bronnen

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2002, tijdvak 2 (maatschappijleer)

opgave 1Opgave 1 Ontwikkelingssamenwerking

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de voorlichtingsbrochure kiezen voor effect,
Ontwikkelingssamenwerking in 2000 uitgegeven. Daarin staan de hoofdlijnen van het
ontwikkelingsbeleid voor de periode 1998–2002 beschreven. Tekst 1 bevat een gedeelte van
deze brochure.
Ga uit van tekst 1 bij het beantwoorden van de vragen van deze opgave.
In de brochure wordt gesproken over ontwikkelingshulp (regel 3) en
ontwikkelingssamenwerking (regel 12). Hoewel deze begrippen vaak door elkaar worden
gebruikt, gaat het om twee verschillende begrippen.
14p
A Geef het verschil aan tussen ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking.
B Geef twee citaten uit paragraaf 2. Duurzame armoedebestrijding die kenmerkend zijn
voor ontwikkelingssamenwerking.
De afgelopen decennia zijn er verschillende ontwikkelingsstrategieën geformuleerd om
onderontwikkeling in arme landen terug te dringen. Er wordt onder andere onderscheiden:
de kapitalistische strategie, de socialistische strategie, de basisbehoeftenstrategie en de
strategie van self-reliance.
De Nederlandse regering kiest vanaf het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw
voor de doelstelling van duurzame armoedebestrijding (zie paragraaf 2). In dit model van
duurzame armoedebestrijding zijn kenmerken van de vier genoemde strategieën terug te
vinden.
24p
Leg van twee van de vier bovengenoemde ontwikkelingsstrategieën uit welk kenmerk je van
toepassing vindt op het model van duurzame armoedebestrijding.
„Ook in het wereldwijde economische verkeer zijn aanpassingen nodig om te voorkomen
dat landen, volkeren en culturen in de marge verdwijnen.” (regels 27–30)
33p
Welke economische aanpassingen zijn nodig om te zorgen dat ontwikkelingslanden, meer
dan nu het geval is, kunnen profiteren van de wereldhandel?
Geef daarvan drie voorbeelden.
Zie paragraaf 3. De verdeling van het budget en paragraaf 4. De selectie.
Nederland wil met 18 ontwikkelingslanden intensief en langdurig samenwerken.
Bij de selectie is in eerste instantie gelet op drie zaken (regels 69–72).
43p
Welke drie zaken zullen een rol hebben gespeeld bij de selectie van deze 18 landen?
Geef per zaak een reden voor de selectie van deze landen.
”Het budget van Ontwikkelingssamenwerking is in het regeerakkoord vastgesteld op 0,8%
van het Bruto Nationaal Product” (regels 53–55). Met een aantal vergelijkbare landen, zoals
de Scandinavische landen, geeft Nederland van de rijke landen naar verhouding het meest
aan ontwikkelingssamenwerking.
52p
Welk politiek-strategisch motief heeft Nederland daarvoor?
Naast een politiek-strategisch motief speelden/spelen bij ontwikkelingssamenwerking
andere motieven een rol. Dat zijn onder andere: humanitaire/ethische motieven,
economische motieven en ecologische motieven.
66p
Geef van deze drie soorten motieven aan in welke mate elk soort motief een rol speelt in het
ontwikkelingsbeleid van het tweede kabinet-Kok (1998–2002).
Verwerk in je antwoord een kenmerk van het ontwikkelingsbeleid onder minister Herfkens.
(Niet alle kenmerken van het ontwikkelingsbeleid staan in tekst 1.)
Naast bilaterale ontwikkelingssamenwerking met diverse landen, gaat veel hulp van
Nederland naar internationale organisaties zoals de VN en de Wereldbank.
72p
Welke redenen voert Nederland aan om via deze internationale organisaties geld te besteden
aan ontwikkelingssamenwerking? Geef er twee.
Een derde van het budget van Ontwikkelingssamenwerking gaat naar particuliere
organisaties, waaronder de zogenoemde Medefinancieringsorganisaties (MFO’s) zoals
Novib, Icco, Hivos en Bilance (regels 63–64).
82p
Waarom past het financieren van MFO’s door de overheid goed bij een beleid dat zich richt
op duurzame armoedebestrijding?
Betrek in je antwoord de doelstelling en werkwijze van deze organisaties.
Als particulier kun je naast geldelijke steun aan vele ontwikkelingsorganisaties, ook op een
andere wijze een bijdrage leveren aan ontwikkelingssamenwerking, bijvoorbeeld door het
kopen van Max Havelaarkoffie.
92p
Leg uit waarom het kopen van Max Havelaarkoffie een nuttige bijdrage is aan
ontwikkelingssamenwerking.
In juni 2000 ontstond in de media het beeld dat de minister van Landbouw, Brinkhorst, en
zijn collega Herfkens voor Ontwikkelingssamenwerking het niet helemaal eens waren over
het Europees landbouwbeleid. Herfkens heeft dat beleid ’schandalig’ genoemd, omdat het
de ontwikkelingslanden benadeelt, waarna Brinkhorst Herfkens beschuldigde van
’simplisme’ (bron: de Volkskrant van 28 juni 2000).
De vraag is of het Europees landbouwbeleid werkelijk de ontwikkelingslanden benadeelt.
Onder andere ambtenaren van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
hebben juist gesteld dat de Europese markt wagenwijd openstaat voor het overgrote deel
van de Afrikaanse landbouwproducten (bron: de Volkskrant van 2 juni 2000).
102p
Aan welk verdrag tussen de EU en een groot aantal ontwikkelingslanden ontlenen deze
ambtenaren hun bewering dat de Europese markt openstaat voor het overgrote deel van de
Afrikaanse landbouwproducten?
Licht dit verdrag toe.

