bronnen

Eindexamen biologie vwo 2025, tijdvak 2

bij dit examen

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Een brouwerij in de darmen

Kevin raakte betrokken bij een auto-ongeluk. Hoewel hij geen alcohol had
gedronken, was zijn alcoholpromillage gelijk aan dat na het drinken van
elf glazen bier. Na onderzoek bleek hij het darmfermentatie-syndroom
(DFS) te hebben.
Kevin heeft een aantal jaren voor het auto-ongeluk een
maagverkleiningsoperatie gehad. Bij deze operatie wordt het bovenste
gedeelte van de maag verbonden aan een deel van de dunne darm dat na
de twaalfvingerige darm komt. Zo ontstaat een mini-maag (afbeelding 1).
Het resterende gedeelte van de maag en de twaalfvingerige darm blijven
in het lichaam achter, en worden verbonden met de dunne darm.
Door de maagverkleining is het deel van de dunne darm waar
voedingstoffen en alvleesklier-enzymen gelijktijdig aanwezig zijn,
anderhalve meter korter.
afbeelding 1
figuur bij de opgave
Mensen die een maagverkleining hebben ondergaan, verliezen daarna
snel gewicht. Hiervoor zijn verschillende oorzaken, die zijn af te leiden uit
de gegevens in het informatiekader.
12p
Geef twee van deze oorzaken.
21p
Verklaar dat na de operatie het emulgeren van vetten nog steeds kan
plaatsvinden.
Door Kevins maagverkleiningsoperatie wordt de gastrine-concentratie in
zijn bloed beïnvloed, waardoor ook de productie van maagzuur door de
pariëtale cellen verandert.
Gastrine wordt geproduceerd door gastrine-cellen die zich bevinden in de
wand van het onderste gedeelte van de maag en in de wand van de
twaalfvingerige darm. In afbeelding 2 is vereenvoudigd weergegeven hoe
gastrine de pH van de maag beïnvloedt.
afbeelding 2
figuur bij de opgave
In de mini-maag van Kevin is de pH hoger dan bij mensen zonder
maagverkleiningsoperatie.
32p
Leg dit uit aan de hand van afbeelding 2.
Vaak verandert na een maagverkleining de soortensamenstelling van het microbioom (alle micro-organismen) in de darm. Bij Kevin leidde dit tot het ontstaan van DFS. DFS is een zeer zeldzame aandoening waarbij bepaalde…

Vaak verandert na een maagverkleining de soortensamenstelling van het microbioom (alle micro-organismen) in de darm. Bij Kevin leidde dit tot het ontstaan van DFS. DFS is een zeer zeldzame aandoening waarbij bepaalde schimmels en bacteriën in de darm glucose omzetten in alcohol. In het ziekenhuis werd bij Kevin in de ontlasting de bacterie Klebsiella pneumoniae aangetoond, die onder bepaalde omstandigheden alcohol produceert. Hiermee kon de diagnose DFS worden gesteld. Na deze diagnose kreeg Kevin een streng koolhydraat-arm dieet en een breed- spectrum-antibioticumkuur. Een breed-spectrum-antibioticum bestrijdt veel verschillende bacteriesoorten.

Door een behandeling met een breed-spectrum-antibioticum is er een
kans dat andere schadelijke bacteriën de darm koloniseren.
41p
Verklaar dit.
51p
Verklaar dat Kevin na de diagnose DFS een koolhydraat-arm dieet kreeg
voorgeschreven.

opgave 2Jakobskruiskruid uit de berm

Jakobskruiskruid is een plant die geliefd is bij bijen en vlinders. De soort wordt daarom veel gebruikt bij ecologisch bermbeheer om bermen mee in te zaaien. Veehouders zijn daar meestal niet blij mee: de plant is namelijk giftig voor runderen en paarden.
Is jakobskruiskruid een climaxsoort of een pioniersoort? Licht je antwoord toe.
Om putrescine te produceren moet een plant ten minste drie verschillende anorganische verbindingen opnemen.
Noteer de namen van drie anorganische verbindingen die de plant ten minste moet hebben opgenomen als bouwstoffen voor putrescine. Hieronder staan uitspraken over PA’s. 1 Vorming van senecionine uit putrescine is een vorm van stikstofassimilatie. 2 PA’s worden via de bastvaten vervoerd. 3 Transport…

