opgave 2Tekst 2 Afbeelding 1
Regel 3
ἀστραπηφόρῳ πυρί
31pVerdedig de stelling dat deze woorden het stilistisch middel eufemisme
vormen.
Regel 6-12 Ὁρῶ t/m χλόῃ
In de tweede eeuw na Christus schreef de Griekse auteur Pausanias in
zijn Rondleiding door Griekenland:
De Thebanen zeggen dat op de plek op de akropolis waar in onze tijd
de agora ligt, oorspronkelijk de woning van Kadmos lag. Van de
kamers tonen ze de resten van die van Harmonia en die volgens hen
van Semele is geweest; deze mag tot in mijn tijd niet door mensen
worden betreden. (...) Ook zijn er de resten van het huis van Lykos en
een graf voor Semele.
Dit komt op drie punten inhoudelijk overeen met wat Dionysus zegt in de
regels 6-12 (Ὁρῶ t/m χλόῃ).
42pNoteer in eigen woorden deze drie inhoudelijke overeenkomsten.
Regel 26 ἀδελφαὶ
Een van deze personen komt in het vervolg van de Bacchae als
personage op het toneel.
51pBeschrijf de ἀναγνώρισις die dit personage ervaart in de Bacchae.
Regel 30 νιν
61pNaar welk tekstelement wordt verwezen met νιν (regel 30)?
ἀδελφαὶ μητρός (regel 26)
Σεμέλην (regel 28)
Κάδμου (regel 30)
(regel 30)
Regel 34 ὀργίων
72pa Citeer uit de regels 13-22 (Λιπὼν t/m βροτοῖς) het Griekse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met ὀργίων.
b Citeer uit de regels 35-42 (Καὶ t/m Διί) het Griekse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met ὀργίων.
Regel 39-42 Δεῖ t/m Διί
De twee zaken die moeten gebeuren, worden in deze regels door
Dionysus beschreven in de vorm van het stilistisch middel chiasme.
81pNeem het volgende schema over en citeer op de plaats van de puntjes de
vier Griekse tekstelementen die het chiasme vormen:
… (a), … (b), … (b), … (a).
Afbeelding 1
Op afbeelding 1 zijn enkele dionysische attributen te zien.
92pa Citeer uit de regels 23-31 van tekst 2 (Πρώτας t/m ἐψεύσατο) een
Grieks tekstelement waarmee een dionysisch attribuut wordt
aangeduid dat op de afbeelding te zien is.
De hoorns van Dionysus op de afbeelding doen denken aan enkele
scènes uit de Bacchae (niet in dit examen afgedrukt).
b Beschrijf een van deze scènes.
opgave 3Tekst 3 Algemeen
Regel 787 Δι.
In sommige vertalingen wordt dit personage niet Dionysus genoemd, maar
‘de vreemdeling’.
102pLeg uit dat dit te maken heeft met het perspectief van waaruit naar dit
personage wordt gekeken. Ga in je antwoord in op de twee mogelijke
perspectieven en betrek in je antwoord een gegeven uit de regels 1-5 van
tekst 2 (Ἥκω t/m ὕδωρ).
Regel 788 κακῶς δὲ πρὸς σέθεν πάσχων
112pa Beschrijf in eigen woorden naar welke gebeurtenis hiermee verwezen
wordt. Baseer je antwoord op de inhoud van de Bacchae.
b Citeer uit het vervolg (t/m regel 797 πτυχαῖς) het Griekse woord
waarmee Pentheus naar deze gebeurtenis verwijst.
Regel 792-793 Οὐ μὴ t/m
121pNoteer in eigen woorden wat in deze context concreet bedoeld wordt met
(regel 793).
Regel 795 πρὸς κέντρα λακτίζοιμι
132pa Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 788 κακῶς) het Griekse
tekstelement waarvoor πρὸς κέντρα λακτίζοιμι een metafoor is.
Deze metafoor komt ook in de Bijbel voor. De apostel Paulus vertelt daar
dat hij vroeger Saul heette en actief was als vervolger van aanhangers
van Jezus. Toen hij eens onderweg was om aanhangers van Jezus te
arresteren, werd hij plotseling verblind door een felle lichtstraal. Hij viel op
de grond en hoorde een stem tegen hem zeggen: “Saul, Saul, waarom
vervolg je mij? Je kwelt jezelf door tegen de prikkels te trappen!” Hij
vroeg: “Wie bent u, Heer?” De Heer antwoordde: “Ik ben Jezus, die jij
vervolgt.”
De situaties waarin deze metafoor gebruikt wordt in de Bacchae en in de
Bijbel, komen op bepaalde punten met elkaar overeen.
b Beschrijf in eigen woorden de overeenkomst tussen beide situaties,
zowel wat betreft degene die deze metafoor gebruikt, als wat betreft
degene tot wie de metafoor is gericht.
