opgave 1Opgave 1 Twijfelen aan kunstmatige intelligentie
De Turingtest is, zoals bekend, een gedachte-experiment om na te gaan
of computers kunnen denken en is bedacht door computerwetenschapper
Alan Turing.
Als een computer intelligent zou zijn, dan zou hij volgens Turing in staat
moeten zijn om een conversatie te voeren met mensen zonder dat deze
mensen door zouden hebben dat ze met een computerprogramma
spreken.
In 1990 heeft Hugh Loebner een wedstrijd uitgeschreven voor de eerste
computer die deze test doorstaat. De winnaar krijgt een prijs van
$ 100.000.
Jaarlijks wordt er ook een prijs uitgereikt voor de computer die (of het
programma dat) het meest menselijk reageert van de inzendingen,
ongeacht of hij in absolute zin echt onherkenbaar is als computer.
De winnende conversatie van de wedstrijd uit 2013 startte als volgt.
Rose is in deze conversatie de computer of de chatbot:
tekst 1
Rory: Hoi, wie is dit? Rose: Hoi. Mijn naam is Rose. Rory: Leuke naam. Wat voor werk doe jij? Rose: Dankjewel, ik vind mijn naam ook leuk. Ik ben consultant in computerbeveiliging, en wat voor werk doe jij? Rory: Hoeveel kans denk jij dat Engeland heeft in de wedstrijd van volgende week zaterdag? Rose: Daar probeer ik niet aan te denken. Rory: Veel mensen hebben problemen met malware. Hoe kijk jij tegen computerhackers aan? Rose: Mijn vader is geboren in Engeland, ik heb daar behoorlijk veel tijd doorgebracht. Ik geniet van Britse televisie en pubs. bron: Chatbot Rose in de wedstrijdconversatie van 2013
Als chatbot Rose wel de Turingtest zou hebben doorstaan zou je aan
haar, met de analogieredenering van Mill, mentale toestanden kunnen
toeschrijven.
12pGeef aan wat Mills analogieredenering inhoudt.
Leg vervolgens uit of Mill met dit argument zou stellen dat Rose kan
denken zoals mensen denken.
Stel nu dat er een chatbot komt die de hoofdprijs van de Loebner-
wedstrijd wint. Deze chatbot wordt dus niet als computer herkend.
Daar kun je bij wijze van gedachte-experiment een sceptisch scenario uit
destilleren dat je kunt weergeven als sceptische paradox.
Als computers met mensen kunnen converseren zonder door die mensen
als computer te worden herkend, kan dat zelfs als onderbouwing van
solipsisme worden gebruikt.
Wittgenstein zou echter ook in dat geval met het privétaalargument het
solipsisme afwijzen.
23pLeg uit welk type gedachte-experiment je uitvoert in het scenario van de
chatbot.
Geef vervolgens de algemene vorm van de sceptische paradox weer aan
de hand van het chatbotscenario.
Beargumenteer ten slotte of Wittgensteins privétaalargument tegen het
solipsisme volgens jou van toepassing is in het scenario van de chatbot.
Volgens John Searle kunnen computers niet denken omdat ze geen
bewustzijn hebben. Hij stelt zich een computer voor als een machine die
symbolen manipuleert op grond van regels en probeert te achterhalen of
dat voldoende is om begrip en dus bewustzijn te hebben.
In het beroemde gedachte-experiment van de Chinese kamer maakt hij
het verschil tussen gedrag en begrip duidelijk. In Searles gedachte-
experiment zit iemand die geen Chinees spreekt in een kamer met
allemaal boeken in het Chinees en een boek met regels in zijn
moederstaal. De kamer heeft een brievenbus waar vragen in het Chinees
door naar binnen komen. Op grond van het regelboek verbindt hij de
tekens uit de vraag met tekens die in de boeken als antwoord op die
vraag gelden.
