opgave 1Opgave 1
Ontdek je plekje
Een Franse autofabrikant staat in 2005 voor de keuze van een nieuwe,
buitenlandse productielocatie. De keuze beperkt zich tot twee landen: land A en
land B. Beide landen zijn opkomende industrielanden in Oost-Europa, nog
zonder enige auto-industrie van betekenis. Land A en land B zijn nog geen lid
van de Europese Unie (EU).
Beide landen verwachten dat de komst van een productie-eenheid van deze
autofabrikant positieve gevolgen zal hebben voor de werkgelegenheid en de
productiestructuur van het land.
Uit een intern rapport van de Franse autofabrikant komt de onderstaande tabel
en tekst.
noot 1 Om land A en land B onderling vergelijkbaar te maken zijn de gegevens eerst omgerekend
naar euro’s.
De financiële afdeling van de autofabrikant is van mening dat land B de voorkeur
verdient boven land A. Deze afdeling concludeert uit de tabel dat in 2004 in
land B de loonkosten per uur in de secundaire sector lager zijn dan in land A.
De afdeling marketing van de autofabrikant is van mening dat land A de
voorkeur verdient boven land B. Deze afdeling beweert, op basis van de tabel,
dat de internationale concurrentiepositie van de secundaire sector in land A in
vergelijking met die van land B is verbeterd in de periode 2001-2004.
11pNoem de deelrekening van de Franse betalingsbalans waarop winsten uit
Franse investeringen in landen buiten de EU worden geboekt.
22pLeg uit dat de vestiging van een nieuwe productie-eenheid van de autofabrikant
de productiestructuur in land A of land B kan versterken.
32pKan de conclusie van de financiële afdeling getrokken worden uit de gegevens
van de tabel? Verklaar het antwoord.
42pLaat met een berekening zien hoe de afdeling marketing haar bewering kan
onderbouwen met gegevens uit de tabel.
opgave 2Opgave 2
Gulden in de uitverkoop?
In de periode 1999-2002 werd de gulden vervangen door de euro. De
omrekenkoers voor de conversie van gulden naar euro was al in 1998
vastgesteld op 1 gulden = 45 eurocent.
In 2005 kwam in Nederland een discussie op gang over de juistheid van de
vastgestelde omrekenkoers. Een aantal mensen vond dat de gulden ‘in de
uitverkoop’ was gedaan en eiste compensatie voor het ‘waardeverlies’ van de
spaartegoeden.
Het Centraal Planbureau (CPB) concludeerde dat de omrekenkoers van de
gulden niet te laag was in verhouding tot de gemiddelde omrekenkoers van de
valuta van de overige landen die meededen aan de introductie van de euro. Wel
constateerde het CPB dat, gegeven de betalingsbalansverhoudingen, de Duitse
mark voorafgaand aan de conversie was overgewaardeerd ten opzichte van de
gulden.
Naar aanleiding van deze discussie worden de gevolgen van een omrekenkoers
van 45 eurocent vergeleken met een alternatieve omrekenkoers van
50 eurocent.
Een econoom doet de volgende uitspraken.
1 “Voor de reële binnenlandse inkomens van Nederlandse huishoudens maakt
het geen verschil of een omrekenkoers van 45 eurocent of 50 eurocent
gehanteerd wordt.”
2 “De vaststelling van de omrekenkoers op 45 eurocent in plaats van
50 eurocent was, zeker in combinatie met een dalende nominale rente in de
Economische en Monetaire Unie, gunstig voor mensen met schulden en
ongunstig voor mensen met spaargeld.”
52pOnder welke voorwaarde is uitspraak 1 juist?
62pZou een keuze voor een omrekenkoers van 50 eurocent in plaats van
45 eurocent hebben geleid tot een verbetering of tot een verslechtering van de
internationale concurrentiepositie van Nederland? Verklaar het antwoord.
72pLeg uit dat overwaardering van de Duitse mark kan leiden tot inflatie in
Nederland en dat dit zowel kosteninflatie alsook bestedingsinflatie kan zijn.
opgave 3Opgave 3
Twee stelsels gewogen
In een land wordt een discussie gevoerd over de manier waarop belasting
geheven zou moeten worden. In deze discussie worden allerlei argumenten
gebruikt voor of tegen een bepaald stelsel. Deze argumenten hebben onder
andere betrekking op de invloed van het belastingstelsel op de personele
inkomensverdeling, op de werking van de arbeidsmarkt en op de allocatie van
de productiefactoren in dit land.
