opgave 1Opgave 1 Multiculturele samenleving: ’witte’ en ’zwarte’ scholen
Gebruik tekst 1 uit het bronnenboekje voor het beantwoorden van de vragen 1 tot en met 5.
De komst van etnische groepen in onze samenleving heeft tot verschillende sociale en
politieke vraagstukken geleid. Eén van deze vraagstukken speelt een rol in de discussie
over het ontstaan van ’witte’ en ’zwarte’ scholen.
14p
A Welk vraagstuk met betrekking tot de multi-etnische samenleving speelt een rol in
deze discussie?
B Hoe heet het overheidsbeleid om dit vraagstuk aan te pakken?
Naast onderwijs is dit beleid vooral gericht op het terrein van arbeid.
C Geef twee voorbeelden van dit beleid op het terrein van arbeid.
Het gemeentebestuur van Arnhem wil dat de school een afspiegeling is van de wijk. Het
gemeentebestuur kan niet zelf opleggen dat leerlingen over de scholen worden verspreid.
22p
Leg uit waarom een dergelijk verplicht spreidingsbeleid in Nederland niet mogelijk is.
Uit onderzoek blijkt dat allochtone leerlingen op gemengde scholen beter presteren dan
op ’zwarte’ scholen (regel 16–19). Het gemeentebestuur van Arnhem wil dan ook graag
gemengde scholen.
34p
Bij welk samenlevingsmodel past een gemengde school?
Noem twee modellen en leg uit waarom bij deze twee modellen een gemengde school past.
De inspectie vraagt zich af „hoe het beeld doorbroken kan worden dat slimme kinderen
dommer worden op een zwarte school” (regel 26–29).
44p
Leg uit hoe deze negatieve beeldvorming kan ontstaan met behulp van de begrippen
A sociale categorisatie en
B socialisatie.
53p
Leg uit met behulp van het begrip ’self-fulfilling prophecy’ dat het negatieve beeld van
’zwarte’ scholen in regel 26–29 moeilijk is te doorbreken.
opgave 2Opgave 2 Maatschappelijke positie van minderheden
Gebruik bij deze opgave tekst 2 en de figuren 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.
In tekst 2 wordt verwezen naar een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau.
De onderzoekers constateren dat de driedeling in de maatschappij blijft bestaan. In de
figuren 1 tot en met 3 komen de volgende groepen voor: Turken, Marokkanen,
Surinamers, Antillianen en autochtonen.
63p
A Als je kijkt naar de figuren 1 tot en met 3, welke groep(en) bevindt/bevinden zich dan
vooral in de hoogste laag, welke in de middelste laag en welke in de onderste laag van de
maatschappij?
B Licht je antwoord van A toe met behulp van twee gegevens uit de figuren 1 tot en met 3.
Uit de figuren 1 tot en met 3 kan worden afgelezen dat er verschillen zijn in mogelijkheden
op de arbeidsmarkt tussen Marokkanen enerzijds en Surinamers anderzijds.
74p
Leg uit welke factoren van migratie dit verschil op de arbeidsmarkt kunnen verklaren.
Ga uit van een factor die te maken heeft met de migratie van Marokkanen en van een
factor die betrekking heeft op de migratie van Surinamers.
De genoemde driedeling verwijst naar sociale ongelijkheid in de samenleving.
Er zijn verschillende verklaringen voor deze sociale ongelijkheid waarbij meer of minder
gewicht aan verschillende factoren wordt toegekend. Enerzijds zijn er verklaringen die
zich baseren op de theorie van Marx, anderzijds zijn er verklaringen die uitgaan van de
theorie van Weber.
82p
Leg uit hoe vanuit de theorie van Weber de geconstateerde driedeling in onze
samenleving kan worden verklaard.
Over de toekomstige positie van diverse allochtone groepen wordt in wetenschappelijke
kring verschillend gedacht. Sommige wetenschappers verwachten dat de nieuwe generatie
allochtonen flink zal stijgen op de maatschappelijke ladder, terwijl anderen benadrukken
dat de nieuwe generatie allochtonen onder aan de maatschappelijke ladder zal blijven.
92p
Geef voor beide verwachtingen een argument.
In figuur 3 is af te lezen dat het percentage allochtonen dat de school zonder diploma
verlaat relatief groot is. Verklaringen daarvoor hebben te maken met positieverwerving
en positietoewijzing van allochtonen.
102p
Geef een voorbeeld van positieverwerving en een voorbeeld van positietoewijzing die
kunnen verklaren waarom een relatief groot aantal allochtonen de school verlaat zonder
diploma.
De laatste jaren zien we een toename van het aantal islamitische instellingen en
organisaties. Het aantal basisscholen op islamitische grondslag is de laatste decennia
duidelijk gegroeid. Onlangs is ministeriële toestemming verleend voor de stichting van
een islamitische school voor voortgezet onderwijs. Ook leeft de wens in islamitische
kringen om een eigen omroepvereniging op te richten.
