opgave 1Opgave 1 Tbs ter discussie
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 en tabel 1 en 2 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Op 7 juni 2005 ontsnapt tbs-patiënt Willem S. tijdens verlof aan het toezicht van
zijn begeleider. Wanneer hij kort daarna een bejaarde man vermoordt, is de
politiek in rep en roer. Het is in een jaar tijd de tweede keer dat een tbs-patiënt
ontsnapt en vervolgens een ernstig misdrijf pleegt. De minister van Justitie wordt
ter verantwoording geroepen door de Tweede Kamer. Net als de vorige keer
wordt een motie van afkeuring ingediend wegens het kennelijk falende tbs-
beleid. Deze motie krijgt ook nu geen meerderheid, maar een ruime meerder-
heid van de Tweede Kamer besluit op 16 juni 2005 wel tot een parlementair
onderzoek.
Op 13 oktober 2005 wordt de tijdelijke onderzoekscommissie tbs geïnstalleerd
door de voorzitter van de Tweede Kamer. Op 16 mei 2006 publiceert deze
commissie haar eindverslag: ‘Tbs, vandaag over gisteren en morgen’.
Tekst 2 bestaat uit passages uit hoofdstuk 1 van dit eindverslag. Een onderdeel
van het eindverslag is het door de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
(RMO) in opdracht van de commissie geschreven rapport ‘Ontsnappen aan
medialogica, tbs in de maatschappelijke beeldvorming’.
Tekst 3 en de tabellen 1 en 2 zijn afkomstig uit het rapport van de RMO.
Op 11 mei 2006 verschijnt in het weekblad Intermediair een artikel over het
onderzoek naar de effecten van tbs-behandelingen (tekst 4). In dit artikel wordt
uitgelegd wat tbs is (tekst 1).
Deze opgave bevat vragen die gaan over de domeinen Criminaliteit &
rechtsstaat, Politieke besluitvorming, Massamedia en subdomein
Onderzoeksvaardigheden.
Lees tekst 1.
Het parlement besluit tot het instellen van een parlementair onderzoek naar het
tbs-stelsel. Kennelijk worden de doelen van tbs onvoldoende gerealiseerd.
12pWelke twee doelen van tbs kun je afleiden uit tekst 1?
Geef per doel een verwijzing naar de tekst.
Lees regels 1 tot en met 17 van tekst 2.
De commissie heeft het over “de ultieme taak van het parlement” (regels 4-5).
22pLeg uit waar de commissie naar verwijst wanneer zij spreekt over de ‘ultieme
taak van het parlement’.
Lees regels 18 tot en met 48.
De commissie verwijst naar kritische uitspraken van voormalig minister van
Justitie Korthals over de huidige politieke cultuur in de Kamer. Daarvan worden
in de tekst twee voorbeelden gegeven.
32pLeg uit dat de uitspraken van voormalig minister Korthals gaan over ‘politieke
cultuur’.
Zie de regels 45 tot en met 48.
42pLeg uit waarom zittende ministers niet makkelijk openlijke kritiek op de Tweede
Kamer uiten.
De vragen 5 tot en met 8 gaan over het domein Massamedia en hebben
betrekking op tekst 3 en de tabellen 1 en 2.
Aan de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) is gevraagd de
commissie te adviseren over het thema ‘tbs in de maatschappelijke
beeldvorming’. In het RMO-rapport wordt ingegaan op de ‘framing’ van de
berichtgeving door de media. In tekst 3 is te lezen dat het rapport twee frames
onderscheidt.
51pGeef een definitie van ‘framing’.
62pLeg uit hoe de media volgens de framingtheorie de publieke opinie en politieke
besluitvorming inzake tbs kunnen beïnvloeden.
Bekijk tabel 1.
In tabel 1 staan de namen van een aantal landelijke kranten. De Volkskrant,
Trouw en NRC Handelsblad behoren tot een andere categorie kranten dan
De Telegraaf en het AD.