De hoofdredacteur van een economisch tijdschrift vraagt jou een artikel te
schrijven waarin twee mogelijke stelsels met elkaar vergeleken worden. Tevens
wil hij van jou een conclusie met daarin een keuze voor één van beide stelsels.
Deze stelsels staan op de volgende pagina.
98pSchrijf dit artikel waarbij de volgende aspecten naar voren dienen te komen.
a Een beschrijving van het verschil tussen beide stelsels als het gaat om de
invloed op de secundaire inkomensverdeling. Betrek hierbij zowel de
belastingtarieven als de belastingkortingen.
b Een beschrijving van het verschil tussen beide stelsels als het gaat om de
prikkel voor niet-werkenden tot het zoeken van betaald werk.
c Een conclusie waarin je beargumenteerd aangeeft waarom je aan één van
beide stelsels de voorkeur geeft. Gebruik in deze argumentatie twee van de
volgende vier elementen.
Het effect van het gekozen stelsel op:
1 het werken in de informele sector;
2 de tertiaire inkomensverdeling;
3 de mate van innovatie;
4 de doelmatigheid van de belastingheffing.
Aanwijzingen
− De onderdelen van het artikel moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het artikel 175 woorden. Een afwijking van 30 woorden is
toegestaan.
Opmerking
Voor de eenduidigheid veronderstellen we dat in deze opgave bij beide stelsels
de totale belastingopbrengsten gelijk zijn.
stelsel 1
belasting op inkomen uit arbeid en/of uit sociale zekerheid aftrekposten − geen belastingtarief − € 0 − € 20.000 16% − € 20.001 − € 40.000 40% − > € 40.000 55% belastingkorting − € 3.000 per persoon, voor inkomen uit arbeid en/of uit sociale zekerheid belasting op inkomen uit vermogen vrijstellingen − beleggingen in een startende onderneming − beleggingen in milieuverbetering belastingtarief − 25% over het inkomen uit vermogen − 25% van de jaarlijkse stijging van de waarde van het vermogen belasting toegevoegde waarde (btw) 0% op producten van de collectieve sector 6% op primaire producten in de marktsector 19% op overige producten in de marktsector
stelsel 2
belasting op inkomen uit arbeid en/of uit sociale zekerheid aftrekposten − geen belastingtarief − 25% over het gehele inkomen belastingkorting − € 3.000 per persoon, uitsluitend voor inkomen uit arbeid belasting op inkomen uit vermogen vrijstellingen − geen belastingtarief − 25% over het inkomen uit vermogen belasting toegevoegde waarde (btw) 10% op alle producten
opgave 4Opgave 4
Belasting op belastende diesel Het verbruik van autobrandstoffen heeft negatieve effecten op het milieu zoals de uitstoot van fijnstof en het broeikasgas CO 2 . Daarom heeft een milieuorganisatie onderzoek laten doen naar de effecten van een accijnsverhoging op diesel op de uitstoot van broeikasgas. Als uitgangspunt is gekozen voor een accijnsverhoging waardoor de prijs van diesel zal stijgen met 15%. In het onderzoek is gekeken naar het directe effect op de vraag naar diesel en ook naar indirecte effecten. Dieselrijders kunnen immers overstappen op een benzineauto als gevolg van het duurder worden van de diesel. Andere autobrandstoffen zijn buiten beschouwing gelaten. In tabel 1 zijn enkele elasticiteiten opgenomen die in het onderzoek zijn gebruikt voor het berekenen van de te verwachte effecten. Bij de kruislingse prijselasticiteit gaat het in deze opgave uitsluitend om dieselrijders die bij een verhoging van de prijs van diesel overwegen over te stappen op een auto op benzine en daarmee dus vragers naar benzine zullen worden. In het onderzoek wordt een mogelijke verandering in het verbruikersgedrag van benzinerijders buiten beschouwing gelaten. tabel 1 elasticiteiten dieselrijders Ep = prijselasticiteit van de vraag naar diesel Ek = kruislingse prijselasticiteit van de vraag naar benzine voor de prijs van diesel In tabel 2 staat het verbruik van diesel en benzine en de daarmee recht evenredig samenhangende uitstoot van CO 2 in het jaar voorafgaand aan de accijnsverhoging. tabel 2 verbruik en CO 2 uitstoot verbruik (miljoen liter) CO 2 uitstoot (miljoen ton) personenauto’s op benzine 5.505 11,2 personenauto’s op diesel 2.154 5,4 vrachtauto’s op diesel 3.790 9,6
Bereken de procentuele daling van de totale uitstoot van CO 2 door personenauto’s als gevolg van de prijsverhoging van diesel. Critici van de voorgenomen accijnsverhoging op diesel stellen dat er blijkbaar een forse verhoging van de accijnzen op diesel en op benzine nodig is om de uitstoot van CO 2 aanzienlijk te verlagen. Bovendien zou dit gecombineerd moeten worden met afschaffing van de motorrijtuigenbelasting.
