opgave 1Opgave 1
Van protectie naar vrijhandel
De overheid in een opkomend industrieland wil de economische ontwikkeling stimuleren.
Daartoe is een aantal jaren geleden een auto-industrie opgezet. Een dergelijke industrie
heeft namelijk grote uitstralingseffecten naar andere bedrijfstakken. Alhoewel de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) sterk voorstander is van vrijhandel, kreeg dit land toch
toestemming enige jaren lang importheffingen op auto’s uit het buitenland te heffen.
Andere vormen van protectie werden niet toegestaan omdat die in de ogen van de WTO niet
marktconform* zijn. De WTO dringt er nu op aan ook de importheffingen af te schaffen.
* Marktconform wil zeggen ‘via het marktmechanisme’.
11p
Welk argument zal de WTO gebruiken om in dit geval protectie toe te staan? Verklaar het
antwoord.
21p
Leg uit waarom importheffingen gezien kunnen worden als een marktconforme vorm van
protectie.
32p
Beschrijf een manier van protectie die
niet marktconform is.
42p
Leg uit waarom economen in het algemeen verwachten dat vrijhandel tot een grotere
productie leidt dan protectie.
opgave 2Opgave 2
Het mes in de belasting Met ingang van 2001 is in Nederland het stelsel van de inkomstenbelasting herzien. Enkele veranderingen zijn in tabel 1 schematisch en vereenvoudigd weergegeven. De stelselherziening had gevolgen voor onder andere de netto inkomens, de inkomensverdeling, de werkgelegenheid en het aanbod van arbeid. tabel 1 stelsel inkomstenbelasting tot 2001 stelsel inkomstenbelasting vanaf 2001 Een deel van het belastbaar inkomen is Het belastingvrij bedrag is vervangen door vrijgesteld van inkomstenbelasting. Dit een korting op de te betalen belastingvrij bedrag bedraagt € 4.000 per inkomstenbelasting (heffingskorting). De persoon. heffingskorting bedraagt € 2.500 per persoon. schijfbedragen belastingpercentage schijfbedragen eerste € 20.000 30% eerste € 25.000 volgende € 25.000 50% volgende € 20.000 elke volgende € 60% elke volgende € Janssen had zowel in 2000 als in 2001 een belastbaar inkomen van € 52.000.
opgave 3Opgave 3
Productief Nederland
Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) zijn Amerikanen de productiefste
mensen ter wereld.
De ILO heeft berekend dat Amerikanen in 2000 per persoon een toegevoegde waarde
realiseerden van $ 49.905. In Nederland bedroeg volgens de ILO in 2000 de toegevoegde
waarde per persoon ‘slechts’ $ 41.453, dat is 19,6% hoger dan in 1985.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft berekend dat in Nederland in 2000 de
toegevoegde waarde per arbeidsjaar $ 51.620 bedroeg, dat is 29,5% hoger dan in 1985.
Dergelijke vergelijkingen zeggen echter weinig omdat Amerikanen gemiddeld genomen per
jaar 345 uur meer werken dan Nederlanders. Kijken we naar de arbeidsproductiviteit per
uur, dan is Nederland in 2000 wereldkampioen met een toegevoegde waarde van $ 32,20.
Sommige economen stellen dat deze hoge arbeidsproductiviteit onder andere te verklaren
valt uit het feit dat in Nederland relatief veel gebruik wordt gemaakt van
arbeidsongeschiktheidsregelingen.
93p
Laat met een berekening zien dat de arbeidsproductiviteit per uur in Amerika in 2000 lager
is dan in Nederland.
Het aantal personen per arbeidsjaar (de p/a-ratio) bedroeg in 2000 in Nederland 1,25. In
1985 was de p/a-ratio aanzienlijk lager.
103p
Bereken de p/a-ratio in Nederland in 1985.
112p
Welke conclusie met betrekking tot de gemiddelde lengte van de werkweek kan uit de
ontwikkeling van de p/a-ratio worden getrokken? Verklaar het antwoord.
122p
Geef voor de stelling van de economen een verklaring.
opgave 4Opgave 4
Wel of niet stimuleren?
beroepsbevolking 9 kapitaalgoederenvoorraad 10 productiecapaciteit 11 bezettingsgraad 12 8 nationaal product 5 nationaal inkomen 4 6 1 effectieve vraag 3 2 investeringen bedrijven overheidsbestedingen consumptie gezinnen 7
Tijdens een opgaande conjunctuur kan er sprake zijn van toenemende bedrijfsinvesteringen.
Econoom A en econoom B verschillen van mening over het beleid dat de overheid in een
dergelijke situatie zou moeten voeren. Zij maken bij het formuleren van hun opvattingen
beiden gebruik van het pijlenschema in figuur 1.
Econoom A stelt dat de overheid tijdens een opgaande conjunctuur de bedrijfsinvesteringen
moet afremmen om zo de kans op overbesteding te verminderen.
Econoom B stelt dat de overheid tijdens een opgaande conjunctuur de bedrijfsinvesteringen
moet stimuleren omdat:
• juist een toename van de investeringen de kans op overbesteding in de toekomst vermindert;
• investeringen de kans op toekomstige loonstijgingen beperken.
132p
Welke twee pijlen brengen tot uitdrukking dat een opgaande conjunctuur leidt tot
toenemende bedrijfsinvesteringen? Verklaar het antwoord.
142p
Is het uitgangspunt van de stelling van econoom A pijl 1 of pijl 8? Verklaar het antwoord.
152p
Geef op basis van figuur 1 een verklaring voor het eerste argument van econoom B.
