opgave 1Opgave 1
uit een krant: Nederland en de draak Het Chinese bruto binnenlands product (bbp) is de afgelopen jaren met bijna 10% per jaar gestegen. De belangrijkste motor voor deze groei is de Chinese uitvoer. China heeft een bbp dat ruim 2,5 keer zo groot is als dat van Nederland. De economische groei in China heeft onder andere geleid tot een toename van de handel met Nederland. In een studie naar de economische relaties tussen China en Nederland wordt de samenstelling van de Chinese en Nederlandse goederenuitvoer vergeleken. Daaruit blijkt dat de Chinese goederenuitvoer naar Nederland wat betreft samenstelling te vergelijken is met de totale Chinese goederenuitvoer. In de studie wordt onderscheid gemaakt tussen goederen uit de primaire sector en goederen uit de secundaire sector. De laatste zijn weer ingedeeld naar de mate waarin van een bepaalde productiefactor gebruikgemaakt wordt. figuur 1 samenstelling Chinese en Nederlandse goederenuitvoer China laaggeschoold *) het grootste deel hiervan betreft uitvoer van goederen die uit China ingevoerd zijn Op basis van deze studie komt een econoom tot de volgende twee uitspraken: 1 De Chinese goederenuitvoer is niet sterk concurrerend met de Nederlandse goederenuitvoer. 2 Ik verwacht desondanks dat de groei van de Chinese industrie kan leiden tot structurele werkloosheid onder laaggeschoolden in Nederland.
Om een (forse) appreciatie van de Chinese munt te voorkomen, hebben de Chinese monetaire autoriteiten in de periode 2000-2005 geïntervenieerd op de valutamarkt. Het doel van de interventie was het handhaven van de sterke economische groei van China. In figuur 2 en 3 zijn enkele gegevens over de betalingsbalans van China weergegeven. figuur 2 figuur 3 valutareserves centrale bank China saldo lopende rekening China miljard dollar
opgave 2Opgave 2
In deze opgave heeft de term inkomen betrekking op het jaarinkomen. Een overtuigende toeslag De afgelopen jaren zijn in Nederland diverse plannen gemaakt de hypotheekrenteaftrek in box 1 van de inkomstenbelasting af te schaffen of te beperken. Tegenstanders wijzen erop dat uitvoering van deze plannen zal leiden tot een daling van het besteedbaar inkomen van een huishouden met een eigen woning die met een hypothecaire lening gefinancierd is. Bovendien verwachten ze als gevolg van de uitvoering van deze plannen een daling van het aanbod van nieuwgebouwde koopwoningen.
Leg uit waarom de uitvoering van de bedoelde plannen kan leiden tot daling van het aanbod van nieuwgebouwde koopwoningen. In de drie tabellen op de volgende pagina wordt de huidige situatie vergeleken met een aantal mogelijke veranderingen. Dit is uitgewerkt voor drie woningeigenaren: Meneer Bolk met een bruto-inkomen van € 40.000 Mevrouw Visser met een bruto-inkomen van € 100.000 Meneer Kreukers met een bruto-inkomen van € 200.000 − Meneer Bolk beweert dat de fiscale behandeling van de eigen woning denivellerend werkt op de verhouding tussen de beide netto-inkomens (f) en (g) van hemzelf en van meneer Kreukers. − Meneer Kreukers merkt op dat, gezien het voor hem geldende marginale belastingtarief van 52%, maatregel B uit tabel 2 gunstiger is dan maatregel A, gelet op zijn netto-inkomen na fiscale behandeling eigen woning (g). − Mevrouw Visser stelt dat het afschaffen van de teruggave vanwege de hypotheekrenteaftrek en de bijtelling in box 1 vanwege een eigen woning in combinatie met het uitvoeren van alle maatregelen uit tabel 3, voor haar betekent dat haar netto-inkomen na fiscale behandeling eigen woning (g) gelijk zal blijven. Bij de aanschaf van een woning moet in Nederland overdrachtsbelasting (ovb) betaald worden. Het bedrag ovb wordt bepaald door een percentage van de koopprijs van de woning.
