vaker aardverschuivingen en
modderstromen dan in het dal van de Illbach.
152pGeef hiervan twee oorzaken. (2 punten)
Aan de voet van de Illhorn is een puinwaaier ontstaan.
162pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van deze puinwaaier.
Je beschrijving moet twee exogene processen bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 8.
De Illgrabengeul mondt uit in de Rhône. De Rhône stroomt daarna van
Zwitserland naar Frankrijk en vormt daar een groot dal. In de zomer kan het
Rhônedal in Frankrijk snel en sterk opwarmen, waardoor hoge piekafvoeren
kunnen ontstaan.
172pLeg uit dat door het snel en sterk opwarmen van het Rhônedal hoge
piekafvoeren in de Rhône kunnen ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
opgave 5Opgave 5 − De Perito Moreno-gletsjer
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Door de mondiale temperatuurstijging worden veel gletsjers in Patagonië (zie
bron 9) kleiner.
182pGeef twee gevolgen van de mondiale temperatuurstijging waardoor veel
gletsjers in Patagonië kleiner worden. (2 punten)
El Niño kan het weer voor de westkust van Patagonië verstoren.
192pLeg uit welke invloed El Niño kan hebben op het weer in het westen van
Patagonië.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik de bronnen 10 en 11.
De meren uit bron 10 zijn op dezelfde manier ontstaan als
Laguna de Los Témpanos. Aan de zijkanten van deze meren liggen bepaalde
typen afzettingen.
202pGeef aan
• waardoor de meren zoals Laguna de Los Témpanos ontstaan zijn; (1 punt)
• hoe de afzettingen aan de zijkanten van deze meren genoemd worden.
(1 punt)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De Perito Moreno heeft perioden waarin de gletsjer groeit en weer kleiner wordt.
Dit heeft gevolgen voor de waterstand van de Brazo Rico.
212pLeg uit welke invloed de uitbreiding van de Perito Moreno-gletsjer heeft op de
waterstand van Brazo Rico.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
opgave 6Opgave 6 − Ontwikkelingen in Argentinië
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Gebruik bron 12.
In bron 12 is de herkomst van de bevolking in Argentinië, Bolivia, Brazilië, en
Peru weergegeven.
222pNoteer de letters a tot en met d uit bron 12 op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land. (2 punten)
Argentinië had in 2023 een score van 0,865 op de Human Development Index
(HDI). Onder andere door een groot aandeel werkenden in de informele sector
scoort Argentinië relatief laag op de economische indicator van de HDI.
232pGeef aan
• waarom een groot aandeel werkenden in de informele sector zorgt voor
een lage score op de economische indicator van de HDI; (1 punt)
• uit welke twee andere indicatoren de HDI nog meer bestaat. (1 punt)
Gebruik bron 13.
Rond 1970 veranderde het politieke beleid in Argentinië, waardoor de
werkgelegenheid in de secundaire sector ook veranderde.
242pGeef aan
• waarom het beleid tot 1970 leidde tot veel werkgelegenheid in de
secundaire sector; (1 punt)
• waarom het beleid dat daarop volgde, leidde tot een afname van de
werkgelegenheid in de secundaire sector. (1 punt)
Gebruik bron 14.
Om tot verdere economische ontwikkeling te komen, kan een land
exportvalorisatie toepassen.
252pBeredeneer met bron 14 waarom exportvalorisatie in Argentinië maar beperkt
kan bijdragen aan economische ontwikkeling. (2 punten)
opgave 7Opgave 7 − Hòfi mango op Curaçao
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik bron 15.
Jandino Asporaat voelt zich als ‘Yu di Kòrsou’ (kind van Curaçao) sterk
verbonden met het Caribisch gebied.
261pWelk begrip is van toepassing op deze verbondenheid? (1 punt)
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
De zware regenval leidde vooral in het noordwesten van Curaçao tot problemen.
272pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de neerslag in het noordwesten
van Curaçao. Betrek in je antwoord een kenmerk van het landschap.
(2 punten)
Door de zware regenval braken in Hòfi Mango dammen door. Het natuurpark
kreeg daardoor te maken met landdegradatie. Experts hebben daarom
geadviseerd om meer bomen te planten.
282pLeg uit op welke manier bomen landdegradatie kunnen tegengaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik de bronnen 15 en 16.
In de rooien liggen meerdere dammen achter elkaar.
292pBeredeneer waarom het juist in Hòfi Mango zo belangrijk is om in de rooien
meerdere dammen achter elkaar aan te leggen. (2 punten)
Gebruik bron 17.
Overstromingen zoals in mei 2024 kunnen in de kustgebieden op lange termijn
leiden tot economische schade.
303pBeschrijf in drie stappen dat overstromingen op lange termijn tot economische
schade kunnen leiden.
Begin je beschrijving met een exogeen proces. (3 punten)
De Nederlandse overheid heeft aangegeven niet bij te dragen aan de
herstelwerkzaamheden in Hòfi Mango.
311pGeef vanuit de politieke dimensie een reden waarom de Nederlandse overheid
niet bijdraagt aan de herstelwerkzaamheden in Hòfi Mango. (1 punt)
Om de landbouwactiviteiten in Hòfi Mango te stimuleren, zou de Curaçaose
regering een beleid van importsubstitutie kunnen voeren.
322pGeef twee maatregelen die de regering bij een beleid van importsubstitutie
kan nemen om de landbouwactiviteiten in Hòfi Mango te stimuleren.
(2 punten)
Toch zal de Curaçaose regering niet snel kiezen om de vrijemarkteconomie te
vervangen voor een beleid van importsubstitutie.
332pBeredeneer vanuit de dimensie natuur waarom een vrijemarkteconomie
belangrijk is voor de voedselzekerheid van Curaçao. (2 punten)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrit.