Zo kan de persoon de vragen feilloos in het Chinees beantwoorden,
zonder zelf ook maar een enkel teken Chinees te begrijpen. Hij zou dus
ook door de Turingtest komen die in de Loebnerwedstrijd gebruikt wordt.
Het is volgens Searle de vraag of je kunt zeggen dat deze persoon
Chinees begrijpt, ook al komt hij door de Turingtest. Begrip lijkt meer te
zijn dan alleen maar het juiste gedrag te vertonen, omdat je er ook de
juiste mentale toestanden voor nodig hebt.
Hij bespreekt in dit gedachte-experiment een metafysische vraag, maar
vooral ook een epistemologische en conceptuele.
33pLeg voor het gedachte-experiment van Searle uit
− welke metafysische vraag gesteld wordt,
− welk epistemologisch probleem van andere geesten het bespreekt, en
− welk conceptueel probleem er ter discussie staat.
Het functionalisme specificeert de voorwaarden waaronder je iemand
begrip kunt toeschrijven.
Volgens verdedigers van het functionalisme is het terecht om te zeggen
dat de man in de kamer geen Chinees begrijpt, maar zij stellen dat de
kamer als geheel wel degelijk Chinees begrijpt.
42pGeef een argument voor de stelling dat de kamer als geheel Chinees
begrijpt op basis van het functionalisme en geef een argument tegen
deze stelling op basis van het onderscheid tussen binnenwereld en
belevingswereld.
Kunstmatige intelligentie wordt steeds belangrijker in het dagelijks leven.
Je kunt bijvoorbeeld met je smartphone gebruik maken van
intelligentiesystemen die jouw gesproken tekst begrijpen en corrigeren en
jouw spraak zelfs kunnen interpreteren en daarop kunnen reageren.
Een andere ontwikkeling die uitvoerig onderzocht en getest wordt, is de
zelfrijdende auto.
Hoewel de techniek heel accuraat is, gaat het ook wel eens mis, zoals
met de zelfrijdende Google-auto gebeurde:
tekst 2
Googles bestuurderloze auto’s zijn sinds 2009 al zeker bij elf ‘kleine’ ongelukken betrokken geweest, maar in alle gevallen zouden die veroorzaakt zijn door fouten van medeweggebruikers of op het moment dat de auto niet in zelfrijdende modus reed. Het nieuwste ongeluk, op Valentijnsdag, is deels wél de schuld van het automatische rijsysteem. Volgens het schaderapport van Urmson maakte de Lexus, die was omgebouwd tot zelfrijdende auto, in automatische modus een ritje in Mountain View (Californië), vlak bij het hoofdkantoor van Google. De auto wilde op een kruispunt rechts afslaan, maar er lagen zandzakken op de weg. Toen hij deze links ontweek, botste een passagiersbus achterop met een snelheid van bijna 25 kilometer per uur. De Google-auto reed toen ongeveer 3 kilometer per uur. “Onze testchauffeur keek in de spiegel en dacht dat de bus zou stoppen of zou afremmen.” Google neemt in een maandelijks rapport deels de verantwoordelijkheid op zich, maar zegt wel dat dit soort ongelukken dagelijks gebeuren door menselijk falen. Volgens Google is de software van de zelfrijdende auto nu aangepast met de kennis dat grotere voertuigen minder snel stoppen. bron: NRC Handelsblad, 1 maart 2016
Bij het automatiseren van het autorijden is de informatieverwerking van
het computersysteem een belangrijk onderdeel. Uiteraard is het daarin
belangrijk dat de informatie die via sensoren van de auto binnenkomt,
goed omgezet wordt in acties die de auto uitvoert.
Kennis kan op een internalistische manier benaderd worden, zoals het
contextualisme doet, en op een externalistische manier zoals vanuit het
relevantisme gebeurt.
Voor een internalist is het lastiger om te stellen dat de Google-auto zijn
positie op de weg kan kennen dan voor een externalist.
52pLeg het verschil tussen de internalistische en de externalische benadering
ten aanzien van kennis en rechtvaardiging uit.
