opgave 1Opgave 1 Voedselhypes
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over voedselhypes, zoals de crompouce. Een
crompouce is een combinatie van een croissant en een tompouce. De
croissant is een luchtig zoet broodje in de vorm van een halve maan. De
tompouce is een gebakje met bakkersroom en roze glazuur. In 2023 werd
de crompouce via sociale media in korte tijd enorm populair.
Gebruik tekst 1.
Volgens foodtrendanalist Ammerlaan maakt eten deel uit van de identiteit
van mensen.
13pBeredeneer of een identiteit die ontleend is aan voedselhypes bij
individualisering past. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1;
− de omschrijving van het kernconcept individualisering en informatie uit
tekst 1.
Gebruik tekst 1.
Oliebollen zijn gefrituurde bollen van deeg. Een oliepouce is een kruising
van een oliebol en een tompouce.
Er zijn verschillende paradoxen van modernisering.
22pBeredeneer dat de paradox generalisering versus pluralisering te
herkennen is in de oliepouce. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van generalisering uit de paradox en informatie uit
tekst 1;
− een omschrijving van pluralisering uit de paradox en informatie uit
tekst 1.
Gebruik tekst 1.
In tekst 1 beschrijft foodtrendanalist Ammerlaan de ontwikkeling van
voedselhypes.
Er zijn verschillende sociaalwetenschappelijke paradigma’s. Twee
daarvan zijn het functionalisme-paradigma en het conflict-paradigma.
32pBeredeneer vanuit een ander paradigma de ontwikkeling van
voedselhypes volgens Ammerlaan. Gebruik in je redenering de naam en
een aanname van het gekozen paradigma en informatie uit tekst 1.
Zie tekst 1.
Volgens tekst 1 klinkt er nationale trots door in de crompouce, een
kruising tussen twee klassieke baksels: de Nederlandse tompouce en de
Franse croissant.
Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van de nationale cultuur.
41pGeef vanuit een van deze benaderingen een verklaring voor de nationale
trots op de crompouce. Gebruik in je verklaring de naam en een
omschrijving van de gekozen wetenschappelijke benadering van nationale
cultuur.
Gebruik tekst 1.
Hofstede onderscheidt zes dimensies van culturen. Een daarvan is de
dimensie met de pool individualistisch en de pool collectivistisch.
52pBeredeneer welke pool van een andere dimensie te herkennen is in
voedselhypes. Gebruik in je redenering de naam en een omschrijving van
de pool van de gekozen dimensie van Hofstede en informatie uit tekst 1.
Gebruik tekst 1.
In tekst 1 staat dat sociale media onze kijk op eten veranderen, waardoor
bijvoorbeeld ‘cloud eggs’ populair zijn geworden.
Culturen, waaronder onze eetcultuur, zijn dynamisch van karakter.
62pBeredeneer dat socialisatie via sociale media onze kijk op eten verandert.
Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie over
sociale media uit tekst 1;
− het dynamische karakter van cultuur en informatie over eten uit
tekst 1.
opgave 2Opgave 2 Voetballen in Jemen
Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Jemen is een land in het Midden-Oosten. Het
olie- en
gasreserves
ligt ten zuiden van
.
een grootmacht in het Midden-Oosten
Iran.
In Jemen leven verschillende bevolkingsgroepen. Sinds 2014 woedt er
een langdurige strijd tussen onder meer de Houthi’s, een etnische
minderheidsgroep, en de internationaal erkende Jemenitische regering.
De bevolking van Jemen ervaart dagelijks de verwoestende gevolgen van
deze jarenlange strijd. In voetbaltoernooien vinden sommigen enige troost
en voldoening.
In 2019 hebben onderzoekers Tandon en Vishwanath onderzoek gedaan
onder de bevolking die onder de zware omstandigheden in Jemen leeft.
Zij doen onderzoek naar factoren die het moeilijk maken om gegevens te
verzamelen onder respondenten in oorlogsgebieden.
Gebruik tekst 2.
Er is een aantal groepen theorieën die het gedrag van staten verklaren.
In tekst 2 staat dat Iran en Saudi-Arabië zich mengen in het conflict in
Jemen.
73pGeef vanuit de groep realistische theorieën een verklaring voor de
inmenging van Iran en Saudi-Arabië in het conflict in Jemen. Gebruik in je
verklaring:
− een omschrijving van de groep realistische theorieën en informatie uit
tekst 2;
− de omschrijving van het kernconcept conflict.
Zie tekst 2.
De VN-Veiligheidsraad is een orgaan van de Verenigde Naties (VN). De
VN-Veiligheidsraad heeft niet ingegrepen, ondanks de humanitaire ramp
in Jemen.
De VN-Veiligheidsraad heeft verschillende kenmerken, zoals het kunnen
opleggen van bindende sancties.
82p− Noem een ander kenmerk waaruit interventiemacht van de
VN-Veiligheidsraad blijkt.