tabel 1 huidige situatie met hypotheekrenteaftrek (euro’s) hr. Bolk mw. Visser hr. Kreukers 1) Saldo van teruggave vanwege de hypotheekrenteaftrek en de bijtelling in box 1 vanwege een eigen woning. 2) In dit geval is het bedrag dat betaald wordt, evenredig verdeeld over de 18 jaar dat de woning gebruikt wordt. tabel 2 gevolgen voor het netto besteedbaar inkomen van diverse fiscale maatregelen (euro’s) bruto-inkomen 40.000 100.000 200.000 maatregel A van de hypothecaire lening komt maximaal € 400.000 in aanmerking voor hypotheekrenteaftrek 0 − 2.350 …. maatregel B beperking hypotheekrenteaftrek tot tarief derde schijf (42%) 0 − 2.260 …. maatregel C afschaffing van de vierde schijf (52%) ib 3) 0 + 4.777 + 14.777 3) De andere schijftarieven veranderen niet zodat het hoogste marginaal tarief dan 42% is. tabel 3 maatregelen waarbij de daling van het netto besteedbaar inkomen wordt gecompenseerd I introductie van Eigen Woning Toeslag (EWT) in de vorm van een heffingskorting bruto-inkomen 40.000 100.000 200.000 door overheid vastgestelde waarde van de woning 160.000 400.000 800.000 EWT in % van door overheid vastgestelde waarde van de woning 2,18 1,56 0,90 II halvering ovb III afschaffing van de vierde schijf (52%) ib
opgave 3Opgave 3
Gevraagd: vertrouwen in Britse economie
Eind 2008 zijn het consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen na
tegenvallende cijfers over de Britse economie sterk gedaald. Dit vond plaats
tegen de achtergrond van een afnemende inflatie. De omvang van de
orderportefeuille van de Britse industrie is afgenomen. Daarnaast hebben Britse
importeurs steeds meer nadeel van de koersontwikkeling van het pond.
Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een stijging van de werkloosheid.
De werkloosheidsuitkeringen worden via een omslagstelsel gefinancierd.
De Britse centrale bank en de Britse regering stellen beide een aantal
maatregelen voor die de Britse economie zouden moeten herstellen.
De Britse centrale bank geeft aan de rente te willen verlagen.
De Britse regering stelt voor maatregelen te nemen die het
consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen in de Britse economie
moeten verbeteren.
Deze maatregelen zijn:
1 verlaging van de belasting toegevoegde waarde (btw)
2 versnelde investeringen in het autowegennet
3 verhoging van de inkomensvervangende uitkeringen
4 verbetering van het beroepsonderwijs
De Britse regering heeft ten aanzien van de gegeven grootheden de volgende
voorwaarden geformuleerd.
− Het financieringstekort mag maximaal 3% van het bbp bedragen.
− De staatsschuld mag maximaal 50% van het bbp bedragen.
− De wisselkoers van het pond mag schommelen binnen een officieel
vastgestelde bandbreedte met ₤ 1 = € 1,10 als ondergrens en ₤ 1 = € 1,40
als bovengrens.
Een econoom formuleert een advies over de te kiezen maatregelen om de Britse
economie te verbeteren.
108pSchrijf dit advies en besteed hierbij aandacht aan de volgende aspecten.
a Het nadeel dat Britse importeurs die op de binnenlandse markt verkopen,
ondervinden van de koersontwikkeling van het pond.
b De inzet van de rente als beleidsinstrument gericht op herstel van de Britse
economie. Leg daarbij uit aan welke gegeven voorwaarde dan moeilijker kan
worden voldaan.
c Kies vervolgens twee van de door de Britse regering voorgestelde
maatregelen.
Leg voor elke gekozen maatregel het verband uit tussen de gekozen
maatregel en het herstel van het consumentenvertrouwen of van het
producentenvertrouwen in de Britse economie.
Leg daarbij ook uit aan welke gegeven voorwaarde dan moeilijker kan
worden voldaan.
Aanwijzingen
− De onderdelen van het advies moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het advies 150 woorden. Een afwijking van 25 woorden is
toegestaan.
opgave 4Opgave 4
Meer belasting, minder auto
Eind 2009 neemt de overheid van een Europees land maatregelen die vanaf
2010 invloed hebben op het bezit en het gebruik van de auto. In dit kader wil de
overheid het gebruik van minder brandstof verbruikende auto’s stimuleren.
Hieronder volgen vier van deze maatregelen.
− De overheid introduceert, naast een vast basispercentage, een progressief
tarief voor de aanschafbelasting op personenauto’s en motorrijwielen (bpm).
Het progressief tarief is gebaseerd op de CO2-uitstoot van een
personenauto. De onderstaande tabel geeft enkele veranderingen van de
bpm weer die het gevolg zijn van deze maatregel.