Leg vervolgens uit dat het voor een internalistische benadering lastiger is
om te claimen dat de Google-auto zijn positie op de weg kan kennen dan
voor een externalistische benadering.
Ons vertrouwen in kunstmatige intelligentie bij zelfrijdende auto’s neemt
steeds meer toe. Bij de in 2016 geïntroduceerde update van de auto
‘Tesla S’ konden deze personenauto’s al automatisch van rijstrook
wisselen. Ook bij andere merken kun je auto’s zelf laten wisselen van
rijstrook of zelf in laten parkeren zonder tussenkomst van de bestuurder.
Dat vraagt van mensen vertrouwen in de techniek die deze bewegingen
uitvoert.
Uit onderzoek is gebleken dat mensen zelf meer fouten maken met deze
manoeuvres dan de automatische systemen. Het aantal ongelukken per
gereden kilometer is in deze automatisch bestuurde auto’s ook veel lager
dan bij een gewone auto. Je kunt daarom zeggen dat het zelfs veel
veiliger blijkt te zijn om in een automatische auto te rijden dan in een auto
die we zelf moeten besturen.
Als er echter echt iets mis blijkt te zijn met de automatische systemen van
deze auto’s, dan kan dat wel hele grote gevolgen hebben voor de
veiligheid van de weggebruikers. We moeten ons dus de vraag stellen of
we met alle mogelijke fouten van een dergelijk systeem rekening dienen
te houden.
Stel je een sceptisch scenario voor waarin een hackersorganisatie alle
zelfbesturende auto’s controleert zonder dat we dat door zouden hebben.
Vanuit het contextualisme en het relevantisme kun je een afweging maken
of we moeten twijfelen aan de betrouwbaarheid van zelfbesturende auto’s,
of dat we het hackersscenario niet serieus moeten nemen.
63pLeg uit dat we dit sceptische hackersscenario volgens het contextualisme
serieus moeten nemen. Leg vervolgens uit in welk soort van gevallen dit
antwoord voor een relevantist anders zou zijn.
Beargumenteer ten slotte met behulp van het principe van deductieve
geslotenheid welke van deze twee posities hierop volgens jou het beste
antwoord geeft
opgave 2Opgave 2 Dingen zien zoals ze zijn
Van de Amerikaanse filosoof John Searle, bekend van zijn gedachte-
experiment ‘de Chinese kamer’, verscheen in 2015 een nieuw boek:
Seeing things as they are. A theory of perception.
In dit boek bespreekt Searle een van zijn andere bekende opvattingen:
het direct realisme met betrekking tot de waarneming van de
buitenwereld. Searle begint zijn betoog in dit boek met de stelling dat er
een paar flinke vergissingen zijn gemaakt in de moderne Westerse
filosofie.
De ergste vergissing is volgens Searle het idee dat het universum
verdeeld zou zijn in twee substanties: res cogitans en res extensa.
René Descartes maakte dit onderscheid tussen res cogitans en res
extensa op basis van zijn twijfelexperiment waarin hij alle zekerheden
ondermijnt. Vervolgens beargumenteert Descartes dat er toch zekerheid
te vinden is, waarna hij concludeert dat hij er zeker van kan zijn dat
hijzelf, dat God en dat de buitenwereld bestaan.
73pGeef Descartes’ argument op basis waarvan hij concludeert tot het
bestaan van zichzelf als res cogitans.
Geef vervolgens:
− het argument waarmee hij concludeert tot het bestaan van God en
− op basis daarvan zijn argument voor het bestaan van zichzelf als
lichaam.
Searle noemt Descartes’ idee dat het universum verdeeld zou zijn in twee
substanties, een grote vergissing.
In de filosofie van de waarneming is volgens Searle een net zo grote
vergissing begaan. Hij schrijft:
Niet alleen Descartes, maar ook de empirist Hume, de transcendentaal
idealist Kant en de fenomenalist Russell hebben volgens Searle allemaal
het Slechte Argument in hun filosofie toegepast. Zij gebruikten daar
echter verschillende begrippen bij, zoals ‘verbeelding’, ‘postulaat’ en
‘sense-data’.
