Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2000, tijdvak 2 (maatschappijleer)

■ Wat is het onderscheidend verschil tussen macht en gezag? Er zijn verschillende visies op de vraag hoe de politieke macht in een land verdeeld is of hoort te zijn. In de opmerkingen van Righart en van Van Kemenade zoals die in alinea 1 door Koedijk en Van Witteloostuijn zijn weergegeven, zijn verschillende visies op de politieke machtsverdeling te herkennen.

■ Welke visie op politieke machtsverdeling herken je in de opmerking van Righart en welke visie op politieke machtsverdeling is te herkennen in die van Van Kemenade? Licht je antwoorden toe. In tekst 3 is sprake van het middel van de parlementaire enquête. Stel dat dit middel aangewend wordt om het beleid van het zittende kabinet te onderzoeken.

■ In welk geval zal het middel van de parlementaire enquête eerder gebruikt worden: als een kabinet bestaat uit coalitiepartijen of als één partij de meerderheid in de Tweede Kamer heeft en als enige partij het kabinet vormt? Licht je antwoord toe. In het systeemmodel van politieke besluitvorming zijn diverse politieke activiteiten in bepaalde fasen te plaatsen.

■ Aan welke twee taken van het parlement kan de Rekenkamer een bijdrage leveren? Licht je antwoord per taak toe. In alinea 6 stellen de auteurs van het artikel voor dat de Nederlandse Tweede Kamer veel vaker hoorzittingen gaat houden. Dit zal ongetwijfeld de legitimiteit van de Tweede Kamer doen toenemen. Immers voor de kiezers wordt zichtbaar hoe grondig de Tweede Kamer handelt. Een andere vraag is of hiermee ook de representativiteit van het parlement groter wordt.

■ Welke oorzaak van politieke desinteresse zou door het voorstel verminderd kunnen worden? Licht je antwoord toe. De door de auteurs van het artikel voorgestelde hoorzitting naar Amerikaans voorbeeld, is een vorm van bestuurlijke vernieuwing die goed past bij de visie van een in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partij.

■ Zou het percentage van de ondervraagden dat spontaan criminaliteit noemt dan hoger of lager uitvallen dan 40%? Geef een verklaring voor je antwoord en betrek in je verklaring tabel 1. Iemand beweert dat je op grond van de gegevens uit tabel 1 kunt concluderen dat het in Amsterdam in de periode 1991 tot 1996 onveiliger is geworden.

tekst 5 Paniekverhalen over de forse toename van de jeugdcriminaliteit moeten naar het rijk der fabelen worden verwezen. Het vaststellen van de omvang van de groep jeugddelinquenten en/of het aantal delicten dat zij pleegt, is geen eenvoudige opgave. Goede indicatoren zijn schaars. Uitspraken over trends zijn door bijkomende problemen extra gecompliceerd. Er zijn bronnen die ons mogelijk kunnen helpen bij het vinden van een antwoord, onder meer slachtofferonderzoek en self-reports. De eerste bron is feitelijk onbruikbaar. naar : SEC van juni 1998 In tekst 5 is de schrijver er van overtuigd dat onder meer het slachtofferonderzoek onbruikbaar is om de jeugdcriminaliteit vast te stellen.

■ Noem een reden waarom slachtofferonderzoek onbruikbaar is en een reden waarom self-reports wel bruikbaar zijn om jeugdcriminaliteit te meten. Aan het eind van het artikel „Geweld in Nederland” waaraan de teksten 4 en 5 ontleend zijn, stelt de auteur de volgende vraag: „Duidt een toename van het aantal delicten, gepleegd door jongeren, op een toename van het aantal jongeren dat delicten pleegt (gerelateerd aan de omvang van de populatie jongeren in de bevolking) of is er sprake van een toegenomen aantal delicten per dader, terwijl de omvang van de daderpopulatie min of meer onveranderd is?”

In het artikel „Preventie of … ” beschrijft Victor Jammers als volgt over vier scenario’s om de criminaliteit te bestrijden: „Stel dat je een half miljard gulden mag besteden om de criminaliteit te verminderen, waar kun je dat bedrag dan het beste aan uitgeven? Deze vraag lag ten grondslag aan de scenariostudie die een werkgroep van het ministerie van Justitie begin 1998 heeft uitgevoerd. Om de vraag te kunnen beantwoorden, zijn drie scenario’s beschreven, die aan vier criteria moesten voldoen. Ze zouden voorstelbaar, geloofwaardig, uitvoerbaar en leerzaam moeten zijn. De scenario’s zijn gericht op de drie strategieën waarover de samenleving grosso modo beschikt om de criminaliteit beheersbaar te houden: preventie, opsporing/vervolging en sancties. Om een vergelijking met de voortzetting van het huidige beleid mogelijk te maken, is ook een referentiescenario beschreven.” tabel 2 Scenario’s:indexcijfers raming criminaliteit (1996=100) * Jaar Referentie- Preventie- Politie- scenario scenario scenario 1996 100,0 100,0 100,0 1999 98,7 97,4 98,3 2000 99,8 97,3 99,0 2001 101,4 97,6 100,2 2002 102,7 97,6 101,0 2003 104,5 97,9 102,8 2004 106,2 98,1 104,5 2005 108,0 98,3 106,3 2006 109,7 98,5 108,0 * Exclusief rijden onder invloed en opiumwet. naar: SEC juni 1998 In het criminaliteitsmodel dat gebruikt wordt om de scenario’s door te rekenen en gevolgen voor de toekomst vast te stellen, is sprake van maatschappelijke, strafrechterlijke en politieke factoren. Deze factoren beïnvloeden de criminaliteitsbestrijding in ons land.

■ Voor welk van de genoemde scenario’s zou de PvdA voorkeur hebben en voor welk scenario zou de VVD voorkeur hebben? Licht je antwoord toe met behulp van accenten die de partijen bij de scenario’s zullen willen maken. Als het kabinet voor een van de scenario’s zou willen kiezen, moet het met een aantal factoren rekening houden en zaken afwegen. Stel dat GroenLinks in 2002 meedoet aan het overleg over een regeerakkoord.