opgave 1Opgave 1 De gewone burger
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De publieke omroep streeft ernaar om alle geluiden uit de samenleving te
laten horen, aldus bestuursvoorzitter Shula Rijxman. Tijdens de
verkiezingscampagne waren er volop programma’s op tv waarbij ‘gewone’
burgers aan het woord kwamen. Jan Eikelboom van Nieuwsuur wijst er
echter op dat het beeld dat de media van bepaalde groepen schetsen,
lang niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid (tekst 1).
Lees de regels 1 tot en met 34 van tekst 1.
Media vervullen verschillende functies binnen een democratie, waaronder
de informatiefunctie. Onder deze functie valt onder andere de
agendafunctie.
12pLeg uit welke andere twee politieke functies van de media, die vallen
onder de informatiefunctie, te herkennen zijn in de regels 1 tot en met 34
van tekst 1.
Rijxman, bestuursvoorzitter van de NPO, streeft ernaar om in het aanbod
van de publieke omroep alle geluiden uit de samenleving te laten horen.
23p− Welk uitgangspunt van het mediabeleid is in dit streven te herkennen?
Om dit uitgangspunt te realiseren, heeft de overheid wettelijke
voorschriften voor de programmering van de publieke omroep
vastgesteld.
− In welke wet zijn deze voorschriften te vinden?
− Welk orgaan ziet toe op de naleving van deze wet?
Stelling: Door toenemende commercialisering kan het streven van de
NPO om alle geluiden uit de samenleving aan bod te laten komen, onder
druk komen te staan.
31pLeg de bovenstaande stelling uit met behulp van een omschrijving van het
begrip commercialisering.
Lees de regels 35 tot en met 51 van tekst 1.
Volgens Eijkelboom worden PVV’ers in de media weggezet als
‘schreeuwende tokkies’. Dit is een voorbeeld van stereotypering. Een van
de criteria om van stereotypering te kunnen spreken, is dat het een sterk
generaliserend/vertekend/eenzijdig/vereenvoudigd beeld van de
werkelijkheid betreft.
42pGeef twee andere criteria voor stereotypering.
Volledige objectiviteit bestaat niet: het beeld dat media schetsen zal nooit
volledig overeenstemmen met de werkelijkheid. Een redactie die meer
gemengd is, kan echter wel bijdragen aan een minder eenzijdig beeld van
de werkelijkheid, zo wordt gesteld in de regels 50-51 van tekst 1.
52pLeg uit op welke wijze een meer gemengde redactie zou kunnen bijdragen
aan een minder eenzijdig beeld van de werkelijkheid. Betrek in je uitleg
een omschrijving van het begrip referentiekader.
Lees de regels 52 tot en met 75 van tekst 1.
Lang niet alle bezorgde burgers hebben angst voor de islam of
vluchtelingen. Wel hebben deze burgers volgens Eijkelboom iets anders
met elkaar gemeen: ze zijn allemaal negatief over politici. Populisten
spelen hierop in.
61pWelk kenmerk van populisme sluit goed aan bij deze opvatting van ‘de
bezorgde burger’ over politici?
Lees de regels 76 tot en met 84 van tekst 1.
Massamedia vervullen verschillende functies voor de samenleving, zoals
de socialiserende functie en de informatiefunctie.
72pLeg uit welke andere maatschappelijke functie van de media te
herkennen is in de regels 76 tot en met 84 van tekst 1.
opgave 2Opgave 2 Terug naar een meerderheidsstelsel?
Bij deze opgave horen tekst 2 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2017 was het precies 100 jaar geleden dat Nederland het
meerderheidsstelsel afschafte en het huidige kiesstelsel van evenredige
vertegenwoordiging invoerde. Maar hoe zou de Tweede Kamer er na de
verkiezingen van 2017 uitgezien hebben als alles bij het oude was
gebleven? De NOS zocht het uit (tekst 2, figuur 1 en figuur 2).
Lees de regels 1 tot en met 28 van tekst 2 en bekijk figuur 1.