Noteer de namen van drie anorganische verbindingen die de plant ten minste moet hebben opgenomen als bouwstoffen voor putrescine. Hieronder staan uitspraken over PA’s. 1 Vorming van senecionine uit putrescine is een vorm van stikstofassimilatie. 2 PA’s worden via de bastvaten vervoerd. 3 Transport van PA’s vindt vooral plaats door worteldruk.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is. Dieren met vergiftiging door pyrrolen krijgen last van portale hypertensie: een hoge bloeddruk in het poortadersysteem met als gevolg dat vocht vanuit de bloedvaten van de darmen in de…

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is. Dieren met vergiftiging door pyrrolen krijgen last van portale hypertensie: een hoge bloeddruk in het poortadersysteem met als gevolg dat vocht vanuit de bloedvaten van de darmen in de buikholte terechtkomt.

− Noteer de naam van het proces waarbij bloedplasma de bloedvaten verlaat en weefselvloeistof wordt. − Verklaar hoe de hoge bloeddruk in de poortader de afvoer van de weefselvloeistof uit de buikholte remt. Een gehalte van 2,5 mg PA per kilogram lichaamsgewicht is dodelijk voor koeien. De…

− Noteer de naam van het proces waarbij bloedplasma de bloedvaten verlaat en weefselvloeistof wordt. − Verklaar hoe de hoge bloeddruk in de poortader de afvoer van de weefselvloeistof uit de buikholte remt. Een gehalte van 2,5 mg PA per kilogram lichaamsgewicht is dodelijk voor koeien. De gemiddelde PA-concentratie in jakobskruiskruid is 0,2% van het drooggewicht van de plant. Veronderstel dat een koe hooi te eten krijgt dat 3% jakobskruiskruid bevat.

Laat aan de hand van een berekening zien hoeveel kilogram van dit hooi dodelijk is voor een koe van 600 kilogram.
De sint-jakobsvlinder is zodanig aangepast dat hij als rups alleen nog leeft op jakobskruiskruid.
Van welk biologisch begrip is dit een voorbeeld? A van co-evolutie B van convergentie C van het bottleneck effect Door de inzet van deze specialistische vraatinsecten verandert de concurrentie tussen planten.
Welke planten zijn dan in het voordeel? En wat zal dan vervolgens het effect zijn op het aantal niet-specialistische vraatinsecten? voordeel voor het aantal niet-specialistische A een planten hoge met PA-productie neemt vraatinsecten af B een hoge PA-productie neemt toe C een lage PA-productie…

Welke planten zijn dan in het voordeel? En wat zal dan vervolgens het effect zijn op het aantal niet-specialistische vraatinsecten? voordeel voor het aantal niet-specialistische A een planten hoge met PA-productie neemt vraatinsecten af B een hoge PA-productie neemt toe C een lage PA-productie neemt af D een lage PA-productie neemt toe De larven van de jakobskruid-aardvlo zijn heel effectief in het bestrijden van jakobskruiskruid. De aardvlo verspreidt zich echter zeer traag. Sommige veehouders planten daarom jakobskruiskruid dat is geïnfecteerd met de jakobskruid-aardvlo op hun weilanden.

Beargumenteer of de jakobskruid-aardvlo op die weilanden een exoot is.

opgave 3Verouderende eicellen

De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in Nederland hun eerste kind krijgen, is in de afgelopen vijftig jaar gestegen van 24 naar 31 jaar. Met de leeftijd neemt de kans op chromosomale afwijkingen in eicellen toe. Wetenschappers hebben onderzocht of het mogelijk is om dit leeftijdseffect te…

De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in Nederland hun eerste kind krijgen, is in de afgelopen vijftig jaar gestegen van 24 naar 31 jaar. Met de leeftijd neemt de kans op chromosomale afwijkingen in eicellen toe. Wetenschappers hebben onderzocht of het mogelijk is om dit leeftijdseffect te vertragen.