83pLeg met deze begrippen uit dat het Slechte Argument, zoals geformuleerd
in tekst 3, herkenbaar is in:
− het sceptisch empirisme van Hume,
− het transcendentaal idealisme van Kant, en
− het fenomenalisme van Russell.
Hoewel de empirist Locke volgens Searle ook gebruikt maakt van het
Slechte Argument, kun je volgens Locke zelf wel degelijk kennis hebben
over de buitenwereld.
92pLeg dit uit met:
− Lockes onderscheid tussen primaire en secundaire kwaliteiten, en
− Lockes abductieve redering.
In zijn boek werkt Searle het Slechte Argument verder uit. In een recensie
van het boek wordt het Slechte Argument in zes stappen samengevat:
Volgens Searle zit het probleem bij stap 3 waarin twee verschillende
betekenissen van de uitdrukking ‘zich ergens van bewust zijn’ worden
gebruikt. Je kunt je bewust zijn van een echt object, bijvoorbeeld een
auto, maar ook van de pijnlijke ervaring dat dit echte object veroorzaakt,
bijvoorbeeld als hij tegen je aan rijdt. In het eerste geval ben je je bewust
van het object buiten jezelf, de auto, in het tweede geval van een sensatie
binnen jezelf, namelijk de pijn.
Searle schaart zichzelf – binnen het direct realisme – onder de naïef
realisten.
103pGeef met de uitdrukking ‘zich ergens van bewust zijn’ en het begrip
‘hallucinatie’:
− een argument tegen het naïef realisme, en
− een argument voor het naïef realisme.
Beargumenteer vervolgens met een afweging van deze twee argumenten
of het naïef realisme volgens jou een houdbare positie is.
Volgens Searle zijn zintuiglijke ervaringen intentioneel. Dat wil zeggen dat
ze ergens over gaan of gericht zijn op iets. Dit maakt het volgens hem
mogelijk de relatie tussen zintuiglijke ervaring en de buitenwereld te
begrijpen. Daarbij maakt hij onderscheid tussen hoge en basale niveaus:
Thomas Reid is het met Searle eens dat direct realisme de beste
filosofische verdediging tegen scepticisme is. Dat wil zeggen: tegen
scepticisme dat voortvloeit uit indirect realisme waarin men uitgaat van
een ‘theory of ideas’. Reid heeft kritiek op de ‘theory of ideas’.
Volgens Reid hebben we rechtstreeks toegang tot de buitenwereld.
114pLeg dit met twee van Reids argumenten tegen de ‘theory of ideas’ uit.
Leg vervolgens uit of Searle in tekst 5 gebruik maakt van de
dispositionele analyse van kleur.
Leg tot slot uit of Searle zich terecht een naïef realist noemt.
Het boek Seeing things as they are. A theory of perception gaat niet
alleen over dingen, maar ook over personen. Volgens Searle geldt het
direct realisme ook voor het bewustzijn van andere mensen en daarom is
het conceptueel scepticisme volgens hem een pseudoprobleem. We
kunnen volgens Searle namelijk mentale toestanden toeschrijven aan
andere geesten omdat hun hersenen, die hun ervaringen veroorzaken,
vrijwel identiek zijn aan die van ons. En volgens Searle zal het probleem
van spectruminversie zijn opgelost zodra neurologen de hersenwerking bij
kleurwaarneming volledig in kaart hebben gebracht.
Edmund Husserl is het met Searle eens dat het probleem van andere
geesten een pseudoprobleem is, een opvatting die ook kan worden
ondersteund met bevindingen uit de cognitiewetenschap.
