opgave 1Door de tijd heen
De volgende vrouwen, die kleren aantrokken die in hun tijd door mannen
werden gedragen, staan in willekeurige volgorde:
1 Amelia Jenks Bloomer woonde de eerste Amerikaanse bijeenkomst
van de vrouwenrechtenbeweging bij. De lange wijde broek die zij
droeg kreeg de naam 'Bloomer'.
2 De actrice Marlene Dietrich had, gekleed in rokkostuum, succes in de
filmzalen van de Weimarrepubliek.
3 De Nederlands-Joodse dirigent Frieda Belinfante droeg mannenkleren
tijdens haar verzetswerk en als onderduiker.
4 De oorlogscorrespondente Dorothy Lawrence droeg een
soldatenuniform om niet op te vallen in de loopgraven in Frankrijk.
5 Francina Broese Gunningh, die mannenkleren aantrok om veilig door
Frankrijk te kunnen reizen, werd ingelijfd bij het leger van Napoleon.
6 Maeyken Blomme
droeg de kleren van een matroos om met haar
geliefde mee te varen op een schip van de VOC.
12pZet deze vrouwen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
Gebruik bron 2.
Zacharias is in 741 gekozen als paus.
44pLeg uit dat Bonifatius met deze brief:
− de kerstening in Noordwest-Europa wil bevorderen, en
− zijn positie als missionaris wil versterken bij de nieuwe paus.
Een geschiedenis:
Vanaf de twaalfde eeuw stond op het marktplein van de stad Luik een
stenen zuil, de 'perroen' genaamd. Nieuwe wetten waren pas geldig als ze
bij de perroen werden afgekondigd. Vanaf 1465 voerden de inwoners van
Luik oorlog met de Bourgondische hertogen. Hertog Karel de Stoute won
de oorlog en besloot de perroen uit Luik weg te laten halen en in Brugge
tentoon te stellen voor de koopmansbeurs.
53pLicht het besluit van Karel de Stoute toe door:
− uit te leggen welk politiek beleid in de Nederlanden de hertog
uitvoerde door het weghalen van de perroen, en
− de keuze te verklaren de perroen juist voor de koopmansbeurs te
plaatsen.
Gebruik bron 3.
Omstreeks 1450 geeft de Portugese koning opdracht aan Fra Mauro om
een kaart te maken van de wereld.
63pLicht het maken van de kaart toe door:
− met twee verschillende argumenten aan te tonen dat Fra Mauro
ernaar streeft een betrouwbare weergave te maken, en
− aan te geven welk politiek motief de koning heeft voor deze opdracht.
opgave 4Vroegmoderne tijd
In 1537 werd in Antwerpen Dat leven ons Heeren Christi Jesu uitgegeven.
Er was een grote vraag naar dit boek, dat was vertaald uit het Latijn en
waarin met 186 afbeeldingen het leven van Jezus Christus werd
geïllustreerd. Het boek werd kort na uitgave geplaatst op lijsten voor
'quade en suspecte' (slechte en verdachte) boeken die in beslag moesten
worden genomen.
73pVerklaar:
− de vraag naar boeken zoals deze vanuit de opkomst van de
individuele geloofsbeleving in de Nederlanden, en
− de plaatsing van dit boek op de lijst van boeken die in beslag moesten
worden genomen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect uit de vroegmoderne tijd.
Gebruik bron 4.
Frederik Hendrik gaat ervan uit dat hij met de bouw van
Huis ter Nieuburch:
− zijn legitimiteit als stadhouder binnen de Republiek kan benadrukken,
en
− zijn aanzien buiten de Republiek kan vergroten.
84pLeg beide redeneringen van Frederik Hendrik uit, telkens met een andere
verwijzing naar de bron.
Een geschiedenis:
In september 1672 eiste een groep burgers het aftreden van het
stadsbestuur van Purmerend, omdat de regenten raadspensionaris
Johan de Witt zouden hebben gesteund. Zij wilden een nieuw bestuur
waarin regenten en burgers plaats zouden nemen. Na onderzoek besloot
stadhouder Willem III dat de stadsbestuurders niet hoefden af te treden
omdat de beschuldiging niet klopte én omdat de bestuurders hem trouw
beloofden.