Noteer de nummers van de stadia in afbeelding 1 die haploïd zijn. Behalve trisomie kunnen er ook andere chromosomale afwijkingen ontstaan. Er zijn een aantal factoren bekend die kunnen bijdragen aan het ontstaan van chromosomale afwijkingen in eicellen. Zo wordt bij oudere vrouwen crossing-over…

Noteer de nummers van de stadia in afbeelding 1 die haploïd zijn. Behalve trisomie kunnen er ook andere chromosomale afwijkingen ontstaan. Er zijn een aantal factoren bekend die kunnen bijdragen aan het ontstaan van chromosomale afwijkingen in eicellen. Zo wordt bij oudere vrouwen crossing-over minder goed uitgevoerd.

Gedurende welke vorm van deling kan crossing-over leiden tot recombinatie van erfelijk materiaal? En hoe ontstaan chromosomale afwijkingen deling door afwijkingen crossing-over? ontstaan doordat A meiose homologe delen worden uitgewisseld B meiose niet-homologe delen worden uitgewisseld C mitose…

Gedurende welke vorm van deling kan crossing-over leiden tot recombinatie van erfelijk materiaal? En hoe ontstaan chromosomale afwijkingen deling door afwijkingen crossing-over? ontstaan doordat A meiose homologe delen worden uitgewisseld B meiose niet-homologe delen worden uitgewisseld C mitose homologe delen worden uitgewisseld D mitose niet-homologe delen worden uitgewisseld

In rustende eicellen kunnen chromosomale afwijkingen worden veroorzaakt door reactieve zuurstofverbindingen. Deze verbindingen ontstaan als gevolg van de weefselschade die optreedt tijdens de ovulatie.
Licht toe hoe bij ovulatie weefselschade ontstaat. De muizen in groep 2 kregen een implantaat met een hormoon dat ovulaties onderdrukt.
Welk hormoon is in het implantaat aanwezig? A FSH B LH C progesteron Hieronder staan uitspraken over het gevolg van de modificatie van Gpr54 . 1 In exon 1 treedt een frameshift-mutatie op. 2 Na translatie is het gevormde eiwit minstens 67 aminozuren korter. 3 De tertiaire structuur van het gevormde…

Welk hormoon is in het implantaat aanwezig? A FSH B LH C progesteron Hieronder staan uitspraken over het gevolg van de modificatie van Gpr54 . 1 In exon 1 treedt een frameshift-mutatie op. 2 Na translatie is het gevormde eiwit minstens 67 aminozuren korter. 3 De tertiaire structuur van het gevormde eiwit is veranderd.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
opgave als beeld van het examen
Hoeveel nakomelingen (F2) werden naar verwachting geboren totdat er in totaal 30 muizen waren die volledig Gpr54 -knock-out waren? A 30 B 40 C 60 D 90 E 120 Bij de crispr-behandeling (stap 2) ontstonden ook enkele bevruchte eicellen met het genotype Gpr54 – Gpr54 – .
Licht toe waarom deze niet gebruikt konden worden voor stap 3 en 4. In elke groep was een controle aanwezig (afbeelding 3).
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter wat het verschil was van de bijbehorende controle ten opzichte van de behandeling.
De onderzoeksresultaten wijzen erop dat een verminderd aantal ovulaties bij de muizenmoeder het aantal chromosomale afwijkingen in de eicellen vermindert. Als dit bij mensen ook geldt, zou dat voor vrouwen die op latere leeftijd kinderen willen, een reden kunnen zijn om hun ovulaties te…

De onderzoeksresultaten wijzen erop dat een verminderd aantal ovulaties bij de muizenmoeder het aantal chromosomale afwijkingen in de eicellen vermindert. Als dit bij mensen ook geldt, zou dat voor vrouwen die op latere leeftijd kinderen willen, een reden kunnen zijn om hun ovulaties te onderdrukken. Hieronder zijn drie vrouwen van 38 jaar beschreven. − Azra, gebruikt sinds haar puberteit een anticonceptiepil. − Bernadien, heeft zes kinderen gekregen en gebruikte nooit een anticonceptiepil. − Claire, heeft een verstopping van de eileiders, is voor het eerst zwanger na een ivf-behandeling en gebruikte nooit een anticonceptiepil.

