opgave 1Door de tijd heen
De volgende gegevens over strijdbare vrouwen staan in willekeurige
volgorde:
1 Aspasia, de minnares van de Atheense politicus Perikles, was volgens
de komedieschrijver Aristofanes schuldig aan het uitbreken van een
oorlog tussen de steden Athene en Sparta.
2 De inheems-Amerikaanse leider Lozen vluchtte voor het leger van de
Verenigde Staten van Amerika, nadat ze met haar volk uit het
reservaat vertrok dat aan hen was toegewezen.
3 Koningin Kubaba herenigde volgens legendes Soemerië, een van de
weinige landen waar op dat moment al graan werd verbouwd.
4 Onder leiding van Trijn van Leemput vernietigde een groep Utrechters
de dwangburcht Vredenburg nadat de troepen van Filips II de stad
hadden verlaten.
5 Radegundis, de koningin van de Franken, had zo'n hekel aan haar
man dat ze een van de eerste kloosters in Frankrijk stichtte om zich
daarin te kunnen terugtrekken.
6 Tijdens de Gouden Eeuw dienden zestig Hollandse soldaten in het
leger van de Angolese koningin Nzinga, die jonge soldaten met een
krijgsdans voorbereidde op gevechten.
12pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
Een geschiedenis:
Paus Innocentius III wijdde in 1207 Stephen Langton tot de nieuwe
aartsbisschop van het Engelse Canterbury. De Engelse koning
Jan zonder Land accepteerde deze wijding niet. Langton schreef
vervolgens aan het Engelse volk: "als een rebellerende landsheer zijn
trouw aan God terugtrekt, dan zijn de onderdanen ontslagen van de trouw
die ze hem verschuldigd zijn."
43pLicht deze geschiedenis toe door:
− met een verwijzing naar het citaat van Langton aan te tonen dat er
sprake was van politieke continuïteit tussen de vroege en late
middeleeuwen, en
− met een kenmerkend aspect een verklaring te geven voor de
weigering van Jan zonder Land om de wijding van Langton te
accepteren.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Een geschiedenis:
In 1302 klaagden Italiaanse kooplieden bij de hoogste rechtbank in Parijs
over plaatselijke belastinginners die in sommige plattelandsstreken in
Frankrijk meer dan de gebruikelijke belasting eisten over het vervoer van
laken uit Vlaanderen. Het gerechtshof vonniste dat de belastinginners
genoegen moesten nemen met het oude bedrag.
Met deze geschiedenis kun je verschillende kenmerkende aspecten uit de
late middeleeuwen illustreren.
52pToon dit aan voor twee kenmerkende aspecten.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 2.
Het boek Over beroemde vrouwen past bij de tijd van de renaissance.
62pLicht dit toe door:
− aan te tonen met een verwijzing naar de bron dat het motief van
Boccaccio om over 'heidense vrouwen' te schrijven past bij het
veranderende mensbeeld van de renaissance, en
− aan te geven dat de werkwijze van Boccaccio die van een humanist is.
Een geschiedenis:
In de Sint-Bavokerk in Haarlem deelden vanaf 1475 burgers, die hiervoor
werden aangesteld door het stadsbestuur, wekelijks brood uit aan de
armen van de stad. Als dank voor het ontvangen van brood moesten de
armen bidden voor het zielenheil van de burgers die deze hulp betaalden.
Deze geschiedenis toont aan dat in Haarlem in 1475:
− het stadsbestuur uitging van het idee van bonum commune, en
− een verandering had plaatsgevonden in de armenzorg.
72pToon aan dat beide beweringen juist zijn, telkens met een verwijzing naar
deze geschiedenis.
opgave 4Vroegmoderne tijd
De Portugese missionaris Diego del Santissimo Sacramento bezocht rond
1584 prehistorische rotstekeningen bij de Afrikaanse stad
M'banza-Kongo. Hij schreef daarover: "Men denkt dat het Sint Thomas
[een leerling van Jezus] was, die deze teksten in de steen achterliet."
82pLeg uit dat Diego del Santissimo Sacramento de prehistorische Afrikaanse
cultuur bekeek vanuit zijn eigen wereldbeeld.
Gebruik bron 3.
Je concludeert dat het conflict in de bron wordt veroorzaakt doordat veel
regenten in de Republiek als uitgangspunt hebben dat:
1 ze de strijd tegen Spanje met handel kunnen financieren, en
2 particularisme moet worden nagestreefd.