Met het huidige kiesstelsel behaalde de PvdA bij de verkiezingen van
2017 negen zetels. Bij de overstap naar een meerderheidsstelsel zou
deze partij, op basis van hetzelfde aantal stemmen, geen zetels krijgen.
83pLeg uit dat de PvdA bij hantering van het huidige kiesstelsel wél en bij
hantering van het meerderheidsstelsel geen zetels toebedeeld krijgt.
Betrek in je uitleg de werking van beide kiesstelsels en een gegeven uit
figuur 1.
Lees de regels 29 tot en met 45 van tekst 2 en gebruik figuur 2.
92pLeg uit dat hantering van een meerderheidsstelsel negatieve invloed kan
hebben op de mate van representativiteit van de besluiten van de Tweede
Kamer. Betrek in je uitleg een gegeven uit figuur 2.
Zie de regels 40 tot en met 45 van tekst 2.
De verkiezingsuitslag is tegenwoordig minder voorspelbaar dan in de
negentiende eeuw. Dit heeft naast de invoering van een ander kiesstelsel
ook te maken met veranderingen in de politieke cultuur vanaf de jaren
zestig van de vorige eeuw.
102pNoem een verandering in de politieke cultuur en leg uit dat deze heeft
bijgedragen aan het feit dat de verkiezingsuitslagen minder voorspelbaar
zijn geworden.
Lees de regels 46 tot en met 65 van tekst 2.
112pLeg uit dat de werking van ons huidige kiesstelsel ertoe leidt dat er na de
verkiezingen vrijwel nooit direct duidelijkheid bestaat over de
samenstelling van het nieuwe kabinet.
opgave 3Opgave 3 Politiek & klimaat
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en figuur 3 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Op 12 december 2015 werd bij de internationale Klimaatconferentie van
Parijs een belangrijk akkoord gesloten. Dit Verdrag van Parijs verplicht de
bijna 200 deelnemende landen om nationale klimaatplannen op te stellen
waarmee de opwarming van de aarde beperkt moet worden. Zo blijft het
klimaat leefbaar, ook voor toekomstige generaties.
In juni 2017 nam president Trump het besluit om de Verenigde Staten
terug te trekken uit het Verdrag van Parijs (tekst 3). Nederland nam in
datzelfde jaar concrete afspraken op in het regeerakkoord om tegemoet te
komen aan de doelstellingen van Parijs (tekst 4 en figuur 3).
Maak gebruik van de inleiding en de regels 1 tot en met 18 van tekst 3.
Internationale samenwerking kan bemoeilijkt worden door het dilemma
van collectieve actie. De klimaatkwestie is een voorbeeld van een
onderwerp waarbij dit dilemma vaak een rol speelt.
122pLeg uit dat het dilemma van collectieve actie vaak een rol speelt bij (de
totstandkoming van) internationale klimaatakkoorden. Illustreer beide
kanten van het dilemma met een ander gegeven uit de inleiding en/of de
regels 1 tot en met 18 van tekst 3.
Lees tekst 3.
Bij het typeren van internationale verhoudingen wordt onderscheid
gemaakt tussen het klassieke en het postklassieke beeld van de
internationale orde.
134pNoem twee kenmerken van het postklassieke beeld van de internationale
orde die te herkennen zijn in tekst 3. Illustreer ieder kenmerk met een
ander voorbeeld uit tekst 3.
We onderscheiden twee soorten internationale samenwerking:
intergouvernementele samenwerking en supranationale samenwerking.
142p− Van welk type samenwerking zijn internationale conferenties van
de VN, zoals de Klimaatconferentie van Parijs, een voorbeeld?
− Geef aan wat kenmerkend is voor deze vorm van samenwerking.
Lees tekst 4.
Een van de partijen die voor invoering van een klimaatwet gepleit heeft, is
de ChristenUnie.
153p− Geef aan tot welke politieke stroming de ChristenUnie behoort.
− Leg uit welk uitgangspunt van deze stroming ten grondslag zou
kunnen liggen aan de betrokkenheid van deze partij bij de
klimaatdiscussie.
Zie de regels 19 tot en met 24 van tekst 4 en bekijk figuur 3.