2010 2011 2012 2013 basispercentage bpm van catalogusprijs personenauto 27% 19% 11% 0% korting op bpm in geval van een benzineauto (in euro’s) 1.288 824 450 0 schijftarieven (in euro’s per g/km *) ) vrijstelling (CO 2 -grens <110 g/km) tarief eerste schijf bpm (CO 2 -grens 110-180 g/km) 35 52 71 95 tarief tweede schijf bpm (CO 2 -grens 181-270 g/km) 120 173 213 286 tarief derde schijf bpm (CO 2 -grens >270 g/km) 278 403 497 667 *) uitstoot van CO in gram per kilometer ( = g/km) 2
− Een halvering van de tarieven van de motorrijtuigenbelasting (mrb) voor
auto’s met een lage CO2-uitstoot. De autobezitter betaalt elk jaar de mrb. De
hoogte van deze belasting is afhankelijk van het gewicht van de auto en de
soort brandstof die de auto verbruikt.
− Verhoging van de accijns op autobrandstoffen.
− Vanaf 2010 wordt het rekeningrijden ingevoerd waarbij de automobilist per
gereden kilometer een heffing betaalt.
112pGeef een reden waarom de in de tabel weergegeven bpm kan leiden tot de
aanschaf van minder brandstof verbruikende auto’s.
122pLeg uit dat deze maatregelen ervoor zorgen dat, bij belastingheffing op de auto,
het profijtbeginsel sterker wordt toegepast.
132pLeg uit dat invoering van het rekeningrijden bij gelijkblijvend autogebruik kan
bijdragen aan een vermindering van de negatieve externe effecten van het
autogebruik.
Jos de Haan overweegt in 2010 een personenauto op benzine aan te schaffen
met een catalogusprijs van € 32.000 en een CO2-uitstoot van 210 g/km. Hij moet
dan € 13.282 bpm betalen. Een collega stelt dat hij, gelet op de bpm, deze
aanschaf beter kan uitstellen tot 2011.
142pLaat met een berekening zien dat deze collega ongelijk heeft.
opgave 5Opgave 5
Pensioen voor het prepensioen?
In diverse Europese landen wordt gediscussieerd over het pensioenstelsel. Een
van deze landen kent een systeem van prepensioen waarbij het voor
werknemers mogelijk is, vóór het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd
van 65 jaar, te stoppen met werken en daarbij een prepensioenuitkering te
ontvangen. Deze prepensioenuitkeringen worden gefinancierd via een
omslagstelsel.
In dit land denkt men na over de afschaffing van deze collectieve regeling. Een
deel van de gevolgen van deze afschaffing wordt bekeken met behulp van een
vraagmodel met daarbij de uitkomsten (in miljarden euro’s
in beide situaties.
situatie I: vóór afschaffing regeling prepensioen situatie II: na afschaffing regeling prepensioen C = 0,8(Y − B − SP) + 0,875PU + 4,6 216 C = 0,75(Y − B) + 20 … C = particuliere consumptie B = 0,25Y 87,5 B = 0,27Y … B = belastingontvangsten SP = 0,05Y 17,5 SP = premies prepensioen SP = PU PU = prepensioenuitkeringen I = 44 44 I = 44 44 I = particuliere investeringen O = 90 90 O = 90 90 O = overheidsbestedingen EV = C + I + O EV = C + I + O EV = effectieve vraag EV = Y 350 EV = Y … Y = nationaal inkomen (Y − B − SP) = overig inkomen
De marginale consumptiequote na afschaffing van de regeling prepensioen is
lager dan zowel de marginale consumptiequote van de ontvangers van de
prepensioenuitkeringen als die van de ontvangers van het overige inkomen.
Volgens een econoom komt dit doordat veel werknemers na afschaffing van de
collectieve regeling prepensioen, een individuele prepensioenregeling afsluiten.
151pUit welke vergelijking blijkt dat er in situatie I sprake is van een omslagstelsel?
162pToon met een berekening aan dat de afschaffing van de regeling prepensioen in
situatie II tot een lagere particuliere consumptie leidt dan in situatie I.
172pGeef het verband tussen het afsluiten van een individuele prepensioenregeling
en de lagere marginale consumptiequote na afschaffing van de regeling
prepensioen.
Een econoom verwacht dat de afschaffing van de regeling prepensioen, via de
aanbodzijde van de arbeidsmarkt, er voor zal zorgen dat de lonen minder sterk
zullen stijgen.
