bronnen

Eindexamen nederlands vwo 2001, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Waarom de toekomst ons niet nodig heeft

De tekst kan na de inleiding worden verdeeld in drie delen. Deze kunnen worden
voorzien van de volgende kopjes:
1 Gevaarlijke technologieën
2 De gevolgen
3 Wat te doen?
11p
Met welke alinea begint deel 1 Gevaarlijke technologieën?
21p
Met welke alinea begint deel 2 De gevolgen?
31p
Met welke alinea begint deel 3 Wat te doen?
De auteur beschrijft het afschrikwekkende van de GNR-technologieën min of meer in
vergelijking met de ABC-wapens.
Hieronder staat een aantal essentiële kenmerken van die afschrikwekkende technologieën.
1 beschikbare kennis
2 complexe, collectieve productie
3 geheime informatie
4 individuele productie en reproductie
5 omvangrijke installaties
6 schaarse grondstoffen
41p
Kies de combinatie van kenmerken die bij uitstek de GNR-technologie karakteriseert.
A 1 en 4
B 2 en 5
C 3 en 6
D 4 en 6
51p
Tot welk type behoort de redenering die gegeven wordt in alinea 2?
Een redenering op basis van
A middel en doel
B oorzaak en gevolg
C overeenkomst of vergelijking
D voor- en nadelen
„Maar zelfs als we deze GNR-technologieën met goede bedoelingen willen toepassen, is
het niet uitgesloten dat zich calamiteiten voordoen.” (regels 25–26)
61p
Welk argument gebruikt de auteur in alinea 5 ter ondersteuning van deze uitspraak?
A een argument berustend op feiten
B een argument berustend op gezag
C een argument berustend op intuïtie
D een argument berustend op vergelijking
71p
Welke zin geeft de hoofdstelling van de auteur het beste weer?
A We hebben het gevaar van massavernietigingswapens zwaar onderschat.
B We moeten afzien van de verdere ontwikkeling van ’gevaarlijke’ technologieën.
C We moeten meer onderzoek doen naar de gevolgen van technologische vernieuwingen
voor de lange termijn.
D Wetenschappers en technologen hebben onvoldoende oog voor de gevaren van GNR-
technologieën.
Waarom de toekomst ons niet nodig heeft (titel)
81p
Waarom heeft de toekomst ons niet nodig?
Omdat
A de natuur uitstekend zonder de mens kan functioneren.
B de toekomst beheerst zal worden door de GNR-technologieën.
C extremistische individuen zich van de toekomst meester maken.
D mensvervangende robots zich in de toekomst zelf kunnen kopiëren.
91p
Op welk soort argumentatie berust deze tekst hoofdzakelijk?
argumentatie die gebaseerd is op
A feitelijke gegevens
B oorzaken en gevolgen
C veronderstellingen
D voorbeelden

opgave 2Tekst 2 Frankenstein revisited

101p
Hoe ondersteunt het citaat van Harry Mulisch (zie regels 1–6) de visie van Achterhuis op
het betoog van Joy?
A Het draagt een onwetenschappelijk karakter.
B Het is buitensporig pessimistisch.
C Het sluit aan bij een literaire traditie van doemscenario’s.
D Het vormt een gesloten universum.
„Hoeveel waarheid bevatten de voorspellingen van Bill Joy over de drie sleutel-
technologieën van de komende eeuw?” (regels 20–21)
111p
Welk antwoord geeft Achterhuis op deze vraag?
Het betoog van Joy
A draagt een onwetenschappelijk karakter.
B is feitelijk onjuist.
C is te ongenuanceerd.
D is vaag.
121p
Citeer uit de alinea’s 2 tot en met 5 een zin waarin Achterhuis positieve mogelijkheden
van de nieuwe technologie noemt.
131p
Op welk soort argumentatie berust het betoog hoofdzakelijk in het tekstgedeelte van de
alinea’s 2 tot en met 6?
Het betoog berust op argumentatie die gebaseerd is op
A feitelijke gegevens.
B oorzaken en gevolgen.
C overeenkomst of vergelijking.
D veronderstellingen.
141p
Welke zin geeft de hoofdstelling van de tekst het beste weer?
A Joys sombere voorspellingen houden onvoldoende rekening met de positieve
mogelijkheden van de nieuwe technologieën.
B Joys voorspellingen bevatten wel een kern van waarheid, maar ze zijn zwaar overdreven.
C Joys voorspellingen dwingen weliswaar tot nadenken over de invloed van wetenschap en
technologie op ons denken en doen, maar zijn eenzijdig.
D Joys voorspellingen moeten vooral gezien worden in de lange traditie van
onheilsprofetieën.
151p
Wat is bedoeld met de „valse tegenstelling” (regels 60–61)?
de tegenstelling tussen
A ABC-wapens en GNR-technologieën
B ’goede’ technologie en ’gevaarlijke’ technologie
C heil en ondergang
D stoppen of doorgaan met GNR-technologieën
163p
Op welke wijze dient de titel Frankenstein Revisited geïnterpreteerd te worden?
Gebruik maximaal 30 woorden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
173p
Op welk belangrijk door Joy gesignaleerd gevaar van de GNR-technologieën gaat
Achterhuis in het geheel niet in?
Gebruik maximaal 20 woorden.
Beide auteurs besteden aandacht aan de gevaren van de nieuwe technologie, maar gaan
daar anders mee om.
181p
Welke van onderstaande uitspraken geeft de visie van beide auteurs het beste weer?
A Joy houdt zich voornamelijk bezig met de robotica, Achterhuis met alle GNR-technieken.
B Joy signaleert alleen maar nadelen van de GNR-technologieën, Achterhuis voornamelijk
de mogelijkheden van deze technologie.
C Joy wil verregaande beperking van de ’nieuwe’ technologie, Achterhuis wil een breed
debat daarover.
D Joy wijst voornamelijk op de gevaren van de GNR-technologieën, Achterhuis op de
mogelijkheden ervan.
191p
Welke tekst heeft de meeste overtuigingskracht?
A Die van Achterhuis, want hij wijst op de positieve gevolgen van de GNR-technologieën.
B Die van Joy, want hij weet de mogelijke gevaren van de GNR-technologieën aan te tonen.
C Die van Joy, want zijn ’onthoudings’-oplossing wordt passend beargumenteerd.
D Geen van beide, want ze baseren zich niet op feiten, maar grotendeels op
vooronderstellingen.
In De elektronische mens gaat Dirk van Delft in op de discussie tussen Bill Joy en Hans
Achterhuis. Een (enigszins bewerkt) fragment uit deze tekst luidt:
fragment
’ ! & "* # ’ #$%& ’)& ’ ! (+ (#
(uit: NRC Handelsblad, 30 september 2000)
201p
Citeer uit de alinea’s 2 tot en met 5 van tekst 2 de zin die in strijd is met de opvatting in
bovenstaand fragment.

opgave 3Tekst 3 Liever de gifbeker

2120p
p 21 Maak een goedlopende samenvatting van de tekst Liever de gifbeker in maximaal
150 woorden. Zorg ervoor dat deze samenvatting begrijpelijk is voor iemand die de
oorspronkelijke tekst niet kent. Neem in je tekst op:
1 het gesignaleerde probleem;
2 de oorzaken van het probleem;
3 het belangrijkste gevolg van het probleem;
4 de inschatting van dit probleem door de auteur;
5 het voornaamste argument waarmee die inschatting onderbouwd wordt;
6 de voorgestelde oplossing.
Einde