Welke vrouw zal de meeste ovulaties gehad hebben? En welke vrouw de minste? meeste ovulaties minste ovulaties A Azra Bernadien B Azra Claire C Bernadien Azra D Bernadien Claire E Claire Azra F Claire Bernadien

opgave 4Zwanger met de ziekte van Graves

Ellen heeft al vanaf haar dertiende de ziekte van Graves. Zij wordt
daarvoor behandeld door haar huisarts. Ellen is nu 29 en is net in
verwachting van haar eerste kind. Ze overlegt met haar huisarts wat de
gevolgen zijn voor haar zwangerschap en de behandeling van haar ziekte.
De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte die ontstaat doordat een infectie door het afweersysteem is bestreden met een bepaalde IgG- antistof. Deze IgG-antistof activeert bij sommige mensen ook de TSH- receptor…

De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte die ontstaat doordat een infectie door het afweersysteem is bestreden met een bepaalde IgG- antistof. Deze IgG-antistof activeert bij sommige mensen ook de TSH- receptor op de schildklier waardoor er extra veel afbeelding 1 schildklierhormoon (T4) wordt afgegeven (afbeelding 1). De symptomen die optreden zijn: een vergrote schildklier, gewichtsverlies, een verhoogde hartslagfrequentie, een verhoogde ademhalings- frequentie en het snel warm hebben. Om de verhoogde vorming van T4 te verhinderen slikt Ellen pillen met methimazol. Deze stof blokkeert de vorming van T4. Om ervoor te zorgen dat er geen tekort aan T4 ontstaat, slikt Ellen ook T4-pillen.

Bij iemand met een verhoogde T4-afgifte is de ademhalingsfrequentie
verhoogd, doordat het ademcentrum sterker wordt gestimuleerd.
232p
Leg uit hoe een verhoogde T4-afgifte leidt tot een sterkere stimulering van
het ademcentrum.
TSH en TRH zijn hormonen die de T4-concentratie in een gezonde
persoon op peil houden.
241p
Zal de TSH-concentratie in het bloed van Ellen voorafgaand aan de
behandeling met methimazol hoger of lager zijn geweest dan die bij een
gezonde persoon? Licht je antwoord toe.
In de lichaamscellen wordt T4 door een enzym omgezet in T3. Genen die
gevoelig zijn voor regulatie door T3 bevatten een korte sequentie: het
T3-responsief element (TRE). T3 bindt aan een receptor-co-repressor-
complex dat is gebonden aan het TRE, waardoor de vorm van dit complex
verandert en de repressor loslaat. Daarna wordt, door binding van een
activator, het co-activator-complex gevormd, waarna de genexpressie
begint (afbeelding 2). De binding van T3 aan het TRE verandert ook de
methylering en acetylering van de door T3 gereguleerde genen.
afbeelding 2
figuur bij de opgave
252p
Welk effect heeft methylering van histonstaarten op de genen die gevoelig
zijn voor regulatie door T3?
A remming replicatie
B remming transcriptie
C stimulering replicatie
D stimulering transcriptie
Hieronder staan uitspraken over T3 en de invloed van T3 op
genexpressie.
1 T3 is een eiwit.
2 Het TRE is onderdeel van het coderend DNA van het T3-gevoelig gen.
3 In aanwezigheid van T3 is er meer ruimte rondom het histon, waardoor
polymerase kan binden.
262p
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de
bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
De huisarts vertelt Ellen dat ze tijdens haar zwangerschap vaker haar T4- concentratie zal controleren. Door de veranderingen in haar lichaam als gevolg van de zwangerschap zal Ellen steeds minder medicijnen hoeven…

De huisarts vertelt Ellen dat ze tijdens haar zwangerschap vaker haar T4- concentratie zal controleren. Door de veranderingen in haar lichaam als gevolg van de zwangerschap zal Ellen steeds minder medicijnen hoeven slikken. De hoeveelheid ‘verstorende’ IgG in het bloed van Ellen zal afnemen doordat de vouwing van de nieuw gevormde IgG-eiwitten verandert als gevolg van de zwangerschap. Zodra Ellen bevallen is, zullen de symptomen van de ziekte van Graves terugkomen en zal Ellen wel weer de hogere dosis medicijnen moeten gebruiken.