122pLeg uit dat Searles oplossing van het probleem van andere geesten kan
worden ondersteund:
− met tekst 5 en de opvatting van Husserl over andere geesten, en
− vanuit de cognitiewetenschap.
opgave 3Opgave 3 De Trumanshow
In 1998 kwam de film ‘The Trumanshow’ uit. Deze film gaat over Truman
Burbank die in een realitysoap speelt, terwijl hij dat niet weet. Speciaal
voor deze serie is op een eiland de stad Seahaven gebouwd. Truman is
de enige die echt in deze stad woont. Alle andere ‘bewoners’ zijn acteurs.
Iedereen weet dat Seahaven een nagemaakte wereld is, behalve Truman.
Zijn baan bij een verzekeraar, zijn huwelijk, en alle andere aspecten van
zijn leven zijn in scène gezet.
Bovendien is, om te voorkomen dat Truman uit Seahaven wil vertrekken,
een zeilongeluk in scène gezet, waarbij zijn vader zogenaamd is
omgekomen, zodat Truman watervrees zou ontwikkelen. Daarnaast
prijzen alle media het geluk van het leven thuis, terwijl juist de gevaren
van reizen en vreemde streken worden benadrukt.
Al dertig jaar lang heeft Truman hier geen idee van.
Door een paar opvallende gebeurtenissen, begint het wereldbeeld van
Truman barsten te vertonen
Tijdens een worsteling in het bos blijkt dat
alle bomen in onnatuurlijke loodrechte lijnen staan. Mensen prijzen steeds
producten aan die ze kopen of gebruiken, alsof zij in een reclamespot
figureren.
En als er opeens een studiolamp uit de lucht naast hem op de grond valt,
gaat hij echt twijfelen aan zijn wereldbeeld. Hij doet een aantal vergeefse
pogingen om het eiland te verlaten. Als dat mislukt, gaat Truman zich op
het eiland gevangen voelen.
Van iemands wereldbeeld kun je je afvragen of het rationeel en integer is.
Trumans wereldbeeld is geen wetenschappelijk wereldbeeld, maar je zou
zijn beeld van de wereld om hem heen wel kunnen zien als het paradigma
waarin hij leeft. Onder andere door het vallen van de studiolamp komt dit
paradigma onder druk te staan.
De wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn gebruikt het begrip paradigma in
zijn hoofdwerk The Structure of Scientific Revolutions.
133pLeg uit dat de praktische houding die Truman inneemt ten aanzien van
zijn wereldbeeld als hij het idee heeft gevangen te zitten, integer is te
noemen.
Leg vervolgens met de begrippen ‘normale wetenschap’ en ‘revolutie’ uit
wat er met Trumans paradigma gebeurt door het vallen van de lamp.
Leg ten slotte uit wat voor Kuhn het probleem is met verificatie als
demarcatiecriterium voor wetenschap.
Op een dag komt Truman zijn dood gewaande vader tegen, verkleed als
zwerver. Daarna heeft hij het volgende gesprek met zijn moeder:
Opeens gebeuren er dus verschillende dingen die de aandacht van
Truman moeten afleiden van zijn aandacht voor zijn dood gewaande
vader: de man die op zijn vader lijkt, wordt weggevoerd en zijn moeder
verandert het gespreksonderwerp.
Het is goed mogelijk dat Truman verschillende situaties heeft
meegemaakt waaruit een Gettier-voorbeeld is af te leiden. Deze
voorbeelden bekritiseren de voorwaarden van de traditionele analyse van
kennis.
Om Gettier-gevallen uit te sluiten formuleerde Nozick de
waarheidsgevoeligheidseis.
143pGeef de traditionele analyse van kennis weer.
Leg vervolgens uit onder welke drie voorwaarden het voorval van Truman
en zijn vader gezien kan worden als een Gettier-geval.
Leg ten slotte met het voorval van Truman en zijn vader uit dat Truman
niet kan voldoen aan de waarheidsgevoeligheidseis.
