opgave 1Opgave 1
Lerarentekort
Is een baan in het onderwijs nog wel aantrekkelijk? Dat vragen
onderwijsspecialisten zich af naar aanleiding van de resultaten van een
onderzoek naar de werkgelegenheid in het onderwijs. Zo blijkt dat er in 2005
een lerarentekort was van 15.000 arbeidsjaren (tabel 1). De leeftijdsopbouw van
het lerarencorps (tabel 2) geeft reden om te vrezen dat dit lerarentekort de
komende jaren nog zal toenemen.
tabel 1
tabel 2
In 2005 is er in het onderwijs onder andere sprake van kwalitatieve
structuurwerkloosheid.
11pGeef een verklaring voor het ontstaan van kwalitatieve structuurwerkloosheid in
het onderwijs.
22pLeg uit dat een aanhoudend lerarentekort kan leiden tot het ontstaan van
kwalitatieve structuurwerkloosheid in sectoren buiten het onderwijs.
Op basis van de gegevens in tabel 1 en tabel 2 heeft een onderzoeksbureau
getracht te voorspellen hoe groot het lerarentekort in 2020 kwantitatief zal zijn.
Daarbij hanteerde het bureau de volgende veronderstellingen:
− de huidige leraren blijven tot hun 65ste werkzaam in het onderwijs;
− in arbeidsjaren uitgedrukt zal de werkgelegenheid in het onderwijs in de
periode 2005-2020 in totaal toenemen met 10%;
− in arbeidsjaren uitgedrukt zullen zich ieder jaar 6.000 nieuwe leraren melden
voor een baan in het onderwijs.
Het onderzoeksbureau voorspelt in 2020 een lerarentekort van ruim 63.000
arbeidsjaren.
33pLaat met een berekening zien hoe het onderzoeksbureau aan deze voorspelling
komt.
Sommige onderwijsspecialisten zijn sceptisch over de derde veronderstelling. Zij
verwachten het komende decennium een sterke groei van het bedrijfsleven en
denken dat daardoor het lerarentekort groter zal worden dan voorspeld. Anderen
zijn optimistischer en denken dat economische groei de overheid mogelijkheden
zal bieden meer belangstelling te creëren voor een baan in het onderwijs.
42pLeg uit dat door een sterke groei van het bedrijfsleven het lerarentekort groter
kan worden dan voorspeld.
51pLeg uit dat economische groei mogelijkheden biedt meer belangstelling te
creëren voor een baan in het onderwijs.
opgave 2Opgave 2
uit een krant (november 2002):
Multinationale valutaperikelen
Een Europese multinational, actief in de levensmiddelensector in zowel Europa
als Amerika, heeft voor het jaar 2002 een winstwaarschuwing gegeven. De
verwachte omzetgroei (zie tabel) blijft achter bij de eerdere prognose. In enkele
belangrijke vestigingslanden zit het deze multinational bepaald niet mee. Zo
maakt Argentinië een ernstige crisis door die gepaard gaat met een gierende
inflatie en een kelderende koers van de Argentijnse munt, de peso. Ook de
waardedaling van de Amerikaanse dollar en de Braziliaanse reaal speelt de
multinational parten (zie figuur).
koers in euro’s (kwartaalgemiddelden, 4de kwartaal is een prognose)
Multinationals spreiden hun activiteiten over verschillende landen om zodoende
hun winstgevendheid te waarborgen.
62pNoem twee factoren waardoor deze spreiding de winstgevendheid kan
waarborgen. Geef bij elke genoemde factor een toelichting.
72pBereken met hoeveel procent de totale omzet van deze multinational in 2002 ten
opzichte van 2001 is afgenomen.
82pLeg uit dat inflatie in Argentinië kan leiden tot een koersdaling van de peso.
92pLaat met een berekening zien dat de koers van de peso in 2002 afgerond
gemiddeld € 0,59 bedroeg.
101pKan de omzetdaling van deze multinational in Argentinië in 2002 geheel worden
toegeschreven aan de koersdaling van de peso? Verklaar het antwoord,
uitgaande van de gemiddelde koers van de peso in 2002 ten opzichte van de
koers op 1 januari 2002.
opgave 3Opgave 3
Prijsbeleid op twee markten
Het Spaanse bedrijf Oxigen produceert een bepaald type zuurstofmasker en
verkoopt dit op de Europese en op de Amerikaanse markt. Oxigen heeft voor dit
type zuurstofmasker een zodanige technische voorsprong opgebouwd dat het
bedrijf zich op beide markten gedraagt als een monopolist.