93pLicht de conclusies toe door:
− met bron voor beide uitgangspunten apart aan te tonen dat de
handelswaar van koopman Bijland voor problemen zorgt, en
− zonder bron aan te geven waardoor in Amsterdam veel kooplieden
juist met Antwerpen een goede handelsrelatie hebben.
Gebruik bron 4.
Stel: Je bestudeert de elite in de Republiek en je hebt twee
onderzoeksonderwerpen:
1 Het benadrukken van status onder de rijke kooplieden.
2 Het dagelijks leven van rijke kooplieden.
Je concludeert dat je de bron beter bruikbaar vindt voor je eerste
onderzoeksonderwerp en minder bruikbaar voor je tweede
onderzoeksonderwerp.
104pLeg beide conclusies uit met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 5.
De uitgangspunten van Leopold sluiten aan bij politieke ideeën van
Locke en Montesquieu.
112pToon dit apart aan voor een idee van Locke en voor een idee van
Montesquieu.
opgave 5Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, waarbij broers een rol hebben gespeeld,
staan in willekeurige volgorde:
1 De vijf gebroeders Butler vochten allen onder leiding van
George Washington.
2 Door het verzamelen publiceren van sprookjes en volksverhalen
droegen Jacob en Wilhelm Grimm bij aan de verspreiding van de
Romantiek in Duitsland.
3 Gwijde en Rudolf de Nesle sneuvelden tijdens de Guldensporenslag
nadat ze van hun paarden waren getrokken.
4 Johan en Cornelis de Witt werden vermoord omdat zij vonden dat er
geen stadhouder mocht worden gekozen.
5 Lodewijk en Hendrik van Nassau, broers van Willem van Oranje,
sneuvelden tijdens de Slag op de Mookerheide tegen het Spaanse
leger.
6 Simon en Adriaan Borluut kwamen samen met andere Gentse
patriciërs in opstand tegen de belastingpolitiek van Karel V.
122pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 6Vroegmoderne tijd
In de Franse kolonie Saint-Domingue (het huidige Haïti) brak in 1791 een
opstand uit onder de slaafgemaakten. Na jaren van strijd riep
Jean-Jacques Dessalines, een van de leiders van de opstand, in 1804 de
onafhankelijkheid uit. Hij besloot de Verenigde Staten te vragen om een
bondgenootschap, maar die besloten zijn verzoek af te wijzen.
133pLicht beide besluiten toe door:
− te beredeneren waarom Dessalines verwachtte dat zijn verzoek door
de regering van de Verenigde Staten zou worden ingewilligd, en
− een binnenlands politiek argument te noemen dat de reden was voor
de Verenigde Staten om het verzoek van Dessalines af te wijzen.
Gebruik bron 6.
In 1795 krijgt Holland een nieuw revolutionair bestuur.
142pLeg uit welk verlicht idee tot uitvoer wordt gebracht met dit plakkaat.
opgave 7Moderne tijd
Na 1815 werd het verbod op het dragen van een livrei (zie bron 6) weer
opgeheven in Nederland.
151pGeef aan dat het opheffen van het verbod op het dragen van een livrei
paste bij de politieke situatie in Europa direct na 1815.
Gebruik bron 7.
William Daniell maakt het schilderij na een rondreis door China.
163pLicht de afbeelding toe door:
− aan te geven welk beeld Daniell weergeeft van de handel in Kanton,
waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron,
en
− zonder bron te verklaren dat de handelsposten in Kanton minder
belangrijk worden na de Opiumoorlogen.
Gebruik bron 8.
Je concludeert dat de mening van het bestuur van de
'Algemeene Vereeniging tegen het Pauperisme' over de oorzaken van
armoede eenzijdig is.
174pOndersteun je conclusie door:
− uit te leggen met een verwijzing naar de bron dat het beeld dat het
bestuur weergeeft over de oorzaken van armoede eenzijdig is, en
− deze eenzijdigheid te verklaren vanuit de positie van de bestuurders,
en
− met een kenmerkend aspect uit die tijd aan te geven bij welk
maatschappelijk thema het bestuur zich aansluit.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
In 1927 publiceerde de weduwe van Sun Yat-sen een pamflet waarin ze
Chiang Kaishek ervan beschuldigde dat hij het politieke programma van
Sun Yat-sen had verraden. Ze beweerde dat Chiang Kaishek geen sociale
revolutie nastreefde, maar alleen een wisseling van de macht wilde.
182pLeg uit naar aanleiding van welk politiek keerpunt in China de weduwe
van Sun Yat-sen deze bewering deed.