De Telegraaf heeft de hoogste score aan krantenkoppen over incidenten door
tbs’ers.
72pGeef een verklaring van deze hoge score op grond van de categorie kranten
waartoe De Telegraaf behoort.
Bekijk de tabellen 1 en 2.
Tabel 1 en tabel 2 gaan beide over de tijdsperiode 2001-2005. Het is interessant
om de gegevens van 2005 te vergelijken met de gegevens over de periode
2001-2004. In het RMO-rapport wordt de vraag opgeworpen of het grote aantal
krantenkoppen in 2005 (77) veroorzaakt kan zijn door hypevorming.
82pBeschrijf eerst wat hypevorming is. Leg met behulp van de gegevens uit de
tabellen 1 en 2 uit of hier sprake is van hypevorming.
De vragen 9 en 10 gaan over het domein Criminaliteit en rechtsstaat.
Het strafrecht is in de loop van de tijd beïnvloed door verschillende
denkrichtingen. Deze zijn gebaseerd op bepaalde visies op de mens. Er worden
twee scholen onderscheiden: de klassieke school en de moderne school.
94pLeg uit welke school de beste onderbouwing biedt voor het opleggen van tbs als
maatregel.
In één van de aanbevelingen van het eindverslag pleit de parlementaire
commissie voor vergroting van de wettelijke mogelijkheden voor
dwangmedicatie. Daarbij vermeldt ze het volgende: “De commissie realiseert
zich dat dwangmedicatie een verstrekkende wettelijke bevoegdheid is van
behandelaars jegens hun patiënten. De commissie beseft dat artikel 11
(integriteit van het menselijk lichaam) dat in historisch opzicht recent aan de
Grondwet is toegevoegd, spanning kan opleveren met een dergelijke wettelijke
bevoegdheid.”
Bij het toepassen van dwangmedicatie met betrekking tot tbs komen enkele
beginselen van de rechtsstaat met elkaar in botsing. Vooral de gedwongen
inname van bepaalde medicijnen staat op gespannen voet met bepaalde
beginselen van de rechtsstaat.
104pLeg uit welke beginselen van de rechtsstaat bij het toepassen van
dwangmedicatie op tbs-patiënten met elkaar botsen.
De vragen 11 tot en met 13 hebben betrekking op subdomein
Onderzoeksvaardigheden.
Onderzoek en tbs
In één van de aanbevelingen van het eindverslag pleit de parlementaire
commissie voor een meerjarig onderzoeksprogramma naar de effectiviteit van
behandelingen in het kader van tbs. Op 11 mei 2006 – een maand voordat het
eindverslag van de commissie wordt gepubliceerd – verschijnt in het weekblad
Intermediair een artikel over onderzoek naar de effecten van tbs-behandelingen
(tekst 4). In dit artikel wordt ingegaan op de voorwaarden waaraan goed
onderzoek naar de effecten van behandeling in het kader van tbs moet voldoen.
Lees tekst 4.
In de tekst wordt gesproken over empirisch onderzoek. Bij empirisch onderzoek
onderscheidt men veelal onafhankelijke en afhankelijke variabelen.
111pNoem de onafhankelijke variabele in het onderzoek dat besproken wordt in de
genoemde tekst.
122pLeg uit waarom een controlegroep nodig is om vast te kunnen stellen of er
waarneembare effecten van de tbs-behandeling zijn.
“Om statistisch significante resultaten te krijgen, heb je de hele populatie
nodig”, aldus hoogleraar Corine de Ruiter. (regel 66-68 van tekst 4)
131pWat wordt in dit verband bedoeld met 'statistisch significante resultaten’?
opgave 2Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6, de tabellen 3 en 4, de figuren 1 en 2
en de spotprenten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op woensdag 22 november 2006 vonden Tweede Kamerverkiezingen plaats. In
tabel 3 staat de uitslag van deze verkiezingen. De verkiezingen werden
uitgeschreven door het kabinet-Balkenende III (CDA en VVD) nadat het kabinet-
Balkenende II (CDA, VVD en D66) in juni 2006 viel (zie tekst 5).