− Beredeneer met nog een ander kenmerk van de VN-Veiligheidsraad
waarom de VN-Veiligheidsraad inactief blijft in de strijd in Jemen.
Gebruik tekst 2.
92pGeef aan welke twee kenmerken van een fragiele staat te herkennen zijn
in Jemen na het uitbreken van de oorlog in 2014. Gebruik in je antwoord
per kenmerk informatie uit tekst 2.
Gebruik tekst 2.
Ondanks de oorlog worden in Jemen voetbaltoernooien georganiseerd.
Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie bevorderen. Een
daarvan is wederzijdse afhankelijkheid.
102pBeredeneer met een andere factor dat de voetbaltoernooien in Jemen
kunnen bijdragen aan de sociale cohesie tussen de aanwezigen op de
voetbaltoernooien. Gebruik in je redenering:
− een factor die sociale cohesie bevordert en informatie uit tekst 2;
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie en informatie uit
tekst 2.
Gebruik tekst 2.
Door de oorlog staan natievorming en staatsvorming in Jemen onder druk.
Natievorming en staatsvorming zijn voortdurende veranderingsprocessen.
111pGeef aan waarom de voetbaltoernooien in Jemen bijdragen aan
natievorming. Gebruik in je antwoord een omschrijving van natievorming
en informatie uit tekst 2.
121pGeef aan waarom de voetbaltoernooien in Jemen losstaan van
staatsvorming. Gebruik in je antwoord de omschrijving van het
kernconcept staatsvorming.
Gebruik figuur 1.
In figuur 1 staan resultaten uit het onderzoek van Tandon en Vishwanath
naar het verzamelen van gegevens in oorlogssituaties, namelijk resultaten
over het percentage respondenten in Jemen dat stopt tijdens de afname
van een vragenlijst.
Wetenschappelijke onderzoeken moeten aan eisen voldoen.
132p− Beredeneer welke variabele in figuur 1 iets zegt over de
representativiteit van het onderzoek in Jemen. Gebruik in je
redenering de eis van representativiteit.
− Beredeneer welke variabele in figuur 1 iets zegt over de interne
validiteit van het onderzoek in Jemen. Gebruik in je redenering de eis
van interne validiteit.
Gebruik figuur 1.
Figuur 1 gaat over de uitval van respondenten in Jemen tijdens de afname
van een vragenlijst van elf vragen. In de figuur staat informatie over de
gevoeligheid van de vraag en over het bestuur van de regio waarin de
respondenten wonen.
142p− Leg uit of de uitval van de respondenten verband houdt met de
gevoeligheid van de vraag. Gebruik in je uitleg gegevens uit figuur 1.
− Leg uit of de uitval van de respondenten verband houdt met het
bestuur van de regio waarin respondenten wonen. Gebruik in je uitleg
gegevens uit figuur 1.
opgave 3Opgave 3 VN-vredeshandhavers
Bij deze opgave horen tekst 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Na het sluiten van een vredesverdrag tussen strijdende partijen kan een
land aan de Verenigde Naties (VN) vragen om te helpen met het uitvoeren
van dat vredesverdrag. Daartoe kan een VN-vredesmissie worden
ingezet. VN-vredesmissies vinden plaats onder verantwoordelijkheid van
de VN-Veiligheidsraad en worden uitgevoerd door VN-vredeshandhavers,
bijvoorbeeld VN-militairen. Jaarlijks wordt op 29 mei de Internationale Dag
van de VN-vredeshandhavers gevierd.
Om te achterhalen of VN-vredesmissies democratie bevorderen hebben
politicologen Blair, Di Salvatore en Smidt onderzoek gedaan naar
VN-vredesmissies in Afrikaanse landen tijdens of na een burgeroorlog. Zij
hebben daarvoor de samenhang tussen de inzet van
VN-vredeshandhavers en de sterkte van de democratie in deze landen
onderzocht. De onderzoekers hebben naar diverse factoren gekeken,
zoals of de vredeshandhavers een uniform of burgerkleding dragen.
Gebruik tekst 3.
Er zijn verschillende globaliseringsprocessen die de macht van staten
kunnen aantasten, zoals de groeiende invloed van intergouvernementele
organisaties. In tekst 3, over de inzet van VN-vredeshandhavers, is een
ander globaliseringsproces is te herkennen.
152pVerklaar vanuit het functionalisme-paradigma dat de VN de
VN-vredeshandhavers kan inzetten wanneer dit andere
globaliseringsproces de macht van een staat aantast. Gebruik in je
verklaring:
− een globaliseringsproces dat de macht van staten kan aantasten en
informatie uit tekst 3;
− een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit
tekst 3.
Gebruik tekst 3.
Het Nederlandse buitenlandbeleid wordt gekenmerkt als een beleid van
de dominee en de koopman.
