bronnen

Eindexamen latijn vwo 2000, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Het twijfelachtige nut van divinatio

Regel 4 idem
12p
Waarop wordt hiermee gedoeld? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 1–9
23p
Indien het fatum niet bestaat, hoe luidt dan Cicero’s redenering ten aanzien van
divinatio? Beantwoord de vraag door de volgende zin af te maken: Als het fatum niet
bestaat, dan
33p
Indien het fatum wel bestaat, hoe luidt dan Cicero’s redenering ten aanzien van divinatio?
Beantwoord de vraag door de volgende zin af te maken: Als het fatum wel bestaat,
dan ……
Regel 10 Atque ego ne utilem quidem arbitror esse nobis futurarum rerum scientiam.
W.A.M. Peters vertaalt dit als volgt: Wil je weten hoe ik erover denk? Kennis omtrent de
toekomst zet eigenlijk alleen maar iemands leven onder druk.
42p
Op grond van welk gegeven uit het vervolg van de tekst heeft de vertaler gekozen voor
de vrije weergave van de woorden non utilis? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 12 propiora
52p
In welke twee opzichten zijn de voorbeelden propiora? Beantwoord de vraag in het
Nederlands op basis van informatie uit regel 12–16.
Regel 20–25
61p
Wat valt uit deze regels af te leiden ten aanzien van de datering van De Divinatione?

opgave 2Tekst 2 Het teleologisch godsbewijs

Meteen in regel 1–2 blijkt dat er hier een Stoïcijn aan het woord is
72p
Leg dat uit.
In de Bijbel, boek Genesis 1,27 staat: En God sprak tot de mens: „Wees vruchtbaar en
word talrijk; bevolk de aarde en onderwerp haar; heers over de vissen van de zee, over de
vogels van de lucht, en over al het gedierte dat over de grond kruipt.”
82p
Op welk punt zijn de tekst uit Genesis en regel 12–15 inhoudelijk vergelijkbaar?
In regel 16–20 worden dezelfde kenmerken van de natuur benadrukt als in regel 1–11.
91p
Noem er twee. Beantwoord de vraag door het citeren van de desbetreffende Latijnse
tekstelementen uit regel 16–20.
Volgens de Stoïsche leer kunnen de elementen in elkaar overgaan. Sommige
commentatoren hebben in tekst 2 een toespeling daarop gezien.
102p
Citeer uit regel 16–20 het Latijnse tekstelement waarop hun opmerking betrekking heeft.

opgave 3Tekst 3 De deugden

Regel 3 ad beate vivendum
112p
Aan welke voorwaarde moet blijkens regel 1–4 voldaan zijn voordat men kan streven
naar het beate vivere?
De Griekse filosoof Aristoteles begint zijn Metaphysica als volgt:
Alle mensen verlangen van nature naar kennis. Dat blijkt uit het plezier dat wij hebbben
in de zintuiglijke gewaarwordingen. Ook afgezien van het nut waardeert men zintuiglijke
waarnemingen omwille van zichzelf, vooral het zien. Want niet alleen om te handelen
maar ook als we niet van plan zijn enige handeling te verrichten, verkiezen we het zien
boven al de andere zintuiglijke waarnemingen. Dat komt doordat van al de zintuiglijke
gewaarwordingen die van het zien ons de meeste kennis bijbrengt en vele verschillen
onthult.
122p
Citeer uit regel 1–8 de twee Latijnse tekstelementen die het meest overeenkomen met de
woorden van Aristoteles „van nature” (regel 1).
132p
Welk accent dat Aristoteles legt, krijgt bij Cicero in tekst 3 minder nadruk?
Regel 9–10 quod unum t/m modus.
142p
Voor welke twee terreinen wordt dit in het vervolg van de tekst uitgewerkt? Beantwoord
de vraag in het Nederlands.
Regel 14–15 cavetque ne t/m cogitet.
151p
Citeer het Latijnse tekstelement waarmee een dergelijke instelling wordt gekarakteriseerd.
Algemeen
164p
Geef een korte karakteristiek van de filosofie van de Stoa en verwerk daarin vier Latijnse
begrippen, die kenmerkend zijn voor de Stoa. Gebruik bij voorkeur niet meer dan
75 woorden.

opgave 4Tekst 4

171p
Tegen welke filosofische stroming neemt de spreker hier stelling?
182p
In welk tekstelement in regel 1–4 ligt een argument besloten tegen deze stroming?
192p
Leg uit waarom het voor de argumentatie van de spreker van belang is om te weten dat
de Annalen van Ennius (regel 7) een zeer omvangrijk epos waren.

opgave 8Tekst 4 en 5

Zowel Cicero (in tekst 4) als Lucretius (in tekst 5) maakt een vergelijking waarin de
letters van het alfabet voorkomen.
202p
Leg uit dat de Lucretius-passage een geheel andere strekking heeft dan de Cicero-
passage. Ga in op de beide teksten.

opgave 6Tekst 6

212p
a. Vanuit welke filosofische positie formuleert Cicero hier zijn kritiek?
b. Licht je antwoord toe.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In zijn bundel „Ideën” schrijft Multatuli de volgende korte overweging:
Het „Hyzelf heeft het gezegd” van de leerlingen van Pythagoras bevalt me niet in
Pythagoras.
222p
Waarin verschilt de kritiek van Multatuli van die van Cicero, zoals geformuleerd in tekst 6?
Ga zowel op de uitspraak van Multatuli in als op de uitspraak van Cicero.

opgave 7Tekst 7

Bestudeer tekst 7 met de inleiding en de aantekeningen.
2344p
44p Vertaal regel 1–10.
Einde