Op 25 november heeft de koningin een verkenner benoemd: de CDA’er Rein Jan
Hoekstra, lid van de Raad van State. Op basis van gesprekken met alle
fractievoorzitters besloot Hoekstra verder te gaan praten met de
fractievoorzitters Balkenende, Bos en Marijnissen over de vorming van een
coalitie van CDA, PvdA en SP. Na het mislukken van deze gesprekken
benoemde koningin Beatrix op 20 december Herman Wijffels (CDA) als
informateur. Onder zijn leiding gingen CDA, PvdA en de ChristenUnie
onderhandelen over een nieuw kabinet. Na 91 dagen volgend op de
verkiezingen – 22 februari 2007 – stond het nieuwe kabinet met koningin Beatrix
op het bordes van paleis Huis ten Bosch.
Lees tekst 5.
Door het opstappen van de D66-ministers was er feitelijk sprake van een
minderheidskabinet, zonder dat er sprake was van een conflict met de Tweede
Kamer. Als een van de regeringspartijen zich terugtrekt, leidt dat (bijna)
onherroepelijk tot een kabinetscrisis en nieuwe verkiezingen.
Nieuwe, vervroegde verkiezingen zijn ook noodzakelijk als er een conflict is
tussen kabinet en parlement.
141pLeg uit dat in Nederland een conflict tussen kabinet en parlement dat uitloopt op
een kabinetscrisis (die niet wordt gelijmd) leidt tot nieuwe verkiezingen.
152pLeg uit dat een conflict in de Verenigde Staten tussen president en zijn regering
enerzijds en Congres (parlement) anderzijds niet leidt tot nieuwe verkiezingen.
Maak gebruik van tabel 3.
Nederland kent als kiesstelsel een stelsel van evenredige vertegenwoordiging.
162pWelke kenmerken van dit stelsel zijn te herkennen in tabel 3? Noem er twee.
Lees tekst 6.
Artikel 4 van de Grondwet vormt de grondwettelijke basis van het kiesrecht.
Voor vrije verkiezingen zijn ook andere grondrechten onontbeerlijk.
172pNoem drie andere grondrechten die de grondslag vormen voor vrije
verkiezingen.
Maak gebruik van figuur 1.
Volatiliteit geeft aan in welke mate de steun voor verschillende politieke partijen
van verkiezing tot verkiezing verandert. Figuur 1 laat zien dat bij de Tweede
Kamerverkiezingen van 22 november 2006 van de 150 Kamerzetels ruim 20
procent wisselde van partij (om precies te zijn 31 zetels). In 2003 was dat 16
procent (is 24 zetels).
184pGeef een verklaring voor de hoge volatiliteit over de periode 1967-2006 aan de
hand van twee veranderingen in de maatschappelijk-politieke cultuur van
Nederland.
Maak voor vraag 19 en 20 gebruik van figuur 2 en tabel 4.
Socioloog en publicist Dick Pels stelt voor de gebruikelijke dimensies links en
rechts aan te vullen met een nieuwe dimensie: populisme – politiek
establishment. Een aantal politieke partijen zet zich af tegen de bestaande
partijen. De bestaande partijen noemt Pels het politieke establishment en de
partijen die zich daartegen afzetten populistische partijen. Pels heeft deze twee
dimensies samengebracht in een ‘hoefijzermodel’. Met dit model kun je de
verkiezingsuitslag van 2006 analyseren.
192pNoteer welke politieke partijen staan op de letters A, B, C, D, E en F in figuur 2.
Ga uit van de volgende partijen: CDA, D66, Partij voor de Vrijheid, PvdA, SP en
VVD.
Ga uit van de partijen die staan op de letters A en D enerzijds en die staan op
de letters B en C anderzijds.