93pVerklaar de beslissing van Willem III door:
− uit te leggen waardoor een trouw stadsbestuur voor Willem III juist in
1672 belangrijk was, en
− de politiek-bestuurlijke ontwikkeling uit de tweede helft van de
zeventiende eeuw te noemen die Willem III versterkte met zijn
beslissing.
Gebruik bron 5.
Twee conclusies:
1 Richard Bland gaat uit van een verlicht idee van Locke.
2 De boodschap van het pamflet Common Sense komt overeen met de
boodschap van het pamflet van Bland
104pOndersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de
bron.
Gebruik bron 6.
Dit schilderij wordt geschilderd in opdracht van Antoine Lavoisier en zijn
vrouw Marie-Anne Paulze. Paulze laat de schilder enkele aanpassingen
maken:
1 Zij laat elementen verwijderen die rijkdom uitstralen, waaronder haar
grote hoed met satijnen linten en kunstbloemen.
2 Zij laat scheikundige instrumenten toevoegen op de tafel.
113pLicht deze aanpassingen toe door:
− voor de eerste aanpassing uit te leggen dat deze verklaard kan
worden vanuit het kenmerkend aspect 'het ''verlicht denken' dat werd
toegepast op het terrein van de sociale verhoudingen', en
− voor de tweede verandering een ander kenmerkend aspect uit de
vroegmoderne tijd te noemen dat je hiermee kunt illustreren.
opgave 5Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Fransman
Gilbert du Motier markies de La Fayette (1757-1834) staan in willekeurige
volgorde:
1 Een jaar na de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd
La Fayette officier in het leger van George Washington.
2 La Fayette schreef mee aan de Franse Verklaring van de rechten van
de mens en de burger.
3 Na de afscheiding van België werd bij de zoektocht naar een nieuwe
vorst voorgesteld om La Fayette tot groothertog te benoemen.
4 Na de nederlaag bij de Slag bij Waterloo riep La Fayette Napoleon op
om af te treden als keizer.
5 Nadat La Fayette zich had uitgesproken tegen de tweede revolutie in
Frankrijk, vluchtte hij naar de Zuidelijke Nederlanden.
6 Vanwege de acute financiële crisis in Frankrijk adviseerde La Fayette
Lodewijk XVI om de Staten-Generaal bijeen te roepen.
122pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 6Moderne tijd
Gebruik bron 7.
Stel: je besluit dat deze bron bruikbaar is voor een onderzoek naar de
politieke voorkeur van een deel van het Franse volk in 1814.
133pOnderbouw dit besluit door:
− te verklaren dat je door de aard van de bron ervan uitgaat dat
Lady Burghersh een betrouwbare beschrijving geeft, en
− met een verwijzing naar de bron aan te tonen van welk uitgangspunt
van het Congres van Wenen het publiek al uitgaat volgens
Lady Burghersh.
Gebruik bron 7 nog een keer.
Stel: bij de presentatie van je onderzoek over de politieke voorkeur van
een deel van het Franse volk in 1814 (zie vraag 13) geeft een historicus
kritiek op je gebruik van de brief van Lady Burghersh.
142pBeredeneer waardoor de historicus de informatie in de brief als minder
betrouwbaar en als niet representatief beschouwt.
Een geschiedenis:
In 1844 maakte George Williams zich zorgen over de grote groep jonge
mannen die van het Britse platteland naar de steden trok. Hij richtte de
Young Men's Christian Association (YMCA) op, waar jonge mannen in de
avonduren konden sporten of aan Bijbelstudie konden doen.
153pLicht deze geschiedenis toe door:
− een historische verklaring te geven voor de grote toestroom van jonge
mannen naar de steden in die tijd, en
− uit te leggen op welke wijze de activiteiten van de YMCA bijdroegen
aan het burgerlijk gezinsideaal.
Gebruik bron 8.
Je besluit deze beschrijving te gebruiken voor een onderzoek naar
Chinese normen en waarden in de negentiende eeuw.
