Eindexamen biologie vwo 2008, tijdvak 1 (biologie 1,2)

Welke twee conclusies kun je trekken uit de resultaten van het hierboven beschreven experiment? In de Taieri-rivier (Nieuw-Zeeland) werden 198 plaatsen uitgezocht en in vier typen ingedeeld op grond van de aan- of afwezigheid van de beide vissoorten: geen van beide aanwezig, alleen beekforel aanwezig, alleen Galaxias aanwezig of zowel beekforel als Galaxias aanwezig. Van elke plek werd een drietal

gegevens verzameld, waarna van elk gegeven de gemiddelde waarde werd bepaald. In de tabel staan deze gegevens. typering aantal plaatsen aantal watervallen stroomafwaarts hoogte (m boven de zeespiegel) % van de bedding bedekt met keien geen van beide vissoorten aanwezig 54 4,37 339 15,8 alleen beekforel aanwezig 71 0,42 324 18,9 alleen Galaxias aanwezig 64 12,3 567 22,1 zowel beekforel als Galaxias aanwezig 9 0,0 481 46,7 Het voorkomen van de beekforel en van Galaxias op bepaalde plaatsen (zie tabel) wijst op een verschil in het gedrag van deze vissen.

Welk verschil in het gedrag van de beekforel en dat van Galaxias heeft als gevolg dat ze op verschillende plaatsen voorkomen? Nader onderzoek werd gedaan naar indirecte effecten van de beekforel op het ecosysteem in de Nieuw-Zeelandse wateren. Daartoe werden twee gebieden in de Taieri-rivier met fysisch-chemisch gelijke omstandigheden bestudeerd. In het ene gebied leefde als enige vis Galaxias , in het andere gebied als enige vis de beekforel. De netto productie aan algen, ongewervelden (zoals Deleatidium nymfen) en vis werd bepaald. Ook werd bepaald de hoeveelheid biomassa aan algen en ongewervelden die door het volgende trofische niveau werd geconsumeerd. De resultaten zijn in onderstaande staafdiagrammen weergegeven. biomassa 300 12 (g per drooggewicht m 2 per jaar) 250 10 200 8 150 6 100 4 0,5 50 2 0 G B 0 G 1 algen 2 ongewervelden Legenda: netto productie G = water met alleen Galaxias B = water met alleen beekforel

Het draaien van de bladgroenkorrel gebeurt onder invloed van de lichtsterkte en de golflengte van het licht. Dit proces wordt mogelijk gemaakt door de activiteit van een lichtabsorberend molecuul, het fytochroom. Van dit fytochroom bestaan twee vormen, fytochroom “rood” (Pr) en fytochroom “ver-rood” (Pfr). Fytochroom Pr gaat door absorptie van licht met een golflengte van 666 nm over in fytochroom Pfr en fytochroom Pfr gaat door absorptie van licht met een golflengte van 730 nm over in fytochroom Pr (zie onderstaande afbeelding). De invloed van het type licht op het draaien van de bladgroenkorrel bij Mougeotia is uitvoerig onderzocht. Bij hoge lichtsterkte of belichting met ver- rood licht draait de bladgroenkorrel zich parallel aan het invallende licht. Dit effect is ongedaan te maken door zwakke belichting of belichting met rood licht. Dan draait de bladgroenkorrel loodrecht ten opzichte van het invallende licht. Een cel van Mougeotia wordt tegelijkertijd belicht met twee lichtbundels, 1 en 2, loodrecht op elkaar (zie onderstaande afbeelding). Na korte tijd beweegt de chloroplast in de aangegeven richting tot de positie is bereikt die met de stippellijn is aangegeven.

− Welke golflengte heeft lichtbundel 1 en welke heeft lichtbundel 2? − Welk type fytochroom is na enige tijd in de belichte delen van de cel aan te treffen, of zijn beide aanwezig? lichtbundel 1 lichtbundel 2 A 666 nm 730 nm B 666 nm 730 nm C 666 nm 730 nm D 730 nm 666 nm E 730 nm 666 nm F 730 nm 666 nm

In onderstaand diagram is het predatierisico van jonge prooivissen weergegeven in relatie tot hun eigen lengte, de waterdiepte en het predatortype. 0 Legenda: waterdiepte (cm) 1 1 hoger risico visetende vogels 10 2 lager risico visetende vogels 3 lager risico visetende vissen 2 4 hoger risico visetende vissen Een jonge snoek groeit uit van 2 tot 6 cm. Om predatoren te ontlopen moet het visje tijdens de groei steeds de meest veilige diepte opzoeken.

Op welke diepten kan dit visje zich op grond van de gegevens in het diagram het beste ophouden, om tijdens de groei van 2 tot 6 cm predatoren te ontlopen? In twee laagveenwateren, de Loenderveensche Plas Oost en Terra Nova, werkt Gemeentewaterleidingen Amsterdam aan een herstelplan. Beide wateren kampen met een gering doorzicht, gebrek aan ondergedoken waterplanten en een gering aantal vissoorten. Het geringe doorzicht ontstaat door opgewerveld slib en algen. Dat slib wervelt op door de wind en door wroetende brasems. Doordat de brasem veel watervlooien eet, neemt ook de algengroei toe. Dat het water in deze laagveengebieden ooit troebel is geworden, heeft te maken met door de mens veroorzaakte eutrofiëring van het water.

− Leg uit hoe eutrofiëring kan leiden tot vermindering van het doorzicht. − Leg uit dat beëindiging van eutrofiëring door de mens niet op korte termijn leidt tot verbetering van het doorzicht in deze laagveenwateren. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.