opgave 1Opgave 1
Concertgebouw moet harde noot kraken
Concertgebouw ’Het Nationaal’ is een fraai 18de eeuws gebouw. Dat levert weliswaar een
uitzonderlijke akoestiek op maar ook hoge kosten. De kosten van het gebouw zijn constant
en bedragen € 4.500.000 per jaar. De capaciteit van het gebouw is 2.000 plaatsen. De prijs
van de 500 luxe plaatsen bedraagt € 100 en die van de 1.500 minder luxe plaatsen € 50.
’Het Nationaal’ heeft een contract gesloten met het Groot Symfonie Orkest (GSO): het GSO
verzorgt per jaar 100 concerten en ontvangt daarvoor € 50.000 per concert. De luxe plaatsen
zijn gemiddeld voor 85% bezet en de minder luxe plaatsen voor 70%. ’Het Nationaal’ heeft
geen andere opbrengsten en kosten en is precies kostendekkend. De overheid heeft echter
laten weten dat de subsidies aan de acht symfonieorkesten in het land zullen worden
verminderd waardoor voor ’Het Nationaal’ financiële problemen dreigen te ontstaan.
’Het Nationaal’ vraagt een adviesbureau hoe die problemen kunnen worden voorkomen.
12p
Maakt ’Het Nationaal’ gebruik van prijsdiscriminatie of van prijsdifferentiatie? Licht het
antwoord toe.
22p
Hoe blijkt
uit de tekst dat er op de markt waarop het GSO opereert, gesproken zou kunnen
worden van een heterogeen oligopolie? Betrek in het antwoord zowel het aspect heterogeen
als het aspect oligopolie.
32p
Leg uit hoe ’Het Nationaal’ financiële problemen kan krijgen als het GSO minder subsidie
ontvangt.
Het ingeschakelde adviesbureau doet twee suggesties:
• verlaag de prijs van de minder luxe plaatsen tot € 40 hetgeen bij die plaatsen
naar verwachting een bezetting van 90% oplevert bij gelijkblijvende bezetting
van de luxe plaatsen;
• gebruik het concertgebouw ook voor exposities, vergaderingen en diners hetgeen
de naamsbekendheid zal vergroten.
42p
Bereken of de voorgestelde prijsverlaging ’Het Nationaal’ verlies of winst oplevert.
52p
Gaat het vergroten van de naamsbekendheid gepaard met specialisatie, integratie,
differentiatie of parallellisatie? Licht het antwoord toe.
opgave 2Opgave 2
Koopsubsidie
Er komen verkiezingen aan in Nederland! In het verkiezingsprogramma van politieke
partij A wordt voorgesteld om het eigen woningbezit te stimuleren door middel van een
eenmalige subsidie van € 12.500 voor mensen met een laag inkomen. De subsidie geldt
uitsluitend voor de aankoop van woningen in de laagste prijsklasse (prijsklasse I). Partij A
denkt dat de overheid een groot deel van de hiermee gepaard gaande uitgaven via een
bezuiniging op andere uitgaven kan ’terugverdienen’. Partij B vindt deze subsidie onnodig,
ineffectief en ongewenst. Onnodig omdat het eigen woningbezit fiscaal reeds voldoende
wordt gestimuleerd. Ineffectief omdat het profijt van de subsidie voor de doelgroep beperkt
is. Ongewenst omdat de subsidie het marktevenwicht op andere delen van de woningmarkt
beïnvloedt.
61p
Op welk ’terugverdieneffect’ doelt partij A?
71p
Op welke fiscale regeling doelt partij B?
