Eindexamen economie vwo 2014, tijdvak 1 (bezemexamen)

Handelskanalen Met de term kredietcrisis wordt een crisis op de financiële markten aangeduid. In de zomer van 2007 ontstond een kredietcrisis in de Verenigde Staten (VS). Enkele belangrijke kenmerken van deze crisis zijn: − grote verliezen op beleggingen bij banken en bij andere beleggers; − forse koersdaling van effecten op de beurs van New York. Deze crisis heeft de productiegroei in de VS negatief beïnvloed. De gevolgen van de crisis bleven niet tot de VS beperkt. Een onderzoeksbureau is nagegaan wat de gevolgen van de kredietcrisis voor Nederland kunnen zijn. Uit dit onderzoek komen de volgende figuren. figuur 1 productiegroei Nederland en heeft daardoor invloed op de productiegroei van Nederland. Opmerking bij figuur 1 Een vergelijkbare figuur kan voor alle andere landen worden gemaakt. landen door op de productiegroei van Nederland.

figuur 2 exportaandeel Legenda: bbp = bruto binnenlands product totale export van goederen en diensten in % van het bbp In 2007 bedraagt de export van Nederland naar de VS $ 33,91 miljard. Voor 2008 is de verwachting dat de waarde van deze export zal dalen met 0,25% ten opzichte van 2007. In 2007 is de koers van de dollar ten opzichte van de euro $ 1 = € 0,73. Voor 2008 wordt een koers van $ 1 = € 0,64 verwacht.

Meer lasten of minder lusten? In een land heeft de economische crisis geleid tot een overheidstekort en hoge werkloosheid. De regering wil het overheidstekort geheel wegwerken. In de uitgangssituatie is het overheidstekort 10 miljard euro. De regering laat het prognosebureau van het land twee varianten doorrekenen om het tekort weg te werken. Variant 1 houdt in dat de overheidsbestedingen met 10 miljard euro worden verlaagd. Bij variant 2 worden de heffingskortingen voor de inkomstenbelasting verlaagd met in totaal 10 miljard euro. De oppositie in het land is tegen beide varianten, omdat de werkloosheid dan nog verder toeneemt. Bovendien wordt in beide varianten het tekort niet geheel weggewerkt. Het prognosebureau rekent de beide varianten door met behulp van onderstaand macro-economisch model. In de uitgangssituatie geldt: (1) C = 0,8(Y − B) + 10 C = particuliere consumptie (2) I = 25 I = particuliere investeringen (3) O = 185 O = overheidsbestedingen (4) B = 0,4Y − 25 B = overheidsinkomsten (5) E = 200 E = export van goederen en diensten (6) M = 0,4Y − 20 M = import van goederen en diensten (7) EV = C + I + O + E − M EV = effectieve vraag (8) W = EV W = nationaal product (9) Y = W Y = nationaal inkomen (10) Y* = 550 Y* = productiecapaciteit 80 Y Av = arbeidsjaren vraag naar arbeid in miljoenen (11) Av = (12) Aa = 7 Aa = arbeidsaanbod in miljoenen arbeidsjaren Alle grootheden in de vergelijkingen (1) tot en met (10) luiden in miljarden euro’s. In de uitgangssituatie is er inkomensevenwicht bij Y = 500 en bedraagt de multiplier van de autonome overheidsbestedingen 25/23 .

EMU-regels ter discussie In sommige landen van de Economische en Monetaire Unie (EMU) was er de afgelopen jaren kritiek op de norm van de EMU ten aanzien van het financieringstekort van de overheid. Van de EMU mag dat financieringstekort maximaal 3% van het nationaal inkomen zijn. Een politicus uit een van de EMU- landen beweerde tijdens een debat dat met deze norm het voeren van anticyclisch begrotingsbeleid in zijn land in de jaren 2006-2007 niet toegestaan was. Figuur 1 geeft de ontwikkeling weer van het reëel nationaal inkomen en figuur 2 die van het financieringssaldo van de overheid in dit land. In figuur 1 is 2009 nog niet ingetekend. figuur 1 reëel nationaal inkomen (% verandering ten opzichte van het voorafgaande jaar) 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 jaar figuur 2 financieringssaldo overheid 1) (% van het nationaal inkomen) % -0,5 -1,0 -1,5 -2,0 -2,5 -3,0 -3,5 -4,0 1,0 0,5 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 jaar noot 1 Een financieringstekort is een negatief financieringssaldo.

Loonmatiging goed voor export? Veelal wordt aangenomen dat loonmatiging in een land leidt tot een daling van de arbeidskosten per eenheid product in dat land vergeleken met andere landen. Dit kan leiden tot verbetering van de concurrentiepositie en daardoor tot een groei van het exportaandeel van dat land. Studies over dit veronderstelde negatieve verband tussen arbeidskosten en exportaandeel hebben laten zien dat dit verband niet altijd kan worden aangetoond. Volgens een analist is deze constatering een ondersteuning voor zijn stelling dat behalve arbeidskosten andere factoren, zoals bijvoorbeeld innovatie en kwaliteit, bepalend zijn voor de exportprestaties van een land. exportaandeel (export van een land als % van de totale export van de genoemde acht landen) relatieve ontwikkeling arbeidskosten per eenheid product (2009 vergeleken met 2003) in procentpunten ten opzichte van het gemiddelde van de acht landen Bijvoorbeeld: Nederland − 1,4 wil zeggen dat de arbeidskosten per eenheid product in Nederland 1,4 procentpunt minder gestegen zijn dan de gemiddelde stijging in de genoemde acht landen.