Gebruik bron 9.
Stel: je selecteert deze foto voor een fotoboek over de Amerikaanse
geschiedenis in de jaren 1930.
193pLicht je selectie toe door:
− met een verwijzing naar de foto uit te leggen waardoor je deze foto
minder bruikbaar vindt voor een hoofdstuk over de toenemende
emancipatie van vrouwen, en
− voor een kenmerkend aspect uit die tijd aan te tonen dat je die kunt
illustreren met deze foto.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 10.
Twee conclusies:
1 Stoetzer maakt zich zorgen over de maatregelen van de Duitse
bezetter.
2 Stoetzer wil Nederland nazificeren.
203pOndersteun beide conclusies door:
− aan te geven waarom Stoetzer zich vanuit zijn positie zorgen maakt
over de maatregelen van de Duitse bezetter, en
− uit te leggen welke methode van nazificatie Stoetzer nastreeft.
Gebruik bron 10 nog een keer.
Stel: je wilt onderzoek doen naar de Duitse bezetting.
212pFormuleer zelf een onderzoeksvraag over de Duitse bezetting waarvoor
het rapport betrouwbare informatie bevat en geef aan waarom je de
informatie in het rapport hiervoor betrouwbaar acht.
Gebruik bron 11.
Zowel met zijn oproep uit 1942 aan de Duitse troepen als met de
publicatie hiervan in zijn boek in 1953 geeft Ulbricht een visie weer.
223pLicht dit toe door:
− aan te geven welke communistische visie op de Tweede Wereldoorlog
Ulbricht weergeeft in 1942, en
− uit te leggen met een verwijzing naar de bron welke politieke visie
Ulbricht in 1953 wil overbrengen aan de bevolking van de DDR.
Gebruik bron 12.
Ulbricht levert kritiek.
234pLicht deze kritiek toe door:
− zonder bron aan te geven welk communistisch economisch beleid de
DDR in navolging van de Sovjet-Unie invoert, en
− met bron aan te tonen dat de kritiek van Ulbricht is beïnvloed door de
Koude Oorlog, en
− met bron uit te leggen waardoor Chroesjtsjov deze uitspraak van
Ulbricht kan opvatten als kritiek op het beleid van de Sovjet-Unie.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 13.
Twee gegevens:
1 Volgens historici geven de beschrijvingen van dr. Li Zhizui een
betrouwbaar beeld van Mao en zijn ideeën.
2 Dr. Li Zhizui verbrandt zijn dagboeken in 1966, waarna hij ze in de
jaren 1970 weer herschrijft.
244pLeg uit:
− dat het beeld dat Mao volgens dr. Li Zhizui weergeeft van Stalin past
bij de buitenlandse politiek van China in de jaren 1960, en
− dat dr. Li Zhizui besluit zijn dagboeken te verbranden vanwege de
binnenlandse politiek in China in de jaren 1960.
In 1988 besloot Gorbatsjov zes tankdivisies en 50.000 soldaten van het
Sovjetleger terug te trekken uit de DDR, Tsjecho-Slowakije en Hongarije.
252pGeef aan:
− op welke wijze deze beslissing het beleid van perestrojka
ondersteunde, en
− door welke beleidsmaatregel van Gorbatsjov het terugtrekken van
tanks en troepen mogelijk werd.
In 2000 maakte het Amerikaanse parlement het mogelijk dat China lid
werd van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De Amerikaanse
president zei: "Vandaag heeft het Huis van Afgevaardigden [deel van het
parlement] een historische stap gezet (…) het zal nieuwe handelsdeuren
openen voor Amerika en nieuwe hoop op verandering in China."
262pLicht deze uitspraak toe door:
− de politieke verandering te noemen die de Verenigde Staten wilden
bevorderen in China, en
− aan te geven hoe het lidmaatschap van de WTO deze verandering
moest bevorderen.
Twee gegevens:
1 Aan het eind van de negentiende eeuw richtten particulieren uit de
hogere burgerij huishoudscholen op, speciaal voor meisjes uit de
arbeidersklasse. Op het lesprogramma stonden vakken als koken,
wassen, strijken en handwerken.
2 In de jaren 1970 mochten ook jongens zich aanmelden voor de
huishoudscholen.
272pLicht beide gegevens toe door:
− bij het eerste gegeven aan te tonen welk negentiende-eeuwse ideaal
de hogere burgerij nastreefde met de huishoudscholen, en
− met behulp van een kenmerkend aspect het tweede gegeven te
verklaren.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