272p
In welk organel ontstaat de secundaire en tertiaire structuur van IgG-
eiwitten? En welk organel regelt het transport van IgG-eiwitten naar buiten
de cel?
A (vouwing)/(endoplasmatisch reticulum) (transport naar buiten)/(endoplasmatisch reticulum)
B endoplasmatisch reticulum golgi-systeem
C golgi-systeem
endoplasmatisch reticulum
D golgi-systeem
golgi-systeem
Door de veranderde structuur van het IgG verminderen de symptomen
van de ziekte van Graves.
282p
− Beschrijf op molecuulniveau wat het directe effect is van de
veranderde structuur van het IgG.
− Beschrijf wat het gevolg is van de veranderde structuur van het IgG
voor de werking van de schildklier.
Na twintig weken krijgt Ellen een echo-onderzoek. De echografist kijkt
hierbij ook of de schildklier van de foetus is vergroot. Een vergrote
schildklier is een indicatie dat de T4-concentratie bij de foetus te hoog is.
291p
Verklaar waardoor een vergrote schildklier bij de foetus zou zijn ontstaan.
Bij de 20 wekenecho worden geen afwijkingen gevonden bij de foetus. Na acht maanden zwangerschap is Ellen toch bezorgd. Ze heeft het namelijk sneller warm, en zelfs bij lichte inspanning wordt haar ademhalings-…

Bij de 20 wekenecho worden geen afwijkingen gevonden bij de foetus. Na acht maanden zwangerschap is Ellen toch bezorgd. Ze heeft het namelijk sneller warm, en zelfs bij lichte inspanning wordt haar ademhalings- frequentie veel hoger. De T4-concentratie in het bloed van Ellen blijkt normaal te zijn. De huisarts legt uit dat de symptomen worden veroorzaakt door de aanwezigheid van de baby.

Hieronder staan uitspraken die een mogelijke verklaring geven voor de
symptomen van Ellen.
1 Haar ademhalingsfrequentie neemt toe doordat haar vitale capaciteit
lager wordt.
2 Ze heeft het sneller warm doordat de hoeveelheid bloed toeneemt.
3 Ze heeft het sneller warm doordat de oppervlakte-inhoudsverhouding
kleiner wordt.
302p
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de
bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.

opgave 5Epilepsie door lintwormlarven

Een zestienjarige jongen kreeg tijdens zijn verblijf in Nederland regelmatig
epileptische aanvallen. Uit onderzoek bleek dat deze aanvallen het gevolg
waren van een varkenslintworm.
Epilepsie is een aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij af en toe een sterk afwijkende hersenactiviteit ontstaat: een epileptische aanval. Tijdens een epileptische aanval kunnen ongecontroleerde…

Epilepsie is een aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij af en toe een sterk afwijkende hersenactiviteit ontstaat: een epileptische aanval. Tijdens een epileptische aanval kunnen ongecontroleerde spiersamentrekkingen optreden, en kan de patiënt het bewustzijn verliezen. Op de MRI-scan van het hoofd van de jongen (afbeelding 1) zijn holtes (cysten) te zien. Eromheen is oedeem te zien (afbeelding 2). afbeelding 1 afbeelding 2

