Eindexamen filosofie vwo 2016, tijdvak 2

Leg met de afbeelding van het eend-konijn uit: − wat de Aristoteles-ervaring van Kuhn is, en − wat de betekenis van de Aristoteles-ervaring is voor Kuhns opvatting over vooruitgang in de wetenschap, en − wat het verschil is tussen rationaliteit en integriteit met betrekking tot wereldbeelden. De hedendaagse hersenwetenschap biedt een nieuwe kijk op de theoriegebondenheid van de waarneming. In de afbeelding hiernaast lijkt een middencirkel die is omgeven door grote cirkels kleiner dan precies dezelfde middencirkel die is omgeven door kleine cirkeltjes. We zien de middelste cirkels als verschillend in grootte, terwijl ze opgemeten even groot blijken te zijn. verschil waarnemen, richten meetbare grootte van die cirkels.

Volgens Goodale kan dit worden verklaard door het verschil tussen bewust waarnemen en onbewust waarnemen, en door het verschil tussen waarnemen en handelen. Er zijn namelijk verschillende hersenprocessen voor aan de ene kant bewust waarnemen, en aan de andere kant onbewust waarnemen en van daaruit handelen. We zijn ons volgens Goodale slechts van een klein gedeelte van onze waarneming bewust. En omdat we ons handelen vrijwel geheel met onbewuste waarneming aansturen, is het standpunt van Goodale dat we ook zonder bewustzijn kunnen functioneren. Volgens hem lijken mensen daarom in dat opzicht op zombies. Volgens functionalisten kunnen zowel mensen als zombies mentale toestanden of een binnenwereld hebben.

Leg het onderscheid tussen binnenwereld en belevingswereld uit. Beargumenteer vervolgens met dit onderscheid: − dat het standpunt van Goodale verenigbaar is met het functionalisme en − of de ontdekking van Goodale een probleem is voor het idee van de theoriegeladenheid van de waarneming. Volgens de filosoof Maurice Merleau-Ponty is het sceptische scenario van filosofische zombies en andere geesten een pseudoprobleem. Volgens Merleau-Ponty beseffen we pas dat we zelf bestaan nadat we contact met anderen hebben gehad en wordt ook ons zelfbewustzijn in belangrijke mate bepaald door het omgaan met anderen. Hij schrijft: tekst 3

Beargumenteer met tekst 3: − in welk opzicht Merleau-Ponty’s standpunt overeenkomt met dat van een direct realist, en − dat de opvatting van Merleau-Ponty over andere geesten kan worden ondersteund vanuit de cognitiewetenschap. Merleau-Ponty heeft ook kritiek op andere sceptische scenario’s. Hij zet zich met name af tegen de sceptische argumentaties van Descartes, zoals bijvoorbeeld tegen Descartes’ gedachte-experiment over een stukje was. Volgens Merleau-Ponty is er in onze waarneming geen stukje was meer als alle zintuiglijk waarneembare eigenschappen ervan zijn verdwenen. Alleen de wetenschap kan dan nog een stukje materie aannemen: tekst 4 Ook Hume heeft bezwaren tegen de conclusies die Descartes uit zijn was- experiment trekt.

Leg uit: − wat het belang is van het was-experiment voor Descartes’ opvatting over de geest, en − dat er volgens Descartes van het ‘ik’ als denkende substantie geen voorstelling kan worden gemaakt. Leg vervolgens de kritiek van Hume op Descartes’ opvatting over het ‘ik’ uit met de rol van het begrip ‘verbeelding’.

Een andere sceptische argumentatie van Descartes waartegen Merleau- Ponty zich afzet is die van Descartes’ twijfelexperiment. Merleau-Ponty bekritiseert de rol van de waarneming die Descartes daarin beschrijft: tekst 5 De Amerikaanse filosoof Lawrence Hass gaat een stap verder en concludeert dat het twijfelexperiment van Descartes gebaseerd is op de aanname dat waarnemen altijd cognitief oordelen is. Hass schrijft hierover: tekst 6 Volgens Hass ondermijnt zijn conclusie, die voortborduurt op de opvattingen van Merleau-Ponty, het twijfelexperiment van Descartes.