Het opnemen van concrete maatregelen in het regeerakkoord leidt soms
tot kritiek. In figuur 3 is een voorbeeld van zo’n kritiekpunt te herkennen.
162p− Welke kritiek met betrekking tot het opnemen van concrete
maatregelen in het regeerakkoord is te herkennen in figuur 3?
− Leg uit of de situatie waarop deze kritiek betrekking heeft, past bij een
monistische of bij een dualistische verhouding tussen regering en
parlement.
Maak gebruik van tekst 4.
Het proces van politieke besluitvorming over de Klimaatwet kan
geanalyseerd worden met behulp van het barrièremodel van politieke
besluitvorming. In dit model worden vier barrières onderscheiden.
173p− Wat is de laatste barrière die genomen is in het besluitvormingsproces
over de Klimaatwet op het moment dat tekst 4 geschreven werd?
Noem een gegeven uit tekst 4 waaruit dit blijkt.
− Omschrijf vervolgens de barrière die daarna genomen moet worden.
opgave 4Opgave 4 Buienradar voor boeven
Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In mei 2017 presenteerde de Nationale Politie de eerste resultaten van
experimenten met het zogenaamde Criminaliteits Anticipatie Systeem
(CAS). CAS berekent op basis van onder andere aangiften en statistieken
van het CBS waar en wanneer een verhoogde kans op bepaalde soorten
criminaliteit bestaat. Deze ‘buienradar voor boeven’ is een voorbeeld van
een nieuwe trend die predictive policing heet: het voorspellen van
misdaad op basis van grote hoeveelheden data (tekst 5).
Het inzetten van CAS zou de effectiviteit van het politiewerk kunnen
vergroten, maar leidt ook tot kritiek (tekst 6).
In de Amerikaanse staat Pennsylvania werd een jaar eerder al aan een
andere vorm van computergestuurde kansberekening gewerkt: een
systeem dat de kans voorspelt dat een veroordeelde crimineel in de
toekomst opnieuw in de fout gaat (tekst 7).
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 5.
Zowel de wijze waarop CAS criminaliteit voorspelt als de wijze waarop de
politie op deze resultaten inspeelt, sluit aan bij een van de theorieën ter
verklaring van criminaliteit.
184p− Welke theorie wordt hier bedoeld?
− Omschrijf deze theorie aan de hand van de drie factoren die bepalend
zijn voor de mate van criminaliteit.
− Leg uit dat de wijze waarop CAS criminaliteit voorspelt, aansluit bij
een van de drie factoren van deze theorie.
− Leg uit dat de wijze waarop de politie op de resultaten van CAS
inspeelt, aansluit bij een van de drie factoren van deze theorie.
Maak gebruik van de regels 1 tot en met 26 van tekst 5.
193pLeg uit dat de oververtegenwoordiging van mensen met een lage
maatschappelijke positie in de geregistreerde criminaliteit door het
gebruik van CAS verder zou kunnen toenemen (self-fulfilling prophecy).
Betrek in je uitleg:
− een kenmerk van het type criminaliteit waarbij leden van deze groep
oververtegenwoordigd zijn;
− een gegeven uit de regels 1 tot en met 26 van tekst 5.
Lees de regels 27 tot en met 39 van tekst 5.
CAS wordt onder andere ‘gevoerd’ met cijfers uit politiestatistieken. Het
systeem wordt niet gebruikt om voorspellingen te doen over delicten zoals
moord.
In het geval van moord en doodslag zijn politiestatistieken waarschijnlijk
… (1) … als bron om uitspraken te doen over het aantal van deze delicten
in een bepaalde wijk in een bepaalde periode. Omdat deze delicten
relatief weinig voorkomen, kunnen de uitkomsten echter niet als … (2) …
worden beschouwd.
204p− Leg uit welk begrip ingevuld moet worden bij (1): betrouwbaar of
generaliseerbaar. Betrek in je uitleg een omschrijving van dit begrip.
− Leg uit welk begrip ingevuld moet worden bij (2): betrouwbaar of
generaliseerbaar. Betrek in je uitleg een omschrijving van dit begrip.
Maak gebruik van tekst 5.