Hieronder staan uitspraken over de MRI-scan (afbeelding 1, afbeelding 2).
1 Het oedeem bevindt zich in het hersengebied dat is betrokken bij het
gezichtsvermogen.
2 Al het hersenweefsel dat te zien is op de scan, behoort tot de grijze
stof.
3 Het hersengebied dat de slikreflex aanstuurt, is zichtbaar op de scan.
312p
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de
bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
Bij spiersamentrekkingen geven de eindplaatjes van motorische neuronen
acetylcholine af.
Hieronder staan uitspraken over de productie, afgifte en werking van
acetylcholine.
1 Het enzym dat acetaat en choline omzet in acetylcholine, wordt vanuit
het cellichaam naar het motorisch eindplaatje vervoerd.
2 Acetylcholine wordt afgegeven als gevolg van de instroom van
calciumionen.
3 Binding van acetylcholine aan de receptoren op de postsynaptische
membraan leidt tot hyperpolarisatie van die membraan.
322p
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de
bijbehorende uitspraak juist of onjuist is. Gebruik je informatieboek.
De jongen werd uitgebreid onderzocht door een medisch parasitoloog. Hij stelde de diagnose: neurocysticercose. Deze aandoening wordt veroorzaakt door de varkenslintworm (Taenia solium, afbeelding 3), een parasitaire…

De jongen werd uitgebreid onderzocht door een medisch parasitoloog. Hij stelde de diagnose: neurocysticercose. Deze aandoening wordt veroorzaakt door de varkenslintworm (Taenia solium, afbeelding 3), een parasitaire worm waarvan de mens de enige eindgastheer is. Zowel de mens als het varken is tussengastheer. De larven bevinden zich in afbeelding 3 cysten in weefsels van de gastheer. Een volwassen varkenslintworm leeft in de dunne darm. Hij kan tot acht meter lang worden en heeft een plat lichaam. Zijn kop heeft zuignappen waarmee hij zich vasthecht aan de wand van de dunne darm. De worm heeft geen mond of spijsverterings- kanaal.

331p
Licht toe hoe de vorm van de worm een efficiënte opname van
voedingstoffen mogelijk maakt.
Mensen kunnen op twee manieren geïnfecteerd raken met de lintworm.
Hieronder staat een schema van de levenscyclus van Taenia solium. Op
de plaatsen P, Q, R en S ontbreken woorden.
figuur bij de opgave
342p
Schrijf de letters P, Q, R en S onder elkaar. Noteer het bijbehorende
ontbrekende woord of de ontbrekende woorden erachter.
Kies uit:
− eindgastheer
− inname eieren
− inname larve
− tussengastheer
De parasitoloog schreef het medicijn albendazol voor. Albendazol doodt
lintwormlarven doordat het een remmende werking heeft op
fumaraatreductase (FRD). Normaal zet FRD in de mitochondriën van
varkenslintwormlarven fumaarzuur om in barnsteenzuur. Deze omzetting
is cruciaal voor de energievoorziening.
Afbeelding 4 toont de oxidatieve fosforylering bij de mens, en de
elektronentransportketen bij de lintworm, die in anaerobe omstandigheden
leeft. Hierin is ook het effect van albendazol aangegeven.
afbeelding 4
figuur bij de opgave
Bij de mens heeft eiwitcomplex II (SQR) ook een functie in de
citroenzuurcyclus, waar het barnsteenzuur omzet.
351p
Noteer de namen van de twee stoffen die bij deze omzetting ontstaan.
De tekst hieronder beschrijft het effect van albendazol op de
elektronentransportketen in een varkenslintworm. Op vier plaatsen
ontbreekt een woord.
Albendazol remt FRD, waardoor de omzetting van fumaarzuur verhinderd
wordt. Fumaarzuur dient als …(1)…, en heeft dezelfde functie als …(2)…
bij de oxidatieve fosforylering in de mens. Door remming van FRD wordt
voorkomen dat NADH elektronen kan afstaan en ontstaat er geen gradiënt
van …(3).... Hierdoor wordt uiteindelijk de productie van …(4)… geremd.
362p
Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar. Noteer het woord dat op
de bijbehorende plaats moet staan erachter.
Kies uit:
− bij 1: elektronenacceptor / elektronendonor
− bij 2: CO2 / H+ / H2O / O2
− bij 3: CO2 / H+ / H2O / O2
− bij 4: ADP / ATP
Na de behandeling met albendazol waren de lintwormen gedood. Hierdoor
nam bij de jongen de frequentie van epileptische aanvallen af, maar ze
verdwenen niet volledig.
371p
Verklaar waardoor de epileptische aanvallen nog steeds aanwezig zijn.