Van beide markten is de collectieve vraagfunctie bekend:
− de vraag op de Amerikaanse markt: qv(vs) = −400p + 189.000
qv is de gevraagde hoeveelheid zuurstofmaskers per jaar
p is de prijs in euro’s per zuurstofmasker
De koers van de dollar ten opzichte van de euro wordt constant verondersteld.
In een bepaald jaar vraagt Oxygen voor het zuurstofmasker op beide markten
dezelfde prijs: € 210.
112pBereken de totale omzet van Oxygen in dat jaar.
Uitgaande van de gegeven prijs is de prijselasticiteit van de vraag naar het
zuurstofmasker op de Amerikaanse markt gelijk aan −0,8.
122pBereken, uitgaande van de gegeven prijs, de prijselasticiteit van de vraag naar
het zuurstofmasker op de Europese markt (in ten minste één decimaal).
132pGeef een economische verklaring voor het verschil in prijselasticiteit van de
vraag naar zuurstofmaskers op de Amerikaanse en de Europese markt.
Een marketingbureau adviseert Oxigen op beide markten een verschillende prijs
vast te stellen om op die manier de totale omzet te vergroten.
142pAan welke voorwaarde moet zijn voldaan om dit prijsbeleid effectief uit te
kunnen voeren? Verklaar het antwoord.
152pZal het marketingbureau Oxigen adviseren de prijs op de Amerikaanse markt te
verhogen, te verlagen of te handhaven? Verklaar het antwoord zonder
berekening.
opgave 4Opgave 4
Suiker peperduur
De Europese Unie (EU) beschermt de eigen suikermarkt met invoerheffingen,
een minimumprijs en exportsubsidies. De EU-suikermarkt is daardoor
gescheiden van de wereldsuikermarkt. Hieronder is de situatie op beide markten
weergegeven.
Stel dat op zeker moment in de EU voor suiker een minimumprijs van € 400 per
ton van kracht is. Het daardoor ontstane suikeroverschot wordt op de
wereldmarkt aangeboden. In de figuur van de wereldsuikermarkt is dat al
verwerkt. De EU geeft haar suikerproducenten een subsidie voor het verschil
tussen de wereldmarktprijs en de EU-minimumprijs.
EU-suikermarkt wereldsuikermarkt (euros prijs (euros per ton) per ton) 550 400 500 VRAAG 350 450 VRAAG 400 300 AANBOD 350 AANBOD 250 300 200 250 200 150 150 100 100 0 0 0 9 10 11 12 13 14 15 16 0 105 110 115 120 hoeveelheid (x 1 miljoen ton) hoeveelheid (x 1 miljoen ton)
Brazilië stelt dat de EU-protectie nadelig is voor suikerproducenten in Brazilië.
Een econoom reageert met de stelling dat de EU-protectie ook nadelig is voor
de koopkracht van de burger in de EU.
162pLeg uit dat de EU in de gegeven situatie genoodzaakt wordt invoerbeperkingen
in te stellen.
172pBereken het bedrag dat de EU in de gegeven situatie in totaal aan
suikersubsidie betaalt.
182pGeef twee verklaringen voor de stelling dat de EU-protectie bij suiker nadelig is
voor Braziliaanse suikerproducenten.
192pGeef twee verklaringen voor de stelling dat de EU-protectie bij suiker nadelig is
voor de koopkracht van de burger in de EU.
Een politicus pleit ervoor de minimumprijs in de EU los te laten. Wel moet dan
de import van niet-EU-suiker geheel tegengegaan worden met invoerheffingen.
Het een en ander zal leiden tot een stijging van de wereldmarktprijs.
202pBepaal aan de hand van de figuren de suikerprijs die op de wereldmarkt ontstaat
als het voorstel van de politicus wordt uitgevoerd.
opgave 5Opgave 5
Inflatie: laag, maar hoe laag?