opgave 5Opgave 5
Triple Play Triple Play is de naam voor breedbandverbindingen waarbij de consumenten de mogelijkheid krijgen via één aansluiting internet, televisie en telefoon te gebruiken. De markt voor Triple Play in een land wordt beheerst door enkele bedrijven. Er zijn twee technieken van levering, adsl en kabel, die onderling verschillen wat betreft verbindingssnelheid en stabiliteit. Steeds meer consumenten zijn overgestapt of willen binnenkort overstappen op Triple Play.
Citeer de twee zinnen uit de bovenstaande tekst waaruit blijkt dat er sprake is van een heterogeen oligopolie. Om beter te kunnen concurreren tegen de adsl-aanbieders kiezen de kabelbedrijven voor een fusie. Hierdoor ontstaat één landelijk kabelbedrijf, Cassandra, dat Triple Play levert tegen een prijs van € 160 per maand. In de tabel zien we de marktaandelen van Cassandra en de overige aanbieders van Triple Play, direct na de fusie. naam techniek marktaandeel (in % van het totale aantal Triple Play aansluitingen) Cassandra kabel 38% overige aanbieders adsl 62% Onderstaande figuur laat de marginale opbrengst (MO), de gemiddelde opbrengst (GO), de gemiddelde variabele kosten (GVK) en de marginale kosten (MK) van Cassandra zien.
Laat met een berekening zien dat bij deze prijsverlaging de vraag naar Triple Play van Cassandra prijselastisch is. De concurrentiestrijd tussen Cassandra (ca) en de overige aanbieders van Triple Play (ov) komt tot uiting in de twee onderstaande vraagfuncties: Qv ca = − 5p ca + 3p ov + 520 Qv ov = − 3p ov + 2p ca + 480 Qv ca = gevraagde hoeveelheid aansluitingen voor Cassandra ( × 10.000) Qv ov = gevraagde hoeveelheid aansluitingen voor de overige aanbieders ( × 10.000) P ca = prijs Cassandra per aansluiting, per maand P ov = prijs overige aanbieders per aansluiting, per maand De directie van Cassandra kiest ervoor het marktaandeel in procenten van de totale marktafzet te vergroten, door te streven naar maximale totale omzet. Als randvoorwaarde stelt de directie dat Cassandra geen verlies mag maken. De directie veronderstelt dat de concurrenten niet zullen meegaan met de prijsverlaging van Cassandra en dat zij voor Triple Play, net als voorheen Cassandra, € 160 zullen rekenen.
opgave 6Opgave 6
De kloof
Als het nationale product van een economie onder de productiecapaciteit ligt, is
er sprake van een ‘outputgap’. In een dergelijke situatie zullen particuliere
ondernemers terughoudend zijn met investeringen. Dit kan op langere termijn de
outputgap vergroten.
In het volgende Keynesiaanse model wordt een economie in een situatie met
een outputgap beschreven.
omschrijving C = 0,75(Y − B) + 20 C = particuliere consumptie B = 0,2Y + 40 B = belastingontvangsten O = 180 O = overheidsbestedingen I = − 0,2GAP + 70 I = particuliere investeringen E = 275 E = export goederen en diensten M = 0,4Y M = import goederen en diensten EV = C + I + O + E − M EV = effectieve vraag EV = Y Y = nationaal inkomen Y = W W = nationaal product A A = 6,7 A A = aanbod van arbeid ( × 1 miljoen arbeidsjaren) apt = 100 apt = gemiddelde arbeidsproductiviteit ( × 1.000 geldeenheden) Y* = A A × apt Y* = productiecapaciteit GAP = Y* − Y GAP = outputgap
− Alle bedragen luiden in miljarden geldeenheden, tenzij anders vermeld.
− In de uitgangssituatie bedraagt de hoogte van de particuliere consumptie
371.
− De multiplier van de overheidsbestedingen bedraagt
.