opgave 2Opgave 2 Discussie over de monarchie

De laatste tijd is er een publiek en politiek debat over de monarchie. Op 7 april 2000 startte
de fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer, Thom de Graaf, het debat over de
monarchie.
Zie de teksten 2 tot en met 4.
De politieke besluitvorming kun je beschrijven volgens het barrièremodel.
114p
A Welke barrières in het politieke proces zijn genomen als er inderdaad een
grondwetswijziging (regels 18–20 in tekst 3) zou komen?
B Welke barrière in het politieke proces zal het voorstel van De Graaf waarschijnlijk niet
halen?
Licht je antwoord toe.
De Graaf deed in de uitzending van het RTL-4-journaal allerlei voorstellen om de invloed
van de koningin terug te brengen. Zo zei hij dat de koning geen voorzitter meer dient te zijn
van de Raad van State. Hij wil dat het (toekomstige) staatshoofd een meer ceremoniële rol
krijgt.
122p
Welke twee van de huidige rollen van de koningin – naast voorzitter van de Raad van State -
zal het staatshoofd niet meer uitoefenen bij een louter ceremoniële rol?
De koning is formeel voorzitter van de Raad van State.
132p
Noem een taak van de Raad van State in het proces van wetgeving en een taak van de Raad
van State in de bestuursrechtspraak.
Naast formele zaken waaraan de koningin macht kan ontlenen, beschikt zij ook over
informele machtsbronnen.
142p
Noem twee informele machtsbronnen op grond waarvan de koningin invloed kan
uitoefenen.
De macht van de koning(in) is in ons staatsbestel beperkt.
153p
Hoe noemen we een staatsbestel waarin de macht van de koning(in) beperkt is en geef twee
kenmerken van dit bestel waaruit die beperkte macht van de koning(in) blijkt.
163p
A Wat houdt het begrip politieke cultuur in?
B Geef aan dat de discussie over de monarchie ook een aspect is van de verandering van de
politieke cultuur in Nederland.
172p
Leg uit waarom juist een partij als D66 de discussie heeft geopend over de rol van de
koningin.
GroenLinks en de Socialistische Partij zijn voorstander van een democratisch gekozen
staatshoofd. Er bestaan echter tussen gekozen staatshoofden c.q. presidenten in de wereld
grote verschillen in bevoegdheden. Zo vervult de president in Duitsland hoofdzakelijk een
ceremoniële functie, terwijl de gekozen president in de Verenigde Staten vergaande
bevoegdheden heeft. In de VS is sprake van een presidentieel stelsel.
Vergelijk het Nederlandse parlementair stelsel met het presidentiële stelsel van de
Verenigde Staten.
184p
Beschrijf twee kenmerkende verschillen tussen beide stelsels.