162p
Doelt econoom B met zijn tweede argument op breedte-investeringen of op diepte-
investeringen? Verklaar het antwoord.
opgave 5Opgave 5
uit een krant (november 2001):
FED en ECB op verschillend spoor
De Amerikaanse centrale bank (FED) heeft in korte tijd de rente diverse keren verlaagd. De
FED doet verwoede pogingen met haar rentebeleid een inzinking van de Amerikaanse
economie te voorkomen. Ook in de Europese Unie (EU) is de groei van de economie sterk
teruggevallen. De Europese Centrale Bank (ECB) is echter veel terughoudender geweest
met renteverlagingen. Hieruit blijkt een verschil in doelstelling: de FED richt zich vooral op
economische groei en de ECB op prijsstabiliteit. De rente-ontwikkeling heeft de koers van
de euro ten opzichte van de dollar niet ongemoeid gelaten en langs die weg bijgedragen tot
een beperking van de inflatie in de EU.
172p
Leg uit hoe de FED met haar rentebeleid een inzinking van de Amerikaanse economie
probeerde te voorkomen.
182p
Was in 2001 de inflatie in de EU
− gezien de opstelling van de ECB
− aan de hoge of aan
de lage kant? Verklaar het antwoord.
192p
Geef op basis van figuur 2 een verklaring voor de in figuur 3 weergegeven
koersontwikkeling van de euro in de eerste helft van 2001.
202p
Leg uit hoe deze koersontwikkeling de inflatie in de EU kon beperken.
opgave 6Opgave 6
Handel via de veiling
Asperges worden geoogst tussen half april en half juni. Het grootste deel van de oogst
wordt via een veiling verhandeld. Verondersteld wordt dat op dit deel van de markt voor
asperges sprake is van volledige mededinging.
De collectieve vraag naar asperges op de veiling is:
Qv = −100.000P + 750.000
Qv is de gevraagde hoeveelheid asperges in kilo’s per week.
P is de prijs van asperges in euro’s per kilo.
Het aanbod van asperges op de veiling is onafhankelijk van de prijs.
In de eerste week van mei worden er op deze veiling 400.000 kilo asperges aangeboden. In
de tweede week van mei is het aanbod zo groot dat de prijs 30% lager ligt dan in de week
daarvoor. Die prijs ligt echter nog boven de minimumprijs van € 2,10 per kilo die de veiling
voor asperges hanteert. In de derde week van mei is het aanbod echter zo groot dat de
veiling een deel van het aanbod moet vernietigen om de minimumprijs te kunnen realiseren.
Zonder het vernietigen zou de prijs € 2,- per kilo zijn gaan bedragen. De kosten van het
vernietigen worden buiten beschouwing gelaten.
211p
Is een veiling een voorbeeld van een abstracte of van een concrete markt? Verklaar het
antwoord.
223p
Bereken de omzet op deze veiling in de tweede week van mei.
232p
Levert het vernietigen van asperges in de derde week van mei de gezamenlijke aanbieders
een hogere of een lagere totale omzet op? Verklaar het antwoord met een berekening.
Een klein deel van de asperges wordt door de telers thuis rechtstreeks aan mensen verkocht.
Op dat deel van de markt is er volgens sommigen geen volledige mededinging omdat er
geen sprake is van homogeniteit en transparantie.
241p
Leg uit waarom er op dit deel van de markt geen sprake van homogeniteit hoeft te zijn.
251p
Leg uit waarom er op dit deel van de markt geen sprake van transparantie hoeft te zijn.
opgave 7Opgave 7
Stagflatie
In 2001 groeide de Nederlandse economie aanzienlijk minder hard dan in 2000 en dreigde
er zelfs een recessie. Desondanks steeg het prijsniveau in 2001 aanzienlijk sneller dan in
2000. De inflatie in Nederland lag daarmee hoger dan in de overige landen van de
Europese Unie. Deze combinatie van stagnerende economische groei en oplopende inflatie
wordt door economen aangeduid met de term stagflatie. De stagflatie werd weerspiegeld in
de ontwikkeling van het volume van de consumptieve bestedingen.
een jaa
r eerder
2,4
262p
Leg uit dat er bij stagflatie doorgaans
geen sprake zal zijn van bestedingsinflatie.
272p
Leg uit dat oplopende inflatie oorzaak kan zijn van stagnerende groei in een open economie
als de Nederlandse.
282p
Bereken de gemiddelde prijsstijging in 2001 ten opzichte van 2000.
292p
Beschrijf hoe uit figuur 4 blijkt dat het volume van de consumptieve bestedingen in 2001
minder groeide dan in 2000.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Verfrissende belastingen
In een land wordt de nodige alcoholhoudende drank genuttigd. In verband met de
volksgezondheid wil de overheid dat gebruik terugdringen. Daartoe wordt de belasting op
alcoholhoudende drank, die voorheen € 2,00 per liter bedroeg, fors verhoogd. Tegelijkertijd
wordt de belasting op frisdrank aanzienlijk verlaagd. De effecten van beide
belastingmaatregelen op de markt van alcoholhoudende drank zijn in figuur 5 weergegeven.
figuur 5
301p
Met welk bedrag per liter is de belasting op alcoholhoudende drank verhoogd?
312p
Verklaar de verschuiving van de vraaglijn van alcoholhoudende drank.
321p
Welke prijs voor alcoholhoudende drank komt er na de belastingmaatregelen tot stand?
332p
Neemt de totale opbrengst van de belasting op alcoholhoudende drank toe of juist af?
Verklaar het antwoord met een berekening.