202pWelke twee conclusies kun je trekken als je kijkt naar deze vier posities in
figuur 2 en de gegevens in tabel 4.
Bekijk de spotprenten 1 en 2.
Politiek tekenaar Tom Janssen legde zijn visie op de kabinetsformatie op twee
verschillende momenten vast: spotprent 1 (van 19 december 2006) en
spotprent 2 (van 6 februari 2007).
214pLeg de boodschap van beide spotprenten uit voor die twee momenten van de
kabinetsformatie.
opgave 3Opgave 3 GroenLinks en Partij voor de Vrijheid over
criminaliteit
Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.
Bestrijding van criminaliteit was een belangrijk thema in de campagne voor de
Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2006. In deze opgave staan twee
teksten uit verkiezingsprogramma’s van GroenLinks en Partij voor de Vrijheid
die verschillende oplossingen aandragen bij de aanpak van criminaliteit.
Lees tekst 7.
223pLeg uit dat de aanpak van criminaliteit die GroenLinks voorstaat, ondersteund
kan worden met de bindingstheorie van criminoloog Hirschi.
Naast de bindingstheorie bestaan er andere theorieën over de verklaringen van
oorzaken van criminaliteit. In de tekst wordt gesproken over bewoners in
grootstedelijke achterstandswijken (regels 18-19). In deze wijken, waar vooral
burgers uit de laagste inkomensgroepen wonen, komt relatief veel criminaliteit
voor.
233pGeef met behulp van de anomietheorie van socioloog Robert Merton een
verklaring voor het gegeven dat in grootstedelijke achterstandswijken relatief
veel criminaliteit voorkomt.
Zie tekst 7.
In de tekst staat een voorbeeld van strafbaar gedrag dat volgens GroenLinks
niet strafwaardig zou moeten zijn.
241pWelk gedrag zou volgens GroenLinks niet strafwaardig moeten zijn?
GroenLinks stelt dat cameratoezicht, preventief fouilleren en mensen lukraak
vragen naar hun identiteitsbewijs de sociale samenhang allerminst bevorderen
(regels 25-30). Een ander woord voor sociale samenhang is sociale cohesie.
252pWat wordt in dit verband met sociale cohesie bedoeld?
Lees tekst 8.
De Partij voor de Vrijheid pleit voor de invoering van minimumstraffen (regels
36-37).
Als het Wetboek van Strafrecht minimumstraffen zou bevatten dan kan de
rechter minder rekening houden met een bepaald uitgangspunt van het
opleggen van straf.
261pWelk uitgangspunt is dat?
Maak gebruik van tekst 7 en 8.
Na vergelijking van de teksten van GroenLinks en van de Partij voor de Vrijheid
kun je concluderen dat beide partijen een heel andere aanpak van de bestrijding
van criminaliteit voorstaan. Hun standpunten over de aanpak van criminaliteit
zijn illustratief voor de plaats die beide partijen innemen in het politieke
spectrum.
274pLeg voor GroenLinks uit dat haar opvatting over het bestrijden van criminaliteit
past bij haar plaats in het politieke spectrum. En doe hetzelfde voor Partij voor
de Vrijheid. Illustreer je uitleg met een citaat uit of een verwijzing naar beide
teksten.
opgave 4Opgave 4 Een dramatisch klimaatrapport
Bij deze opgave horen afbeelding 1 en de teksten 9 tot en met 11 uit het
bronnenboekje.
Begin april 2007 is een rapport van een werkgroep van het Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC), de klimaatorganisatie van de Verenigde
Naties (VN), gepubliceerd in Brussel.
Lees tekst 9 en tekst 10 en bekijk afbeelding 1.
De ambassadeur van Groot-Brittannië in de Veiligheidsraad wil het onderwerp
van de klimaatverandering voorleggen aan de Veiligheidsraad.
282pLeg uit waarom de ambassadeur met dit voorstel komt. Ga uit van de hoofdtaak
van de Veiligheidsraad. Betrek in je uitleg gegevens uit afbeelding 1.