Om de outputgap te verminderen, besluit de overheid de economie te stimuleren
en verhoogt haar bestedingen tot 195. De overheid wil tegelijkertijd voorkomen
dat er een te groot overheidstekort ontstaat. Dit tekort mag niet groter worden
dan 3% van het nationale inkomen.
Een politieke partij heeft kritiek op dit besluit, omdat daardoor de rol van de
overheid groter lijkt te worden. De partij beweert: “Door deze
stimuleringsmaatregel wordt het aandeel van de overheid in de nationale
bestedingen groter, ten koste van het aandeel van de particuliere sector.”
192pZijn de particuliere investeringen in dit model volledig autonoom? Licht het
antwoord toe.
202pLeg uit dat in dit model het capaciteitseffect van investeringen buiten
beschouwing blijft.
212pToon met een berekening aan dat in de uitgangssituatie de outputgap 35
bedraagt.
222pLaat met een berekening zien dat na het uitvoeren van de stimuleringsmaatregel
niet meer wordt voldaan aan de norm voor het overheidstekort.
232pIs de bewering van de politieke partij juist? Verklaar het antwoord met behulp
van de gegevens van het model.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 7Opgave 7
Schoon aan het werk
Persoonlijke diensten zijn activiteiten in en om het huis, die met een bepaalde regelmaat
verricht worden voor een langere periode, die iemand in principe zelf kan uitvoeren maar die
aan anderen worden uitbesteed. Het betreft altijd werkzaamheden in en rond het huis
waarvoor geen of zeer weinig scholing vereist is. Voorbeelden zijn:
schoonmaakwerkzaamheden in het huis, hulp bij wassen en strijken, kinderoppas,
eenvoudige onderhoudswerkzaamheden in de tuin en persoonlijke begeleiding van ouderen
en zieken.
De markt voor deze vorm van persoonlijke diensten in Nederland behoort voor een groot deel
tot het informele circuit. Een adviesraad brengt een advies uit om deze markt te ontdoen van
zijn informele karakter en verwacht hiermee een impuls te geven aan de economische groei
in ons land. Deze adviesraad stelt onder andere voor om tot een maximaal bedrag van € 300
loon per maand en voor maximaal 10 uur per week speciale regels te laten gelden voor de
markt voor persoonlijke dienstverlening. Bijstandsgerechtigden moeten worden gestimuleerd
om met tijdelijk behoud van uitkering tot deze markt toe te treden. De adviesraad spreekt de
hoop uit dat deze mensen van daaruit kunnen doorgroeien naar een volwaardige
arbeidsinkomen, zodat ze geen uitkering meer nodig hebben.
Er kan door de opdrachtgever (vrager naar persoonlijke diensten) en opdrachtnemer
(aanbieder van persoonlijke diensten) gekozen worden uit twee fiscale varianten.
Variant 1
De opdrachtnemer betaalt belasting en premies en het inkomen telt mee bij
inkomensafhankelijke regelingen zoals huurtoeslag, zorgtoeslag en studiefinanciering.
Voor Variant de 2 opdrachtgever zijn de kosten fiscaal volledig aftrekbaar.
De opdrachtnemer betaalt géén belasting en premies. Het inkomen wordt niet meegeteld
voor inkomensafhankelijke regelingen. De kosten zijn niet fiscaal aftrekbaar. De
opdrachtgever is wel verplicht jaarlijks te melden welke beloning voor de persoonlijke
dienstverlening is betaald.
242pLeg uit dat de verschuiving van persoonlijke dienstverlening van informele naar
formele economie kan leiden tot een toename van de welvaart in enge zin, maar
niet in ruime zin.
252pLeg uit dat door de verschuiving van persoonlijke dienstverlening van informele
naar formele economie de deelname aan geregistreerde betaalde arbeid zowel
bij laaggeschoolden als bij hooggeschoolden kan toenemen.
262pBeredeneer de verwachting dat op korte termijn variant 1 per saldo zal leiden tot
een afname van de overheidsontvangsten uit de inkomstenbelasting.
Naar aanleiding van het voorstel van de adviesraad ontstaat er in
regeringskringen een debat over de formalisering van persoonlijke
dienstverlening. Critici verwachten dat met name variant 2 zal leiden tot een
verslechtering van de overheidsfinanciën. De minister van Financiën verwacht
echter op termijn een positief effect van variant 2 op het begrotingssaldo.
272pGeef een argument voor de verwachting van de minister.