Begin 2005 maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend dat de
inflatie in Nederland in 2004 was uitgekomen op 1,2%. In 15 jaar was de inflatie
niet zo laag geweest. Die lage inflatie werd volgens het CBS veroorzaakt door
de conjuncturele situatie waarin de Nederlandse economie zich in 2004 bevond
en door de ontwikkeling van de koers van de euro in dat jaar.
212pWas er volgens het CBS in 2004 sprake van hoogconjunctuur of van
laagconjunctuur in Nederland? Verklaar het antwoord.
222pWas er volgens het CBS in 2004 sprake van een stijgende of van een dalende
koers van de euro? Verklaar het antwoord.
Inflatie wordt gemeten met de consumentenprijsindex (CPI). De CPI meet de
prijsverandering van een aantal productgroepen. Van sommige productgroepen
steeg in 2004 de prijs, van andere daalde de prijs (zie tabel 1).
tabel 1
232pBereken de procentuele prijsdaling van de productgroep ‘voeding, kleding’ (in
ten minste één decimaal).
Het CBS publiceert naast de CPI nog twee andere prijsindices (zie tabel 2):
− De afgeleide consumentenprijsindex waarin het prijseffect van indirecte
belastingen en subsidies is geëlimineerd (CPI-afgeleid). Deze prijsindex
wordt gebruikt bij de cao-onderhandelingen.
− De volgens normen van de Europese Unie (EU) geharmoniseerde
consumentenprijsindex (HICP). Deze prijsindex wordt gebruikt om de inflatie
in Nederland te vergelijken met die in de andere landen van de EU.
tabel 2
Stel dat de CPI-afgeleid in 2004 uitsluitend afwijkt van de CPI door een
verandering van de tarieven voor de indirecte belastingen.
242pZijn de tarieven voor de indirecte belastingen in 2004 gestegen of gedaald ten
opzichte van 2003? Verklaar het antwoord met een berekening.
252pGeef een verklaring voor het gebruik van de CPI-afgeleid bij de cao-
onderhandelingen in plaats van de CPI.
Volgens tabel 2 is de inflatie in Nederland in 2004 op basis van de HICP 1,4%.
Deze inflatie verschilt van de inflatie op basis van de CPI.
262pGeef een verklaring voor dit verschil.
opgave 6Opgave 6
Groeizame lastenverlichting (?)
In 2005 en 2006 was het overheidsbeleid in een land gericht op
lastenverlichting. Door dit beleid daalde de collectieve lastendruk. Toch vloeide
er in die jaren een groter bedrag naar de collectieve sector dan in de daaraan
voorafgaande jaren (zie tabel). Dat kwam doordat er in 2005 en 2006 sprake
was van een hoge economische groei1). Voorstanders van het gevoerde beleid
concludeerden daaruit dat een daling van de collectieve lastendruk leidt tot een
hogere economische groei. Toch was er ook kritiek. Zo waarschuwde de
president van de centrale bank dat het gevoerde overheidsbeleid een opwaartse
druk op de rente tot gevolg zou kunnen hebben.
noot 1 Economische groei is hier de groei van het reële nationale inkomen.
1)
miljarden euro's
2)
procenten nationaal inkomen
Het nominale nationale inkomen in 2005 bedroeg € 403,9 miljard.
272pBereken de procentuele economische groei in 2006 ten opzichte van 2005.
282pLeg uit dat een lagere collectieve lastendruk kan leiden tot een hogere
economische groei.
292pLeg uit dat een lagere collectieve lastendruk kan leiden tot een hogere rente.
Een econoom stelde: “Het verband tussen collectieve lastendruk en
economische groei is ingewikkelder dan velen denken. Er is sprake van een
wisselwerking. Lastenverlichting kan de economische groei stimuleren, maar
economische groei kan op zijn beurt de collectieve lastendruk beïnvloeden. Dat
laatste heeft te maken met de werkloosheid en met het schijventarief bij de
inkomstenbelasting”. De econoom illustreerde zijn opvatting met onderstaand
schema.
302pLeg uit dat economische groei via pijl 4 en pijl 5 tot een lagere collectieve
lastendruk kan leiden.
312pLeg uit dat economische groei via pijl 2 en pijl 3 tot een hogere collectieve
lastendruk kan leiden.