182pGeef een argument dat de econoom kan gebruiken om zijn verwachting te
onderbouwen.
opgave 6Opgave 6
Digitale conjunctuur
De toepassing van informatie- en communicatietechnologie, kortweg ICT, heeft
grote veranderingen tot gevolg gehad. Voorbeelden hiervan zijn een sterk
stijgende arbeidsproductiviteit en een verdere internationale arbeidsverdeling.
In onderstaande tabel worden de mondiale gegevens van ICT-producerende
bedrijven (ICT-bedrijven) gepresenteerd.
2001 2003 2005 omzet (in miljoenen euro’s) ICT-bedrijven 51.115 51.009 51.518 alle bedrijven 853.164 883.492 950.536 aandeel ICT-bedrijven (%) 5,99 5,77 5,42 bruto toegevoegde waarde (in miljoenen euro’s) ICT-bedrijven 20.213 21.968 22.473 alle bedrijven 397.556 425.256 449.041 aandeel ICT-bedrijven (%) 5,08 5,17 5,00 netto-investeringen (in miljoenen euro’s) ICT-bedrijven 6.372 3.414 3.738 alle bedrijven 94.673 60.810 97.711 aandeel ICT-bedrijven (%) 6,73 5,61 3,83 werkgelegenheid (in duizenden arbeidsjaren) ICT-bedrijven 336 298 280 alle bedrijven 6.636 6.547 6.433 aandeel ICT-bedrijven (%) 5,07 4,55 4,35
Tot 2000 was sprake van een sterke groei van de productie in de ICT-bedrijven.
De recessie die in 2001 inzette, had ook voor deze bedrijfstak gevolgen. Grote
gevestigde ICT-bedrijven krompen in en menige nieuwkomer ging failliet.
ICT-bedrijven zijn veel conjunctuurgevoeliger dan andere bedrijven als gevolg
van het veranderende investeringsgedrag van alle bedrijven tijdens een
recessie.
De arbeidsproductiviteit in de ICT-bedrijven is in de periode 2001-2005 sterk
gegroeid.
192pGeef, op basis van het veranderende investeringsgedrag van alle bedrijven
tijdens een recessie, een verklaring voor de relatief hoge
conjunctuurgevoeligheid van ICT-bedrijven.
202pBereken voor 2001 het aandeel van de ICT-bedrijven in het verbruik van grond-
en hulpstoffen en de door derden geleverde diensten.
212pBereken de groei van de arbeidsproductiviteit (in%) in de ICT-bedrijven in 2005
ten opzichte van 2001.
222pLeg uit dat de groei van de arbeidsproductiviteit in de ICT-bedrijven het gevolg
kan zijn van de recessie.
opgave 7Opgave 7
Arbeidsmarkt in perspectief
In onderstaande tabel staat een aantal gegevens over de arbeidsmarkt van een land.
Een arbeidsmarktdeskundige wijst erop dat de groei van de beroepsgeschikte bevolking de
komende jaren tot stilstand komt. Maar ook de veranderde opvattingen over de verdeling
betaald / onbetaald werk, hebben een negatieve invloed op de groei van het arbeidsaanbod.
Als de arbeidsvraag wel blijft groeien, zal de arbeidsmarkt verder verkrappen met forse
loonstijgingen tot gevolg.
232pBeschrijf het effect op de ruimte op de arbeidsmarkt van de, in de tabel
gegeven, ontwikkeling van de verhouding beroepsbevolking / beroepsgeschikte
bevolking.
242pLeg uit op welke manier een veranderde maatschappelijke opvatting over de
verdeling betaald / onbetaald werk een kleiner aanbod van arbeid veroorzaakt.
Met behulp van onderstaand pijlenschema laat de arbeidsmarktdeskundige
zowel het conjuncturele als het structurele effect van hogere lonen op de ruimte
op de arbeidsmarkt zien.
Een plus geeft een positief verband aan; een min een negatief verband.
252pIs er in het schema sprake van breedte- of diepte-investeringen? Licht de keuze
toe met behulp van de loonhoogte en de ruimte op de arbeidsmarkt.
262pLeg uit wat bij (1) moet worden ingevuld om het conjuncturele effect van hogere
lonen op de ruimte op de arbeidsmarkt weer te geven.
In dit land zijn de loonkosten per eenheid product hoger dan in land P, terwijl het
inflatiepercentage in beide landen gelijk is.
272pLeg voor zowel A als voor B uit of er sprake is van een positief of van een
negatief verband.