162pBeredeneer vanuit dit beleid waarom Nederland deelneemt aan de
VN-vredesmissies. Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van de dominee in het Nederlandse buitenlandbeleid en
informatie uit tekst 3;
− een kenmerk van de koopman in het Nederlandse buitenlandbeleid en
informatie uit tekst 3.
Gebruik tekst 3.
173pLeg uit dat in de VN-vredesmissies een geïnstitutionaliseerde
samenwerking te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie
uit tekst 3;
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit
tekst 3.
Zie tabel 1.
Politicologen Blair, Di Salvatore en Smidt hebben voor het meten van
democratie in een land gebruikgemaakt van een bestaande index voor
democratie (V-Dem). In deze index staan indicatoren van democratie,
oftewel vereisten voor democratie. Een daarvan is vrije, eerlijke en
regelmatige verkiezingen.
182pNoem twee andere indicatoren van democratie die de onderzoekers
gebruikt kunnen hebben.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan vier correlaties die de sterkte aangeven van de
samenhang tussen VN-vredeshandhavers en een indicator van
democratie, namelijk vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen.
191pFormuleer een hypothese die door alle correlaties in tabel 1 bevestigd
wordt. Gebruik in je hypothese de formulering Als …, dan …
Gebruik de toelichting van tabel 1.
De onderzoekers benadrukken dat de onderzoeksresultaten correlaties
beschrijven. Toch geven de onderzoekers informatie, die volgens hen kan
bijdragen aan een causale interpretatie van de correlaties.
Voorwaarden voor causaliteit zijn dat de onafhankelijke variabele
correleert met en in tijd voorafgaat aan de afhankelijke variabele.
201pGeef aan welke andere voorwaarde voor causaliteit te herkennen is in de
toelichting op tabel 1. Gebruik in je antwoord informatie uit de toelichting
van tabel 1.
opgave 4Opgave 4 Minecraft challenge in Hengelo
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De gemeente Hengelo heeft basisschoolleerlingen laten meedenken over
de herontwikkeling van een winkelcentrum. Meestal organiseert een
gemeente een inspraakavond of een vergadering om burgers te betrekken
bij een besluit over de inrichting van de leefomgeving. Speciaal voor de
basisschoolleerlingen heeft de gemeente een Minecraft challenge
georganiseerd. Minecraft is een computerspel waarin spelers in een
virtuele wereld gebouwen en voorzieningen kunnen bouwen. Het woord
‘challenge’ wordt vaak gebruikt voor een grappige of gevaarlijke
online-opdracht waarmee met name jongeren worden uitgedaagd.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
212pBeredeneer dat de gemeente bijdraagt aan de politieke socialisatie van de
basisschoolleerlingen door aan te sluiten op de jongerencultuur. Gebruik
in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit de
inleiding van deze opgave;
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie en
informatie uit de inleiding van deze opgave.
Gebruik tekst 4.
De gemeenteraad moet een besluit nemen over het definitieve ontwerp
van het winkelcentrum in Hengelo.
222pBeredeneer dat de representatie van basisschoolleerlingen met de
Minecraft challenge de representativiteit van het besluit kan vergroten.
Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept representatie en informatie uit
tekst 4;
− de omschrijving van het kernconcept representativiteit en informatie uit
tekst 4.
Gebruik tekst 4.
De Minecraft challenge voor de herontwikkeling van het winkelcentrum in
Hengelo maakt onderdeel uit van de politiek in de gemeente Hengelo.
Politiek heeft drie aspecten. Een daarvan is polity.
232pLeg uit van welke twee andere aspecten van politiek de Minecraft
challenge onderdeel uitmaakt. Gebruik in je uitleg per aspect van politiek
een omschrijving en informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Het barrièremodel is een model van politieke besluitvorming dat vier
barrières en twee typen macht onderscheidt.
De wethouder is een actor die realisatiemacht kan inzetten om de inbreng
van de basisschoolleerlingen voor het winkelcentrum te verwezenlijken.
Toch kan de wethouder niet beloven dat dit lukt, omdat er ook andere
actoren betrokken zijn bij de besluitvorming.
243pBeredeneer dat bij de tweede barrière een andere actor hindermacht kan
inzetten, waardoor de basisschoolleerlingen weinig terugzien van hun
inbreng. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van de tweede barrière van het barrièremodel en
informatie uit tekst 4;
− een actor bij de tweede barrière van het barrièremodel;
− een omschrijving van het begrip hindermacht en informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Het kernconcept democratisering wordt omschreven als: ‘het proces van
verandering van de machts- en gezagsverhoudingen door een grotere
inspraak en medezeggenschap van degenen met minder macht’.
252pBeredeneer of de Minecraft challenge van de gemeente bij
democratisering past. Gebruik in je redenering de omschrijving van het
kernconcept democratisering en informatie uit tekst 4.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