112p
Leg uit op grond van welke overweging islamitische kringen de behoefte hebben om
eigen instellingen en organisaties op te richten.
Maak gebruik van het begrip ’culturele positie’.
opgave 3Opgave 3 Politieke besluitvorming over de gezondheidszorg
Gebruik voor de vragen van deze opgave de teksten 3 tot en met 7 uit het bronnenboekje.
De wachtlijsten in de gezondheidszorg vormen een groot probleem voor de politiek.
Vanuit maatschappelijke organisaties, burgers, deskundigen en de media komen allerlei
plannen om de wachtlijsten terug te brengen, maar het blijft voor zowel de regering als
voor de fracties in de Tweede Kamer een complex probleem. In 1999 ontstond een
levendige discussie naar aanleiding van een voorstel van J. Hamel, voorzitter van de Raad
van Bestuur van het Academisch Ziekenhuis Groningen.
Zie tekst 3 en 4.
De nieuwjaarstoespraak van de heer Hamel leidde tot een discussie over wat de kerntaken
van de overheid zijn.
122p
Leg uit welke kerntaak van de overheid in de toespraak van Hamel ter discussie wordt
gesteld.
J. Hamel kreeg met zijn voorstel veel kritiek van partijgenoten van de PvdA, onder andere
van het Kamerlid Oudkerk, zie tekst 3, regel 34–40.
132p
Met welke sociaal-democratische uitgangspunten staat het standpunt van Hamel over
commerciële gezondheidszorg op gespannen voet?
Noem er twee.
Volgens sommige critici valt de oplossing van de heer Hamel te rekenen tot het
pragmatisme.
142p
Leg uit dat men de oplossing van de heer Hamel kan rekenen tot het pragmatisme.
Ga uit van twee kenmerken van het pragmatisme.
De politieke besluitvorming over de gezondheidszorg kun je beschrijven volgens de
benadering van het systeemmodel. In dit model zijn verschillende fasen te onderscheiden.
152p
In welke fase kun je de nieuwjaarstoespraak van de heer Hamel plaatsen?
Licht je antwoord toe.
De omgeving van het politieke systeem is van invloed op de politieke besluitvorming.
162p
Noem twee omgevingsfactoren die van invloed zijn op de huidige politieke discussies over
de gezondheidszorg.
Zie tekst 3.
172p
Beredeneer of het voorstel van de heer Hamel wel of niet op de politieke agenda is
gekomen.
Maak gebruik van het begrip poortwachters.
Zie tekst 4.
De Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie (NP/CF) kun je beschouwen als een
pressiegroep.
182p
A Over welke machtsbronnen kunnen pressiegroepen beschikken?
Noem er twee.
B Geef twee voorbeelden hoe pressiegroepen de politiek beïnvloeden.
Zie de teksten 5 tot en met 7 over voorrangszorg voor werknemers.
Op 9 september 1999 gaven de fracties van PvdA en D66 hun verzet op tegen het
kabinetsplan om werknemers speciale gezondheidszorg te bieden. De VVD had al eerder
met het plan ingestemd. Er ontstond in september 1999 een Kamermeerderheid voor een
vorm van voorrangszorg voor werknemers. Daarentegen dacht een substantieel deel van
de burgers volgens een enquête – zie tekst 7 – anders over voorrangszorg.
194p
Leg naar aanleiding van deze situatie uit wat het verschil is tussen representatie en
representativiteit.
202p
Is in de discussie over voorrangszorg voor werknemers de verhouding tussen kabinet en
parlement volgens jou meer dualistisch of meer monistisch?
Licht je antwoord toe.
opgave 4Opgave 4 Criminaliteit en rechtsstaat
De teksten 8 en 9 en de grafieken 1 en 2 uit het bronnenboekje gaan over deze opgave.
In de Volkskrant van 3 november 1999 is melding gemaakt van de laatste stappen in de
zaak-Meindert Tjoelker. Meindert Tjoelker kwam in 1997 om bij een uit de hand gelopen
ruzie in het centrum van Leeuwarden. Hij behoorde tot de categorie slachtoffers van wat
we zinloos geweld zijn gaan noemen.
In een eerste zitting eiste het Openbaar Ministerie 3 jaar, terwijl uiteindelijk de rechtbank
de verdachten veroordeelde tot een straf van tweeënhalfjaar. Zoals uit tekst 8 blijkt,
leidde dit vonnis tot grote verontwaardiging bij het publiek.
Het publiek had er geen begrip voor dat er maar drie jaar gevangenisstraf werd geëist.
„Men wilde hoge straffen. Tien, twaalf jaar” (tekst 8, regel 26–29).
213p
A Leg met gegevens van tekst 9 uit waarom het Openbaar Ministerie geen hogere straf
kon eisen.
B Welk beginsel van de rechtsstaat kun je hierin herkennen?
Het publiek reageerde verontwaardigd over het aantal jaren gevangenisstraf dat werd
geëist.