In figuur 1 is weergegeven welk effect de subsidie heeft op de vraag naar woningen in
prijsklasse I. De subsidie kan via substitutie ook invloed hebben op de vraag naar woningen
in prijsklasse II de prijsklasse net boven prijsklasse I Dat is in figuur 2 weergegeven
woningmarkt prijsklasse I prijs per 120 koopwoning (x€1.000) 115 vvvrrraaaaaaggg nnnaaa sssuuubbbsssiiidddiiieee aaaaaannnbbboooddd 110 105 100 95 vvvrrraaaaaaggg vvvoooooorrr 90 sssuuubbbsssiiidddiiieee 85 0 0 10 20 30 40 50 60 70 aantal koopwoningen (x1.000)
woningmarkt prijsklasse II prijs per 140 koopwoning aaaaaannnbbboooddd (x€ 1.000)135 vvvrrraaaaaaggg nnnaaa sssuuubbbsssiiidddiiieee 130 125 120 115 vvvrrraaaaaaggg vvvoooooorrr sssuuubbbsssiiidddiiieee 0 0 55 60 65 70 75 aantal koopwoningen (x1.000)
82p
Bereken het voordeel dat de koper van een woning in prijsklasse
I per saldo van de subsidie
heeft
93p
Bereken de kruiselingse prijselasticiteit van de vraag naar woningen in prijsklasse
II opgave 3Opgave 3
Inflatie loopt op In 2000 werd Nederland geconfronteerd met een inflatie die opliep tot 3 procent op jaarbasis. De aanjagers van de prijsstijging waren de ontwikkeling van de olieprijs, de dollarkoers en de arbeidsmarkt. In 2001 werd een verdere toename van de inflatie verwacht onder andere vanwege de verlaging van de belasting op arbeid per 1 januari van dat jaar. In 2000 nam de koopkracht van de Nederlandse werknemers aanzienlijk meer toe dan in 1994. Dat verschil wordt door deskundigen voornamelijk toegeschreven aan de uiteenlopende situatie op de arbeidsmarkt in die twee jaren. De ontwikkeling van de inflatie in 2000 is voor een groot deel toe te schrijven aan de ontwikkeling van de koers van de dollar ten opzichte van de euro.
opgave 4Opgave 4
Loon naar werken? Als een uitkeringsgerechtigde een baan aanvaardt, stijgt zijn bruto-inkomen meestal. Zoals de figuren 4 en 5 laten zien, is de stijging van het netto-inkomen uiteindelijk beperkt. Dat noemt men de armoedeval. De armoedeval ontstaat doordat er bij een hoger inkomen meer belasting moet worden betaald en het recht op inkomensondersteunende tegemoetkomingen (zoals bijdrage kinderopvang) en gemeentelijke regelingen (zoals kwijtschelding reinigingsrecht) minder wordt. Er kan zelfs sprake zijn van een totale marginale druk van meer dan 100%. De regering wil maatregelen nemen om de armoedeval te verkleinen. figuur 5 figuren 4 figuur 4 en 5 Waar gaat de stijging van het bruto-inkomen naartoe Waar gaat de stijging van het bruto-inkomen naartoe als een baan wordt aanvaard op minimumloonniveau? als een baan wordt aanvaard op 130% van het euro's 2.995 euro's 7.078 per jaar per jaar 1.815 4.175 1.997 545 1.361 -91 Legenda: stijging bruto-inkomen stijging netto-inkomen na inkomensonder- steunende tegemoetkomingen stijging netto-inkomen na belasting stijging netto-inkomen na gemeentelijke regelingen
opgave 5Opgave 5
Koersen in euro’s
Vóór de invoering van de euro streefden de landen van de Europese Unie (EU) naar vaste
onderlinge wisselkoersen. Inmiddels zijn in het eurogebied die onderlinge wisselkoersen
verdwenen: er is immers nog maar één munteenheid, de euro, in gebruik. De koers van de
euro ten opzichte van de andere valuta’s in de wereld is veranderlijk. Belangrijke factoren
die de koers van de euro beïnvloeden, zijn verschillen in inflatie, rentestand en
economische groei. De Europese Centrale Bank (ECB) laat de koers van de euro in principe
ongemoeid. Haar centrale doelstelling is immers prijsstabiliteit waarbij de rente als
instrument wordt gebruikt.
182p
Leg uit dat de invoering van de euro de internationale handel in het eurogebied kan
bevorderen.
192p
Zal bij een relatief hoge inflatie in het eurogebied de koers van de euro via de lopende
rekening van het eurogebied stijgen of dalen? Verklaar het antwoord.
202p
Zal door een anti-inflatiebeleid van de ECB de koers van de euro via de kapitaalrekening
van het eurogebied stijgen of dalen? Verklaar het antwoord.
212p
Leg uit dat een relatief hoge economische groei in de Verenigde Staten van Amerika (VS)
via de lopende rekening van het eurogebied kan leiden tot een hogere koers van de euro.