Bij criminaliteitsbestrijding door de overheid kunnen we onderscheid
maken tussen preventie en repressie.
212pLeg uit met behulp van een gegeven uit tekst 5 dat in de inzet van CAS
beide begrippen te herkennen zijn.
Lees de regels 1 tot en met 40 van tekst 6.
Het voorbeeld van Rienks illustreert dat in de discussie over ‘predictive
policing’ een dilemma van de rechtsstaat een rol speelt.
224p− Noem en omschrijf de twee belangen/begrippen die in dit dilemma
tegenover elkaar staan.
− Leg uit dat deze belangen/begrippen op gespannen voet kunnen staan
wanneer predictive policing wordt ingezet om drugscriminaliteit op te
sporen. Betrek in je uitleg per belang/begrip een (ander) gegeven uit
de regels 1 tot en met 40 van tekst 6.
Lees de regels 41 tot en met 62 van tekst 6.
In predictive policing herkent Marc Schuilenburg de bredere verschuiving
(binnen de opsporing) van daad naar intentie.
232pBeschrijf een andere ontwikkeling binnen de opsporing waarin deze
verschuiving ook zichtbaar is. Geef hiervan een voorbeeld.
Lees tekst 7.
In het denken over straf kunnen twee soorten theorieën onderscheiden
worden: de absolute theorieën en de relatieve theorieën.
243pBeschrijf het verschil tussen beide soorten theorieën en leg vervolgens uit
bij welk van de twee theorieën het experiment uit tekst 7 meer aansluit.
opgave 5Opgave 5 Overname Nederlandse media
Bij deze opgave horen tekst 8 en figuur 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Steeds meer mediaorganisaties worden overgenomen door buitenlandse
bedrijven. In figuur 4 is te zien dat in september 2017 vier van de zes
grote mediaorganisaties in Nederland in buitenlandse handen zijn.
Volgens het Commissariaat voor de Media en de hoofdredacteur van NRC
Handelsblad vormt deze situatie echter geen bedreiging voor de diversiteit
en/of onafhankelijkheid van het media-aanbod (tekst 8).
Lees de regels 1 tot en met 21 van tekst 8 en bekijk figuur 4.
De overname van Nederlandse media door buitenlandse mediabedrijven
is een voorbeeld van persconcentratie. Bij persconcentratie kan er sprake
zijn van horizontale, verticale en/of diagonale concentratie.
252pOver welke twee vormen van persconcentratie geeft figuur 4 informatie?
Leg elk antwoord uit met behulp van een gegeven uit figuur 4.
Zie figuur 4 met de toelichting.
Bij de NPO wordt gesproken over budget, terwijl bij de andere
mediabedrijven over jaaromzet gesproken wordt.
262pLeg uit waarom er voor het geld van de NPO een andere term gebruikt
wordt dan voor het geld van de andere mediabedrijven.
Lees de regels 22 tot en met 31 van tekst 8.
De persconcentratie in tekst 8 betreft aanbiedersconcentratie.
273pLeg uit dat deze vorm van concentratie waarschijnlijk geen directe
gevolgen heeft voor de interne en externe pluriformiteit op de
dagbladenmarkt. Betrek in je uitleg een omschrijving van de begrippen
aanbiedersconcentratie, interne pluriformiteit en externe pluriformiteit.
Lees de regels 32 tot en met 40 van tekst 8.
282p− Naar welk begrip verwijzen de puntjes bij (a) in regel 35 van tekst 8?
− Naar welke actor binnen de organisatie van een dagblad verwijst
“NRC” in regel 36? En naar welke actor verwijst “Mediahuis” in
regel 37?
De overname door buitenlandse bedrijven betreft niet alleen kranten,
maar ook televisieproducenten. In NRC Handelsblad van 8 september
2017 gaf een media-econoom aan hierin geen reden tot zorg te zien:
“Zolang er vraag naar is, maken producenten Nederlandse programma’s,
of ze nu in buitenlandse of Nederlandse handen zijn.”
292pBij welke politieke stroming en bijbehorend uitgangspunt van deze
stroming sluit het standpunt van de media-econoom goed aan?
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