Lees tekst 11.
De Europese Commissie heeft twee taken in de besluitvorming van de Europese
Unie. In tekst 11 is één taak van de Europese Commissie te herkennen.
292pWelke taak is dat? Noem ook een andere taak van de Europese Commissie.
Zie de regels 20 tot en met 30 van tekst 11.
“Maar andere landen, met name de VS, volgden niet.”
Het ‘prisoner’s dilemma’ geeft een verklaring voor het feit dat een staat als
bijvoorbeeld de VS weinig of geen actie heeft ondernomen om de uitstoot van
broeikasgassen tegen te gaan.
303pLeg met behulp van het ‘prisoner’s dilemma’ uit hoe het komt dat een
internationale aanpak van het probleem van de uitstoot van broeikasgassen
maar moeizaam van de grond komt.
opgave 5Opgave 5 Valkuilen bij verslaggeving
Bij deze opgave hoort tekst 12 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2006 verscheen er van de voormalige Midden-Oostencorrespondent van de
Volkskrant, NRC Handelsbad, het Radio 1-Journaal en het NOS-Journaal Joris
Luyendijk een boek over beeldvorming over het Midden-Oosten als gevolg van
bepaalde journalistieke mechanismen. Het boek heet ‘Het zijn net mensen:
Beelden uit het Midden-Oosten’ en het is een bestseller. In NRC Handelsblad
van 24 februari 2007 geeft Luyendijk verkort zijn analyse over journalistieke
beeldvorming.
Lees de regels 1 tot en met 31 van tekst 12.
In paragraaf 1 ‘Gefilterd’ geeft Luyendijk voorbeelden van stereotypering.
312pLeg uit dat we bij die voorbeelden kunnen spreken van stereotypering.
Lees de regels 32 tot en met 62.
Massamedia kunnen meerdere maatschappelijke functies vervullen. De
informerende functie is daar één van. Binnen de informerende functie zelf
onderscheidt men meerdere (sub)functies. Volgens Luyendijk worden de media
in de Arabische wereld bij het uitoefenen van de informerende functie
belemmerd door de machthebbers.
323pLeg uit welke drie informerende functies de media in de Arabische wereld
volgens Luyendijk niet adequaat kunnen vervullen.
Lees verder de regels 63 tot en met 127.
Luyendijk beschrijft vijf mechanismen die zorgen voor de vertekening van de
werkelijkheid.
332pUit welk mechanisme kun je afleiden dat de westerse verslaggeving wordt
beïnvloed door de marktgerichtheid van de verschillende westerse
massamedia? Geef een passend citaat en leg je antwoord uit.
Luyendijk schetst een aantal mechanismen die tot een vertekening van de
werkelijkheid leiden, zelfs als ervaren en bekwame journalisten hun uiterste best
doen om een getrouw beeld van die werkelijkheid te geven.
Om een zo getrouw mogelijk beeld van de werkelijkheid weer te geven, dienen
verslaggevers zich aan bepaalde journalistieke normen te houden. Bij het
bespreken van het vierde mechanisme ‘partijdigheid’ maakt hij duidelijk dat het
voor journalisten in het Midden-Oosten zeer moeilijk is om hoor en wederhoor
toe te passen en feiten en meningen te scheiden.
343pNoem een andere journalistieke norm waaraan journalisten zich omwille van de
objectiviteit dienen te houden. Leg tevens met behulp van een citaat uit wat
maakt dat journalisten in Arabische landen moeilijk aan deze norm kunnen
voldoen. Let op: ga uit van de hele tekst.
Bij één van de vijf door Luyendijk beschreven mechanismen die zorgen voor de
vertekening van de werkelijkheid is er sprake van het referentiekader van de
journalist.
352pCiteer een alinea waaruit je kunt afleiden dat de verslaggeving wordt beïnvloed
door het referentiekader van de journalist. Leg je antwoord uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