opgave 3Opgave 3 Criminaliteit in Nederland

In 1999 schreef Winnie Sorgdrager een boek over haar ministerschap, getiteld ’Een
verantwoordelijke minister’. Zij was minister van Justitie in het eerste kabinet-Kok (1994-1998).
Deze opgave is opgebouwd aan de hand van fragmenten uit het boek waarin ze de ontwikkelingen
op het gebied van criminaliteit en strafrecht in Nederland van de afgelopen jaren schetst.
Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 7 en de diagrammen 1 tot en met 8.
Zie regels 1–7 uit tekst 5.
194p
A Geef twee redenen waarom een officier van justitie kan beslissen een zaak niet voor de
rechter te brengen.
B Welk beginsel ligt ten grondslag aan deze redenen en wat houdt dit beginsel in?
Het criminaliteitsniveau in Nederland is in de jaren tachtig sterker gestegen dan elders in
Europa (regels 26–35 uit tekst 5). Eén van de manieren om het criminaliteitsniveau uit te
drukken, gebeurt via politiecijfers.
202p
Noem twee factoren die het moeilijk maken om politiecijfers van verschillende landen goed
met elkaar te vergelijken.
Sorgdrager stelt de vraag waarom het criminaliteitsniveau in Nederland zoveel sterker is
gestegen dan elders in Europa. Ze noemt zelf al een aantal verschijnselen dat een deel van
de stijging kan verklaren zoals de groei van de bevolking, meer goederen om te stelen en
drugsproblematiek. Zie tekst 5 regels 26–35. Voor de verklaring van de sterke toename van
criminaliteit in Nederland baseert men zich op verschillende theorieën.
214p
Leg uit welke theorieën een samenhang kunnen verklaren tussen de relatief sterke stijging
van criminaliteit in Nederland en de veranderingen in de Nederlandse samenleving.
Noem in je antwoord twee theorieën.
In regels 45–64 uit tekst 5 bespreekt Sorgdrager een in het dagblad Trouw gepubliceerd
onderzoek over het vertrouwen van de bevolking in politie en justitie.
Sorgdrager denkt dat „er bij de methode en de vraagstelling van dit onderzoek wel de
nodige kritische opmerkingen geplaatst kunnen worden.” Enkele resultaten van dit
onderzoek staan in het bronnenboekje: de diagrammen 1 tot en met 8.
222p
Plaats twee kanttekeningen bij de uitspraak die is weergegeven in diagram 6.
Zie de diagrammen 1 tot en met 8.
232p
Uit welk diagram blijkt dat er volgens een meerderheid van de Nederlandse bevolking
sprake is van klassenjustitie?
Licht je antwoord toe.
Zie regels 73–93 uit tekst 5.
241p
Op welke taak van de politie moet volgens Sorgdrager meer de nadruk worden gelegd?
De nadruk die de politie legt op het voorkomen van criminaliteit (preventie) heeft bij
bepaalde vormen van criminaliteit waarschijnlijk meer succes dan bij andere.
253p
Bij welke vorm van criminaliteit is deze aanpak waarschijnlijk het minst succesvol?
Licht je antwoord toe.
Zie tekst 6.
Sorgdrager schrijft in haar boek ook over de bevoegdheden van de minister van Justitie op
het gebied van de opsporing.
267p
A Noem de drie machten van de trias politica.
B Beschrijf met behulp van voorbeelden uit tekst 6 wat de taken zijn van de
vertegenwoordigers van de drie machten bij het bestrijden van de criminaliteit.
Zie tekst 6.
De rechtsstaat kent twee beginselen die op gespannen voet met elkaar kunnen staan.
274p
Leg aan de hand van deze twee beginselen van de rechtsstaat uit waarom het van belang is
dat bij het inzetten van nieuwe opsporingsmethoden, zoals het ’doorlaten’ van drugs, een
wettelijke procedure is vereist waarbij duidelijk is wie waartoe bevoegd is.
Zie tekst 7.
De rechtbank heeft in de zaak Daniël van Cotthem vijf jaar gevangenisstraf opgelegd in
combinatie met tbs. De vrienden van Daniël vinden dat daders van dit soort misdrijven een
hogere gevangenisstraf moeten krijgen en geen maatregel als tbs.
282p
Ben je het eens of oneens met de opvatting van de vrienden van Daniël van Cotthem?
Betrek in je antwoord een voor- of nadeel van een hogere gevangenisstraf en een voor- of
nadeel van tbs.
Voor een deel is het ’grote onbehagen’ over de Nederlandse strafrechtspleging te verklaren
uit het feit dat in het strafrecht lange tijd een zeer beperkte rol was weggelegd voor het
slachtoffer. De laatste jaren zijn er maatregelen genomen om de positie van het slachtoffer
te verbeteren.
291p
Noem een maatregel die de overheid heeft genomen om het slachtoffer een sterkere positie
te geven in het strafrecht.
De diagrammen 1 tot en met 8 in het bronnenboekje komen uit een onderzoek dat in
opdracht van het dagblad Trouw is verricht. Als onderzoeksmethode is een enquête
gebruikt.
302p
Aan welke voorwaarden moet deze onderzoeksmethode voldoen om betrouwbare uitspraken
op te leveren? Noem er twee.
√(Einde)
Lees verder