Regel 796 Θύσω, ὥσπερ ἄξιαι
Deze woorden worden door W. Courteaux en B. Claes als volgt vertaald:
Ik zal hem het offer brengen dat hij heeft verdiend
141pLeg uit dat W. Courteaux en B. Claes de Griekse tekst in hun vertaling
inhoudelijk hebben veranderd met betrekking tot het woord ἄξιαι. Ga in je
antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling.
Regel 800-801 Ἀπόρῳ t/m σιγήσεται
Deze regels worden door G. Koolschijn als volgt vertaald:
Ik kan geen vat krijgen op deze vreemdeling
die, wat je hem ook aandoet, nooit zal zwijgen.
151pCiteer uit regel 801 (ὃς t/m σιγήσεται) het Griekse tekstelement dat in de
vertaling niet is weergegeven.
Regel 807 Ξυνέθεσθε en regel 809 Ἐκφέρετέ
162pZijn deze woorden tot dezelfde personen gericht? Verklaar je antwoord en
ga in je antwoord in op beide woorden.
Regel 810
Deze uitroep markeert een omslag in de houding van beide
gesprekspartners.
172pa Beschrijf de omslag in de houding van Dionysus. Ga in je antwoord in
op zijn houding vóór deze regel en op zijn houding ná deze regel.
b Beschrijf de omslag in de houding van Pentheus. Ga in je antwoord in
op zijn houding vóór deze regel en op zijn houding ná deze regel.
Regel 814 ἐξῳνωμένας
Pentheus negeert blijkbaar de informatie die hij eerder over dit onderwerp
heeft gekregen.
181pWat was de inhoud van die informatie en van wie had Pentheus die
informatie gekregen? Baseer je antwoord op de inhoud van de Bacchae.
Regel 817 ἐξιχνεύσουσίν
192pCiteer uit de regels 811-816 (βούλῃ t/m καθήμενος) de twee persoonlijke
voornaamwoorden die verwijzen naar het onderwerp van ἐξιχνεύσουσίν.
Regel 819-823 Ἄγωμεν t/m ἐκεῖ
Y. Sjoukes schrijft in een column:
Hokjesdenken is makkelijk. Zo kunnen we de samenleving een beetje
aan. Je zou het dapper kunnen noemen van de 17-jarige Stijn uit
Breda dat hij in een hokje bij de Zara vrouwenkleren paste. En dat hij
publiekelijk protesteerde toen hij vond dat hij niet respectvol werd
behandeld door het personeel.
203pa Citeer uit de regels 819-823 (Ἄγωμεν t/m ἐκεῖ) het Griekse
tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘vrouwenkleren’.
b Leg uit dat Pentheus in regel 822 en Stijn in de bovenstaande
passage om verschillende redenen protesteren.
c Beschrijf de fundamentele overeenkomst tussen Stijns beweegreden
voor zijn protest tegen het personeel en de beweegreden van
Dionysus voor zijn optreden in de Bacchae. Baseer je antwoord op de
inhoud van de Bacchae.
Regel 808 Καὶ t/m θεῷ en regel 825 Διόνυσος t/m τάδε
In elk van deze beide regels is het narratologisch middel dramatische
ironie gebruikt.
211pLeg uit dat de dramatische ironie in beide regels op dezelfde manier tot
stand komt.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Euripides, Bacchae, regel 862-870, uit het derde stasimon:
862 Zal ik nu eindelijk
863 op blote voeten hele nachten kunnen dansen
864 met Bacchus’ trouwe volgelingen
865 en mijn haren laten wuiven
866 in de bedauwde ochtendlucht
867 zoals een hinde
868 die in de groene weiden dartelt,
869 ontsnapt aan de gevreesde jager
870 en de strak gespannen netten?
223pa Wie wordt bedoeld met ‘ik’ in regel 862?
b Leg uit dat de bovenstaande passage uit het derde stasimon
inhoudelijk aansluit bij de gebeurtenissen in het derde epeisodion,
waarvan tekst 3 een onderdeel is. Ga in je antwoord in op de
bovenstaande passage en op de desbetreffende gebeurtenissen in het
derde epeisodion.
c Noteer de naam van de plek in het theater waar de bovenstaande
passage is uitgesproken. Baseer je antwoord op de achtergronden bij
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Algemeen
Een verandering in Euripides’ levensomstandigheden was voor hem wellicht
de aanleiding om de Bacchae te schrijven.
232pa Beschrijf deze verandering in de levensomstandigheden van
Euripides. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die
je voor dit examen gelezen hebt.
b Leg uit wat het verband is tussen Euripides’ nieuwe
levensomstandigheden en de Dionysuscultus. Baseer je antwoord op
de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Euripides is in de loop van de tijd niet alleen als vrouwenhater beschouwd,
maar ook als emancipator. In de Bacchae zijn voor beide opvattingen
argumenten te vinden.
241pNoteer je eigen oordeel: is Euripides een vrouwenhater of een emancipator?
Beargumenteer je oordeel met behulp van een gegeven uit de Bacchae.
Vertaal de regels 269 t/m 286 in het Nederlands.
