bronnen

Eindexamen natuurkunde vwo 1974, tijdvak 2Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveHet foto-elektrisch effekt wordt onder andere toegepast in de hieronder beschreven beeldversterkerbuis (zie figuur 1). Op de binnenzijde van een glazen venster A is een fotogevoelige laag cesium (Cs) aangebracht. Op het tegenoverliggende glazen venster B is een fluorescerende stof aangebracht. Deze geleidende lagen op A en B zijn aangesloten op een spanningsbron. De ruimte tussen A en B is zeer goed luchtledig. fig. 1 10 kV + licht afkomstig van één of ander voorwerp cesium fluorescentiescherm Van een lichtzwak beeld, dat door de lens op A wordt geprojecteerd, ontstaat op het fluorescentiescherm op B een lichtsterke afbeelding van dezelfde grootte. Beschrijf wat in de cesiumlaag gebeurt als hierop wit licht valt. Welke frequentie moet het op A vallende licht tenminste hebben opdat op B een beeld ontstaat? Laat aan de hand van een berekening zien, dat de energie waarmee elektronen uit het cesium treden te verwaarlozen is ten opzichte van de energie waarmee ze B treffen, zelfs in het geval dat op A straling valt met een golflengte van 300 nm. Waar komt de energie vandaan die het mogelijk maakt om van een lichtzwak beeld een lichtsterk beeld te maken?
figuur bij de opgaveEen evenwijdige bundel monochromatisch licht valt loodrecht op een plaatje met één smalle spleet. Op een scherm, dat op 6,00 m achter de spleet geplaatst is, ziet men het-hieronder op ware grootte afgebeelde interferentiepatroon (zie figuur 2). fig. 2 Verklaar het ontstaan van maxima en minima op het scherm. Leg uit waarom de verlichtingssterkte in een tweede-orde maximum kleiner is dan in een eerste-orde maximum. Vervolgens vervangt men het plaatje met de enkele spleet door een plaatje met twee evenwijdige spleten. Deze spleten, die even breed zijn als de oorspronkelijke enkele spleet, staan op een afstand van 1,00 x 10° m van elkaar. Er ontstaat nu op het scherm het interferentiepatroon dat in figuur 3 op ware grootte is afgebeeld. fig. 3 Bepaal de golflengte van het gebruikte licht zo nauwkeurig mogelijk. Bepaal de grootte van de relatieve fout in het antwoord van vraag c.
figuur bij de opgaveIn figuur 4 is een zware homogene plank getekend, die zonder wrijving draaibaar is om een as AB door het midden van de plank. SR = 0,48 m. De schaaltjes C en D zijn even zwaar. De plank wordt in horizontale stand gehouden. Men schiet horizontaal vanuit P met tussenpozen van 0,1 seen kogeltje weg. De beginsnelheid van de kogeltjes is 1,0 m/s. De kogeltjes botsen volkomen veerkrachtig met de plank en doorlopen een baan zoals in figuur 4 is aangegeven. De luchtweerstand is te verwaarlozen. fig. 4 Geef op het bijgevoegde antwoordblad duidelijk aan waar het tweede kogeltje zich bevindt op het moment dat het eerste in Q botst. Toon aan dat de afstand QR 0,40 m is. Men laat de plank los zodra er ook bij R kogeltjes botsen. Beredeneer aan welke kant de plank nu naar beneden zal doorslaan. Als de massa van elk kogeltje 5,0 gram bedraagt, bereken dan de massa die we op één van de schalen moeten plaatsen om evenwicht te houden. Wanneer we de plank nu weer vasthouden in horizontale stand en de botsingen met de plank niet volkomen elastisch zijn, vindt de tweede botsing links van R plaats. Toon dit aan.
figuur bij de opgaveUit een vat met stikstof (zie figuur 5) stroomt door een kraan continu stikstof, waardoor de druk in het vat kleiner wordt. Zodra de druk afneemt beweegt de zuiger Z van een drukregelaar, die in de wand van het vat is aangebracht, door een veer naar links. Met de beweging van de zuiger is, met enige speling, de beweging van een metalen plaatje S gekoppeld, dat na enige tijd twee contactpunten in een elektrische stroomkring verbindt, waardoor een compressor in werking wordt gesteld die weer stikstof in het vat perst. Daardoor stijgt de druk in het vat en wordt het elektrisch contact na enige tijd verbroken. fig. 5 Vat met stikstof 0,18 m3 kraan Het drukverloop in het vat is weergegeven in figuur 6. Op het tijdstip 0 slaat de pomp aan. De temperatuur van de stikstof in het vat blijft constant. fig. 6 druk (in 10° N/m2) 2 4 6 8 10 tijd (in min)
figuur bij de opgaveToon aan dat, bij de gegeven drukvariaties, de maximale verplaatsing van de zuiger Z in de drukregelaar 2 cm bedraagt, als de oppervlakte van de zuiger 20 cm² is en de veerconstante van de veer 2-10° N/m. Bereken de massa van de hoeveelheid stikstof die door de kraan stroomt in de tijd die verloopt tussen het uitschakelen en het daaropvolgend inschakelen van de compressor. Teken in het diagram I op het antwoordblad de plaats van de zuiger als functie van de tijd. In figuur 7 is een gedetailleerde tekening van de drukregelaar gegeven. fig. 7 Teken in het diagram II op het antwoordblad de plaats van het plaatje S als functie van de tijd. Aangenomen mag worden dat de contacten reeds verbroken worden als het plaatje 0,1 mm verschuift. Bespreek één verandering die men in de drukregelaar zou kunnen aanbrengen om te bereiken dat de drukvariaties in het vat kleiner worden.
figuur bij de opgaveUitwerking Opgave 3
figuur bij de opgaveUitwerking Opgave 4 afstand van de Punt A geeft de plaats van zuiger tot A (in em) de aan op t = OQ 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0 2 4 6 8 10 tijd (in min) aïstand van het plaats van plaatje S tot B t 0 (in em) 0 2 6 8 10 tijd (in min)