opgave 6Dwergolifanten op Sicilië

Op eilanden hebben veel zoogdiersoorten een afwijkende grootte vergeleken met verwante soorten op het vasteland. Grote soorten zijn er kleiner, kleine soorten zijn er groter. Een team van wetenschappers heeft aan de hand van fossielen een schatting gemaakt van de snelheid van ‘verdwerging’ bij…

Op eilanden hebben veel zoogdiersoorten een afwijkende grootte vergeleken met verwante soorten op het vasteland. Grote soorten zijn er kleiner, kleine soorten zijn er groter. Een team van wetenschappers heeft aan de hand van fossielen een schatting gemaakt van de snelheid van ‘verdwerging’ bij olifanten die leefden op Sicilië. De genetische samenstelling van een nieuw-gevestigde eilandpopulatie is anders dan die van de oorspronkelijke populatie van het vasteland. Hieronder staan uitspraken over dit verschil. 1 Er is sprake van het foundereffect. 2 Door de isolatie van de populatie op het eiland treedt gene flow op. 3 De genenpool van de eilandpopulatie is kleiner dan die van het vasteland.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is. De verreuzing of verdwerging van zoogdieren op eilanden wordt veroorzaakt door natuurlijke selectie. Uiteindelijk kan de populatie op het eiland een aparte soort worden.
Is er dan sprake van allopatrische soortvorming of van sympatrische soortvorming? Licht je antwoord toe.
De verdwerging van grote zoogdieren op een gekoloniseerd eiland is mede te verklaren met de eilandtheorie van McArthur en Wilson. Een kleiner aantal soorten op een eiland maakt de kans groter dat predatoren afwezig zijn. Grote zoogdiersoorten kunnen dan verdwergen.
Op welk type eiland zal het aantal soorten het kleinst zijn volgens de eilandtheorie afmeting van nabijheid McArthur vasteland en Wilson? A groot dichtbij B groot veraf C klein dichtbij D klein veraf Voor het onderzoek moest het mtDNA eerst worden vermenigvuldigd, waarna de basevolgorde ervan kon…

Op welk type eiland zal het aantal soorten het kleinst zijn volgens de eilandtheorie afmeting van nabijheid McArthur vasteland en Wilson? A groot dichtbij B groot veraf C klein dichtbij D klein veraf Voor het onderzoek moest het mtDNA eerst worden vermenigvuldigd, waarna de basevolgorde ervan kon worden bepaald.

− Noteer de naam van de techniek waarmee DNA vermenigvuldigd kan worden. − Noteer de naam van de techniek waarmee de basenvolgorde bepaald kan worden. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Met behulp van de DNA-gegevens werd een schatting gemaakt van de periode waarin de verdwerging plaatsvond. De gevonden fossielen van de puntali-olifant worden als het eindstadium van het verdwergingsproces beschouwd. De ouderdom van deze fossielen ligt tussen 175.500 en 50.000 jaar. Zie afbeelding…

Met behulp van de DNA-gegevens werd een schatting gemaakt van de periode waarin de verdwerging plaatsvond. De gevonden fossielen van de puntali-olifant worden als het eindstadium van het verdwergingsproces beschouwd. De ouderdom van deze fossielen ligt tussen 175.500 en 50.000 jaar. Zie afbeelding 3. afbeelding 3 De onderzoekers schrijven dat de hoogst mogelijke snelheid van verdwerging 41,5 mm per generatie was. Met de gegevens in afbeelding 3 is de laagst mogelijke snelheid van verdwerging per generatie te berekenen. Ga uit van een generatietijd van 31 jaar.

Wat is deze laagst mogelijke snelheid van verdwerging? A 0,0049 mm per generatie B 0,0093 mm per generatie C 0,15 mm per generatie D 0,29 mm per generatie Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende…

Wat is deze laagst mogelijke snelheid van verdwerging? A 0,0049 mm per generatie B 0,0093 mm per generatie C 0,15 mm per generatie D 0,29 mm per generatie Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.