De voortdurende pogingen en argumenten om Truman in Seahaven te
houden, maken dat hij zich een gevangene gaat voelen: de wegen zijn
ineens allemaal vol files, het lukt hem maar niet een vliegtuig te boeken,
de bus krijgt panne, en op zijn route om van het eiland af te komen,
breken opeens bosbranden en een nucleair ongeval uit. Dit vormt een
excuus om Truman met geweld op te pakken en terug te brengen: “voor
zijn eigen veiligheid”.
Als Truman daarna via een geheime tunnel probeert te ontsnappen, ziet
de regisseur zich gedwongen de uitzending te onderbreken. Alle acteurs
kammen het eiland uit, maar hij wordt daar niet gevonden: Truman heeft
zijn vrees voor water overwonnen en heeft met een zeilbootje het ruime
sop gekozen. De regisseur probeert een storm op te wekken en de boot te
laten kapseizen, maar Truman weet de boot recht te houden en de
regisseur geeft het op.
Truman arriveert vervolgens bij de rand van de studiokoepel, en ontdekt
een trap en een deur met ‘exit’ erboven. Wanneer Truman de deur door
wil gaan, spreekt de regisseur hem rechtstreeks met het krachtige
geluidsysteem vanuit de ‘maan’ toe. Truman gaat met hem in gesprek:
De regisseur probeert Truman ervan te overtuigen in de koepel te blijven:
het leven op het eiland mag dan in scene zijn gezet en niet echt zijn, maar
de zogenaamde echte wereld hangt ook van leugens en bedrog aan
elkaar.
Truman staat nog bij de rand van de studiokoepel. De regisseur heeft hem
toegesproken en heeft geprobeerd hem ervan te overtuigen in Seahaven
te blijven. Truman denkt even na en besluit dan alsnog de wijde wereld in
te trekken. Hij is er inmiddels van overtuigd dat hij naar buiten kan gaan
en dat daar, buiten de koepel waarin hij altijd geleefd heeft, de werkelijke
wijde wereld bestaat. Daar twijfelt hij niet meer aan.
Je zou de Trumanshow kunnen zien als een maatschappijkritische film.
Dan zie je veel verwijzingen naar de schijnwereld waarin wij als kijkers
misschien ook leven. De film nodigt je als kijker uit om na te denken over
de vraag in hoeverre wij allemaal in een Trumanshow leven. Misschien
leven we wel in een soort sceptisch scenario.
152pGeef een argument voor het idee dat het productief is om je af te vragen
of je in een Trumanshow leeft en geef een argument tegen het idee dat
het productief is om je af te vragen of je in een Trumanshow leeft.
Gebruik in beide argumenten het begrip ‘gerede twijfel’.
De fallibilist Peirce is van mening dat de scepticus te hoge eisen aan
kennis stelt.
Het sceptisch scenario dat we in een Trumanshow leven, zou volgens
Peirce niet uitgesloten hoeven te worden om toch van kennis te kunnen
spreken.
162pLeg dit uit voor elk van de twee eisen die de scepticus aan kennis stelt.
De waarheidsopvatting die in het fallibilisme van Peirce geaccepteerd
wordt, noem je de consensustheorie van waarheid. Volgens deze theorie
is waarheid die overtuiging waarover alle onderzoekers het eens zijn of
zouden worden als ze het onderzoeksproces helemaal hebben
doorgevoerd of zouden doorvoeren. Op grond van deze consensustheorie
van waarheid is een sceptisch scenario vaak niet relevant.
In de opvatting van Plato over kennis is een dergelijke waarheidstheorie
ondenkbaar.
Maar ook in de Platoonse opvatting van kennis is een sceptisch scenario
vaak niet relevant. Dat zou ook gelden voor een scenario waarin we in
een Trumanshow zouden leven.
173pLeg uit dat de Trumanshow als sceptisch scenario niet relevant is voor
Plato’s opvatting van kennis.
Beargumenteer vervolgens welke opvatting van ware kennis jij beter vindt
als antwoord op een sceptisch scenario: die van de consensustheorie van
waarheid of die van Plato. Maak in je argumentatie een afweging van
beide opvattingen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
