bronnen

Eindexamen latijn vwo 2006, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Rede van Scipio

Regel 1 Ne genus belli neve hostem ignoretis
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Allereerst dienen jullie te beseffen wat voor oorlog dit is en tegen welke vijand hij wordt
gevoerd.”
11p
Noteer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling ‘dienen jullie te beseffen’ is
gebaseerd.
Regel 2-3 capta t/m Sardiniam
21p
Leg uit in welk opzicht deze voorstelling van zaken onjuist is.
Regel 7-8 At t/m possit
In deze zin geeft Scipio niet zijn eigen mening weer.
31p
Leg uit waarom hij deze zin dan toch in zijn rede opneemt.
43p
a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 11-15 (Cum t/m conficere) dat verwijst naar
de aanleiding voor deze oorlog.
b. Beschrijf de aanleiding voor deze oorlog op grond van je kennis van de historische
situatie. Verwerk hierbij je antwoord op a. en gebruik bij voorkeur niet meer dan
50 woorden.

opgave 2Tekst 2 Rede van Hannibal

Regel 2-3 praemia t/m solent
51p
Dit Latijnse tekstelement komt inhoudelijk het meest overeen met:
A de grootst denkbare beloningen
B redelijke beloningen
C volkomen onverwachte beloningen
D volkomen verdiende beloningen
61p
Welke woorden passen het best op de plaats van de dubbele punt in regel 5 na essent?
A en nu
B maar nu
C omdat nu
D want nu
Regel 7-8 Satis t/m vidistis
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Tot nu toe hebben jullie in het woeste bergland van Lusitanië en Celtiberië alleen maar
jacht gemaakt op vee en geen enkel profijt gezien van al je inspanningen en risico’s.”
De structuur van de vertaling wijkt af van die van het Latijn.
72p
Leg dit uit en ga bij je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.
In de regels 11-14 (Nec t/m comparandi sint) gebruikt Livius een metafoor om de reputatie
van de Romeinen aan te duiden.
81p
Noteer deze metafoor door het desbetreffende Latijnse woord te citeren.
Regel 15 cum illa virtute, cum illa fortuna
92p
Citeer het Latijnse tekstelement uit het vervolg (t/m ducem regel 18) dat hiervan een
voorbeeld is.
Uit de regels 14-18 (Ut t/m ducem) kan men afleiden in welk jaar Hamilcar naar Spanje zou
zijn overgestoken.
101p
In welk jaar zou deze oversteek hebben plaatsgevonden? Noteer bij wijze van antwoord het
desbetreffende jaartal.
Regel 21-22 Cui t/m consul
111p
Citeer het Latijnse tekstelement uit het voorafgaande (vanaf Nam regel 13) waarvan dit de
uitwerking is.
De regels 13-18 (Nam t/m ducem) en 18-27 (An t/m ignorantesque) bevatten ieder een
contrast.
122p
a. Noteer om welk contrast het gaat in de regels 13-18. Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
b. Noteer om welk contrast het gaat in de regels 18-27. Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
Regel 39 Ad Hiberum est Saguntum?
Een geleerde heeft de tekst veranderd in: At non ad Hiberum est Saguntum.
131p
Leg uit waarom de strekking van de tekst hierdoor niet verandert.
141p
Wie wordt er door Hannibal vanaf Parum (regel 39) toegesproken? Beantwoord de vraag in
het Nederlands.
Hannibal maakt in zijn rede tot zijn soldaten gebruik van de begrippen facile (gemakkelijk),
iustum (gerechtvaardigd), utile (voordelig) en necessarium (onvermijdelijk).
Aan het begin en einde van zijn rede komt het begrip necessarium aan de orde.
152p
Zet de overige drie begrippen (facile, iustum, utile) in de volgorde waarin ze in de tekst aan
de orde komen.
Een bekend retorisch middel is het verschijnsel dat een spreker zijn eigen woorden
verbetert.
Ook Hannibal maakt gebruik van dit middel in de regels 37-43 (Circumscribit t/m
vindicarimus).
161p
Noteer zowel de oorspronkelijke bewering van Hannibal als zijn verbetering. Citeer bij
wijze van antwoord de desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Tekst 1 en tekst 2
Zowel Scipio (in Tekst 1) als Hannibal (in Tekst 2, regel 28-37 t/m censet) brengt spes van
de Carthagers ter sprake.
172p
a. Beschrijf in eigen woorden het standpunt van Scipio wat betreft spes en zijn
argumentatie daarbij. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.
b. Beschrijf in eigen woorden het standpunt van Hannibal wat betreft spes en zijn
argumentatie daarbij. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.

opgave 3Tekst 3 Vorstelijk gedrag van Scipio

Regel 4 parentibus t/m accitis
Uit het vervolg blijkt dat er nog meer mensen zijn gekomen.
181p
Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 16-23 (Cum t/m Allucio) dat die andere
mensen aanduidt.
Regel 7-8 tibi eam cordi esse
191p
Citeer het Latijnse tekstelement uit het voorafgaande dat hiermee inhoudelijk overeenkomt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Regel 9 sponsam en regel 10 sponsa
Deze woorden verwijzen niet naar dezelfde persoon.
202p
a. Naar wie verwijst sponsam (regel 9)? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Naar wie verwijst sponsa (regel 10)? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 11 qua
211p
Noteer het Latijnse woord waarnaar qua verwijst.
221p
Welke van de volgende vormen van de coniunctivus is als een irrealis gebruikt?
A converteret (regel 2)
B faceret (regel 8)
C liceret (regel 8)
D posset (regel 12)
Regel 13 si me virum bonum credis esse
231p
Welke kwalificatie van Scipio geeft Allucius later? Beantwoord de vraag door het citeren
van het desbetreffende Latijnse tekstelement uit de regels 22–28 (Scipio t/m revertit).
Regel 17 sibi en regel 19 sibi
Deze woorden verwijzen niet naar dezelfde personen.
242p
a. Naar wie verwijst sibi in regel 17? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Naar wie verwijst sibi in regel 19? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 20 auri pondus
253p
Leg uit dat auri pondus tweemaal van bestemming verandert. Vermeld in je antwoord ook
de oorspronkelijke bestemming.
Regel 21 eius rei
261p
De betekenis hiervan is:
A het beschermen van de kuisheid van het meisje
B het in ontvangst nemen van het geld
C het vrijlaten van de ouders van het meisje
D het vrijlaten van het meisje
Regel 27 clientium
271p
Citeer uit de regels 1-5 het Latijnse tekstelement dat aannemelijk maakt dat Allucius over
clientes kon beschikken.
Ook een voorloper van Livius, de historicus Valerius Antias, heeft deze gebeurtenis
beschreven. Hij schrijft o.a. ‘dat dat gevangen genomen meisje niet teruggegeven werd,
maar dat zij door Scipio werd vastgehouden en dat hij een seksuele relatie met haar had.’
Ook andere schrijvers geven een dergelijke versie van het verhaal. Hoewel Livius deze
andere versie heeft gekend, kiest hij zelf voor een andere versie.
281p
Leg uit dat de keuze van Livius te maken heeft met het doel waarmee hij Ab urbe condita
heeft geschreven.

opgave 4Tekst 4

2939p
Bestudeer Tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
39p Vertaal de regels 1 t/m 11.
√(Einde)
Lees verder