opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
De moedernegotie droeg ertoe bij dat de Republiek in staat was handel te
drijven met Azië.
12p
Leg dit met een voorbeeld uit.
Twee gebeurtenissen rond het standbeeld van Erasmus in Rotterdam:
1 In 1549 bezocht kroonprins Filips Rotterdam, samen met landvoogdes
Maria van Hongarije. Zij toonden hun waardering voor Erasmus (in
1536 gestorven) door het geboortehuis van Erasmus te bezoeken en
zijn standbeeld te bewonderen.
2 In 1572 beschoten Spaanse troepen het standbeeld van Erasmus en
gooiden het in het water.
Deze gebeurtenissen illustreren de verandering van het Habsburgse
beleid in de Nederlanden tussen 1549 en 1572.
23p
Noem de verandering in de visie op Erasmus die uit deze gebeurtenissen
is af te leiden en verklaar deze verandering.
In 1564 schafte de stad Brugge de door Karel V ingestelde Inquisitie af en
werden de ambtenaren van inquisiteur Pieter Titelmans gearresteerd.
32p
Geef twee argumenten die de stad kan hebben gebruikt om dit besluit te
rechtvaardigen.
Gebruik bron 1.
Volgens sommige historici hebben de opstellers van het Plakkaat van
Verlatinghe zich op het werk van Plessis-Mornay gebaseerd.
43p
Leg uit dat dit aannemelijk is door:
− een korte omschrijving te geven van de Akte van Verlatinghe en
− uit te leggen wat de overeenkomst is tussen het werk van
Plessis-Mornay en het Plakkaat van Verlatinghe.
Gebruik bron 2.
Uit deze brief blijkt dat volgens de Staten van Brabant de Unie van
Utrecht is verzwakt door het gewestelijk particularisme.
52p
Leg dit uit.
Hieronder staan gebeurtenissen die betrekking hebben op de relatie
tussen Engeland en de Nederlanden.
1 De graaf van Leicester landt in Vlissingen om het bevel over de
troepen van de opstandige gewesten op zich te nemen.
2 De rooms-katholieke koning Jacobus II wordt met militaire steun van
de Republiek door de Engelse protestanten van de troon verdreven.
3 Stadhouder Willem II treedt in het huwelijk met de Engelse prinses
Maria Stuart, wat het prestige van de Oranjes verhoogt.
4 Thomas More, een vriend van de Nederlandse humanist Erasmus,
wordt onthoofd vanwege zijn verzet tegen de kerkelijke politiek van
koning Hendrik VIII.
5 Tijdens de Engelse Burgeroorlog woont Karel Stuart, die aanspraak
maakt op de Engelse troon, enige tijd als balling in de Republiek.
6 Wanneer Engeland en Frankrijk de Republiek tegelijkertijd aanvallen,
behaalt Michiel de Ruyter enkele klinkende overwinningen op zee.
62p
Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 3.
Tijdens het Twaalfjarig Bestand raakt de machtsstrijd tussen Johan van
Oldenbarnevelt en Maurits verbonden met het religieuze conflict tussen
arminianen en gomaristen.
74p
Leg uit:
− waardoor deze verbondenheid tussen het politieke en religieuze
conflict in de prent duidelijk wordt gemaakt en
− met twee aan de prent ontleende argumenten welk standpunt de
maker weergeeft in het conflict tussen Van Oldenbarnevelt en Maurits.
Over de tolerantie in de Republiek doet een historicus de volgende
uitspraken:
1 Dankzij de bijzondere politieke structuur van de Republiek was het
voor andersdenkenden mogelijk om aan godsdienstvervolging te
ontkomen.
2 In de Republiek konden rooms-katholieken in veel plaatsen hun
kerkdiensten houden als zij recognitiegeld (een geldbedrag) aan de
autoriteiten betaalden.
83p
Licht deze uitspraken toe door:
− uit te leggen waardoor de bijzondere structuur van de Republiek
godsdienstvervolging bemoeilijkte en
− aan te geven waarom het heffen van het recognitiegeld het beeld van
de tolerante Republiek nuanceert.
Tijdens de onderhandelingen over de Vrede van Münster liet de graaf van
Peñaranda, een Spaanse diplomaat, aan de vertegenwoordigers van de
Republiek het geheime plan uitlekken voor een huwelijk tussen
Lodewijk XIV en een Spaanse koningsdochter die de
Zuidelijke Nederlanden als bruidsschat zou meekrijgen.
92p
Leg uit wat deze diplomaat met het uitlekken van dit bericht wilde
bereiken.
Vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw neemt de economische
voorsprong van de Republiek op Engeland en Frankrijk af, onder andere
als gevolg van Engelse en Franse economische maatregelen.
104p
Licht dit toe door:
− een economische maatregel van Engeland en een economische
maatregel van Frankrijk te noemen en
− aan te geven wat deze landen daarmee wilden bereiken en
− aan te geven waardoor deze landen in die tijd die maatregelen konden
nemen.
Gebruik bron 4.
Een bewering:
Het betoog van De Witt draait om de "ware vrijheid", maar is eigenlijk een
verdediging van het Stadhouderloze tijdperk.
113p
Ondersteun deze bewering met drie argumenten uit de bron.
Volgens Johan de Witt waren de regenten de verdedigers van de "ware
vrijheid".
121p
Geef aan welk argument de Oranjegezinden hiertegen in konden brengen.
De Acte van Seclusie (bron 4) was tot stand gekomen onder druk van de
Engelse Lord Protector Oliver Cromwell.
132p
Leg uit dat Cromwell met deze Acte van Seclusie het voortbestaan van
zijn bewind in Engeland veilig wilde stellen.
Omstreeks 1685 raakte Willem III in conflict met Amsterdam over de te
volgen koers tegenover Frankrijk. Willem III was voorstander van
uitbreiding van het landleger. Amsterdam pleitte voor een diplomatieke
koers en wilde geen geld geven voor de opbouw van het landleger.
144p
Licht dit conflict toe door:
− uit te leggen waarom Willem III het noodzakelijk vond om het landleger
uit te breiden en
− twee redenen te noemen waarom Amsterdam Willem III niet wilde
steunen in zijn anti-Franse politiek.