222p
Leg uit dat een relatief hoge economische groei in de VS via de kapitaalrekening van het
eurogebied kan leiden tot een lagere koers van de euro.
opgave 6Opgave 6
Met de groei van de economie is ook de
fileproblematiek op de autowegen de afgelopen
jaren explosief toegenomen. Een oplossing hoopt
de overheid onder andere te vinden in het duurder
maken van de automobiliteit: niet het bezit maar
het gebruik van de personenauto moet duurder
worden. Om dat te bereiken gebruikt de overheid
de belastingen.
Bij ongewijzigd beleid bedroegen in 2001 de
aantalpersonenauto's(x1 miljoen)kosten in verband met het gebruik € 3.500 en die
in verband met het bezit € 4.200 per
personenauto per jaar. De kosten in verband met
het gebruik bestonden voor 75% uit belastingen
en die in verband met het bezit voor 50%.
De overheid overwoog om per 1 januari 2001 de
belastingen in verband met het gebruik van een
1998 
1999personenauto met 30% te verhogen. De
belastingen in verband met het bezit van een
personenauto zouden zover worden verlaagd dat
de overheid in 2001 in totaal per personenauto
evenveel zou blijven ontvangen.
afgelegdeafstandperpersonenauto(kilometers)
Een verkeersdeskundige stelt dat de groei van het gebruik van personenauto’s leidt tot een
meer dan evenredige groei van de fileproblematiek.
233p
Ondersteunen de gegevens in figuur 6 deze stelling? Licht het antwoord toe met behulp van
een berekening.
Een voorbeeld van een belasting in verband met het gebruik van personenauto’s is de
benzineaccijns.
242p
Leg uit dat bij de benzineaccijns het profijtbeginsel van toepassing is.
251p
Geef een voorbeeld van een belasting in verband met bezit van personenauto’s.
263p
Bereken met behulp van de beschikbare gegevens met hoeveel procent de belastingen in
verband met het bezit van een personenauto per 1 januari 2001 verlaagd hadden moeten
worden.
opgave 7Opgave 7
Groei en werkgelegenheid
Tussen 1990 en 2000 groeide de productie in de landen van de Europese Unie (EU)
behoorlijk. Daardoor nam ook de werkgelegenheid toe. De mate waarin de productiegroei
leidde tot meer werkgelegenheid, is niet in alle landen gelijk. Het verschil in W/P-ratio*
tussen Nederland en de EU (tabel 1) wordt voor een deel veroorzaakt doordat in Nederland
74% van de mensen in de dienstensector werkt tegenover 56% in de EU als geheel.
gemiddelde jaarlijkse W/P- gemiddelde jaarlijkse groei van
de werkgelegenheid in personen
(1990-2000)
* W/P-ratio: procentuele groei werkgelegenheid in personen gedeeld door procentuele groei
productie
272p
Welke conclusie met betrekking tot de arbeidsproductiviteit per persoon kan men trekken
als de W/P-ratio 1 is? Licht het antwoord toe.
282p
Toon met behulp van een berekening aan dat tussen 1990 en 2000 de gemiddelde jaarlijkse
productiegroei in Nederland groter was dan die in de EU.
292p
Leg uit hoe de relatieve omvang van de dienstensector het verschil in W/P-ratio tussen
Nederland en de EU kan verklaren.
opgave 8Opgave 8
Seizoensperikelen
Het nationale product van een Caribisch eiland wordt vrijwel geheel bepaald door het
toerisme uit de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie. De natuurlijke
omstandigheden zijn uitmuntend voor mensen die zon, zee en strand zoeken. Hoewel deze
omstandigheden zich gedurende het hele jaar voordoen, is er toch sprake van sterke
seizoensfluctuaties in de werkgelegenheid. De werkloosheid op dit eiland is daarentegen
vrijwel stabiel. Tabel 2 laat dat zien.
geregistreerde werkgelegenheid en werkloosheid op 4 peildata in 2000
werkgelegenheid (personen)
seizoensindex werkgelegenheid 160
(geen seizoensinvloed = 100)
301p
Geef een verklaring voor het seizoenspatroon in de werkgelegenheid van dit eiland.
312p
Bereken hoeveel personen in het tweede kwartaal van 2000 onder invloed van het seizoen
werk kwijtraken.
322p
Geef een verklaring voor het feit dat de geregistreerde werkloosheid stabiel blijft terwijl
veel mensen werk kwijtraken.