163pOndersteun je besluit door aan te geven:
− met een verwijzing naar de bron welke Chinese culturele norm je aan
de beschrijving kunt ontlenen, en
− vanuit de Chinese cultuur te verklaren dat het aannemelijk is dat
Keying aan de keizer een betrouwbare beschrijving geeft.
Gebruik bron 9.
De nationalistische partij brengt deze poster uit na een koerswijziging in
1927.
173pVerklaar het uitgeven van deze poster door:
− zonder bron aan te geven welke politieke koerswijziging de
nationalistische partij in 1927 bewerkstelligt, en
− uit te leggen welke boodschap de poster weergeeft over de
nationalistische partij, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de bron.
In 1931 stichtten de Japanners in de Chinese provincie Mantsjoerije de
staat Mantsjoekwo. Ze stelden Puyi als keizer van Mantsjoekwo aan.
182pLeg uit welk politiek doel de Japanners met deze aanstelling van Puyi
wilden bereiken.
Twee gegevens over De Beetse, een kamp in Groningen:
1 De Beetse werd in 1935 gebouwd als werkverschaffingskamp om de
woeste gronden in de omgeving te ontginnen.
2 In 1944 werden in De Beetse enkele honderden Nederlandse mannen
gehuisvest die verplicht werden bij boeren de oogst binnen te halen.
192pNoem voor elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de
eerste helft van de twintigste eeuw dat je hiermee kunt illusteren.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 10.
De brief van Elly Herschel is een voorbeeld van brieven die gevangenen
in Sobibor verplicht moeten sturen naar familieleden.
202pLeg met een verwijzing naar de brief uit, wat de Duitse bezetter hiermee
wil bereiken.
Gebruik bron 11.
Twee conclusies:
1 De Sovjet-Unie en de westerse geallieerden hebben een verschil van
opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland.
2 Het Marshallplan wordt ingezet om de Trumandoctrine te
ondersteunen.
214pOndersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de
bron.
Gebruik bron 12.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953. Je twijfelt over het
gebruik van dit rapport als bron.
223pLicht dit toe door:
− aan te geven welke politieke continuïteit de regering van de DDR met
dit rapport wil suggereren, en
− uit te leggen waardoor je de informatie in het rapport als minder
betrouwbaar beschouwt voor je onderzoek.
Gebruik bron 13.
Er bestaat onder jongeren in de Bondsrepubliek in de jaren 1960
sympathie voor de ideeën van Meinhof.
232pLeg deze sympathie uit.
Drie besluiten die Mao bekendmaakte in augustus 1966:
1 Rode Gardisten mochten vrij reizen met het openbaar vervoer.
2 Scholen en universiteiten werden gesloten.
3 Mao ging openbare audiënties houden voor zoveel mogelijk
Rode Gardisten.
Met deze besluiten wilde Mao de Culturele Revolutie tot een succes
maken.
243pGeef per besluit telkens een verschillende reden waardoor dit besluit de
Culturele Revolutie ondersteunde.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Twee gegevens:
1 In augustus 1970 tekende Brandt namens de BRD het
'Verdrag van Moskou' met de Sovjet-Unie. De landen beloofden hierin
zich in te zetten voor de detente.
2 In december 1970 tekende Brandt namens de BRD het
'Verdrag van Warschau' met Polen. Hierin werd de grens erkend
tussen Duitsland en Polen zoals die na de Tweede Wereldoorlog was
vastgelegd.
Brandt zei dat hij het Verdrag van Warschau nooit had kunnen sluiten als
hij niet eerst het Verdrag van Moskou had getekend.
252pLeg de redenering van Brandt uit.
In 1979 verspreidde de Chinese mensenrechtenbeweging in de buurt van
de Amerikaanse ambassade in Peking posters, waarin de Amerikaanse
president gevraagd werd om aandacht te schenken aan de
mensenrechten in China.
Deng Xiaoping besloot deze posters te laten weghalen.
262pGeef een buitenlands politieke reden en een binnenlands politieke reden
voor het besluit van Deng Xiaoping.
Gebruik bron 14.
Met deze foto kan je een sociaal-culturele verandering uit de tweede helft
van de twintigste eeuw illustreren.
272pLeg uit welke verandering dit is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