223p
Ben je het eens of oneens met de publieke verontwaardiging over de hoogte van de
geëiste straffen?
Geef drie argumenten die je standpunt ondersteunen. Ga in je antwoord uit van de
functies van straffen.
De toenmalige minister van Justitie, Sorgdrager, plaatste vraagtekens bij de hoogte van de
straf die door de rechtbank werd opgelegd (regel 33–34 in tekst 8).
231p
Kan de minister van Justitie de hoogte van de opgelegde straf veranderen?
Licht je antwoord toe.
244p
Welke taken of rollen van het Openbaar Ministerie herken je in de teksten?
Noem er twee en vermeld per taak of rol een citaat.
In een rechtszaak heeft de verdachte verschillende rechten.
252p
A Welk recht van de verdachten herken je in deze zaak?
B Welk recht heeft een verdachte nog meer in een rechtszaak?
De taken en rechten van de verschillende actoren in een rechtszaak zijn wettelijk vastgelegd.
262p
Noem een reden waarom dat van belang is.
De Volkskrant besteedde een artikel aan het arrest van de Hoge Raad (zie tekst 9).
272p
Leg uit waarom een arrest van de Hoge Raad een belangrijke rol speelt in de
Nederlandse rechtspraak.
In de jaren 1997 tot en met 1999 stonden de kranten vol met berichten over zinloos
geweld. Er leek sprake te zijn van een toenemende agressiviteit onder het uitgaanspubliek
in de Nederlandse steden. In het Tijdschrift voor Criminologie (nummer 3, jaargang 41,
1999) hebben de onderzoeksters Karin Wittebrood en Marianne Junger de cijfers over de
geweldscriminaliteit nog eens op een rij gezet. Zij trekken in het artikel conclusies over
de omvang van geweldscriminaliteit op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de
Statistiek. Deze cijfers staan weergegeven in grafieken 1 en 2.
Vergelijk de gegevens van grafieken 1 en 2.
282p
Welke verschillen in de omvang van de geweldscriminaliteit in de periode vanaf 1980
constateer je tussen grafieken 1 en 2?
Noem er twee.
294p
Welke kanttekeningen kun je plaatsen bij de gegevens over de omvang en ontwikkeling
van de geweldscriminaliteit in grafieken 1 en 2?
Geef er twee.
In een artikel van de Volkskrant van 29 september 1998 worden de resultaten van een
sociologisch onderzoek van P. Scheepers en M. de Konink weergegeven. Deze
wetenschappers onderzochten de ontwikkeling van de criminaliteit van 1970 tot 1992,
alsmede de opvattingen over straffen in dezelfde periode. Zij stellen een verharding vast
in het denken over straf. Met het stijgen van de criminaliteit groeit onder de Nederlandse
bevolking de weerstand tegen straffen waarin resocialisatie centraal staat.
Er bestaan verschillende opvattingen over doel en zin van straffen, bijvoorbeeld de
opvattingen van de abolitionistische stroming en de opvattingen van zowel de
zogenoemde klassieke stroming als van de zogenoemde moderne stroming.
304p
Welke van de genoemde stromingen vinden in de periode 1970–1992 minder weerklank
onder de Nederlandse bevolking, wanneer wordt uitgegaan van de resultaten van het
onderzoek van Scheepers en De Konink?
Verklaar je keuze.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Verder komen Scheepers en De Konink tot de conclusie dat de aandacht van publiek en
autoriteiten voor de persoon van de dader is afgenomen en dat politie en justitie zich
meer mogen permitteren in de strijd tegen de misdaad.
312p
Wat betekent deze conclusie voor de verhouding tussen de twee kerntaken van de
rechtsstaat?
opgave 5Opgave 5 Politieke besluitvorming: onderwijspolitiek
Gebruik voor deze opgave de teksten 10 tot en met 13 uit het bronnenboekje.
Volgens tekst 10 is het de eerste keer dat zoveel scholieren op de been waren om te
demonstreren tegen het regeringsbeleid.
322p
Welke veranderingen in de politieke cultuur van Nederland sinds de jaren zestig, hebben
er toe geleid dat burgers zich eerder laten horen via een demonstratie?
Noem twee veranderingen.
332p
Als je kijkt hoe staatssecretaris Adelmund uiteindelijk het probleem van de zwaarte van
de Tweede Fase heeft aangepakt, welke visie over de verdeling van politieke macht in de
samenleving vind je dan van toepassing?
Licht je antwoord toe.
Zie tekst 13.
343p
Leg uit waarom in de sociaal-democratische ideologie altijd veel aandacht is geweest voor
het onderwijs.
Doe dit aan de hand van de drie terreinen waarover een ideologie uitspraken doet.
Zie tekst 13.
De vrijheid van scholen om aan uniformiteit te ontsnappen, moet volgens oud-
fractievoorzitter van de VVD Bolkestein worden verruimd.
352p
Geef een reden waarom het CDA deze opvatting ook steunt.
