opgave 1Tekst 1 Het juk van de vrijheid
De tekst ‘Het juk van de vrijheid’ kan door middel van onderstaande
kopjes in achtereenvolgens vijf delen worden onderverdeeld:
deel 1: Wat is vrijheid?
deel 2: Vrijheid en individueel belang
deel 3: Vrijheid en verbondenheid
deel 4: Vrijheid en vertrouwen
deel 5: Slot
11pBij welke alinea begint deel 2, ‘Vrijheid en individueel belang’?
21pBij welke alinea begint deel 4, ‘Vrijheid en vertrouwen’?
In plaats van het weinigzeggende ‘deel 5: Slot’ kan er een inhoudelijk
kopje boven alinea 12 worden gezet.
31pWelk kopje kan het beste worden geplaatst boven alinea 12?

Hoop op gedeelde vrijheid

Individueel tegenover collectief belang

Nadelen van vrijheid

Vertrouwen in elkaar
Alinea 1 bestaat voor een deel uit voorbeelden.
41pWaaruit bestaat alinea 1 nog meer?
uit

aanleiding en standpunt

conclusie en verklaring

karakterisering en conclusie

verklaring en standpunt
51pWelke functie heeft alinea 3 ten opzichte van alinea 2?
Alinea 3

beschrijft de gevolgen van uitstelgedrag.

generaliseert de paradox van de vrijheid.

illustreert hoe steeds meer vrijheid wordt nagestreefd.

ontkent het menselijk streven naar vrijheid.
Alinea 12 bevat een samenvatting.
61pWat bevat alinea 12 daarnaast?

een aanbeveling en een conclusie

een beoordeling en een conclusie

een oproep en een verklaring

een oproep en een waarschuwing
Alinea 8 bevat een op zichzelf staande redenering. Van verschillende
zinnen uit deze alinea kun je de functie binnen deze redenering
aangeven.
73pNeem de nummers uit onderstaand schema over op je antwoordblad en
noteer daar de juiste termen bij. Van één zin is de functie al gegeven in
het schema.
Je mag voor je antwoord kiezen uit:
conclusie, constatering, definitie, doelstelling, nuancering, oorzaak,
oplossing, stelling, tegenwerping, uitbreiding, voorwaarde en weerlegging.

Gelijkheid is … voor iedereen. (regels 148-149) 1 Aanhangers van … te verdelen. (regels 150-157) 2 Internationaal vergelijkend … economische groei. (regels 157-161) 3 Wel is … te ondernemen. (regels 161-164) 4 Het is … economische groei. (regels 164-167) 5 tegenwerping De economische … daarentegen reëel. (regels 167-170) 6
“De economische voordelen van ongelijkheid zijn dus een mythe, de
sociale nadelen zijn daarentegen reëel.” (regels 167-170)
81pMet wat voor soort argumentatie wordt deze bewering in de tekst
ondersteund?
met argumentatie op basis van

feiten

oorzaak en gevolg

voorbeelden

voor- en nadelen
In alinea 10 wordt gesteld: “Dit betekent niet dat broederschap vanzelf
ontstaat.” (regels 198-199)
91pWanneer ontstaat broederschap volgens de tekst?
Broederschap ontstaat wanneer

iedereen aardig doet en er geen redenen zijn om elkaar te bedriegen.

instituties recht doen aan onze persoonlijke omstandigheden.

we in een sfeer van vertrouwen bereid zijn iets voor de ander te doen.

we ons solidair opstellen tegenover mensen die op ons lijken.
In alinea 11 wordt gesteld: “Net als vrijheid en gelijkheid heeft ook
broederschap een schaduwkant.” (regels 228-230)
104pVat voor de twee begrippen vrijheid en broederschap afzonderlijk en in
eigen woorden samen
− wat de schaduwkanten zijn en
− waartoe deze schaduwkanten leiden.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 60 woorden. Bij overschrijding
van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek plaats.
111pWelke van onderstaande formuleringen geeft het beste de hoofdgedachte
van de tekst ‘Het juk van de vrijheid’ weer?
Er zal meer vrijheid ontstaan als we

afstappen van de individualistische opvatting van vrijheid en ons meer
richten op de positieve kanten van het vrijemarktdenken.

het vrijheidsbegrip verbinden aan anderen en niet alleen aan onze
eigen keuzen.

ons socialer opstellen naar anderen, want mensen zijn groepsdieren,
zoals uit onderzoek blijkt.

tot meer inkomensnivellering komen en tegelijkertijd het
vrijemarktdenken wordt beteugeld.
121pWelke uitspraak over de tekst ‘Het juk van de vrijheid’ is juist?

De tekst illustreert de verschillende relaties tussen de begrippen
vrijheid, gelijkheid en broederschap, dus is de tekst beschouwend van
aard.

De tekst bevat een krachtige oproep om meer vertrouwen te hebben in
onbekenden, dus is de tekst activerend van aard.

In de tekst wordt beargumenteerd waarom we vrijheid beter op een
andere manier kunnen beleven, dus is de tekst betogend van aard.

In de tekst worden moderne opvattingen over vrijheid besproken en
toegelicht, dus is de tekst uiteenzettend van aard.
133pDe tekst heeft als titel ‘Het juk van de vrijheid’.
Leg deze titel uit.
De tekst lijkt te beschrijven hoe een ideale maatschappij kan worden
bereikt.
141pWelke van onderstaande factoren komt in de tekst niet aan de orde?

aangeboren individuele talenten en bekwaamheden

de neiging om de eigen individualiteit te laten zien

protesten tegen traditionele normen en waarden

sociale factoren zoals volksgezondheid en criminaliteit
tekstfragment 1

De term gelijkheid blijkt een valkuil. Die suggereert namelijk dat iedereen gelijk moet zijn, maar het gaat in feite over de gelijkheid in verschillen. We komen tot de slotsom dat het nastreven van juridische, sociale en economische gelijkheid, kortom maatschappelijke gelijkheid inderdaad waardevol is, maar dat het nastreven van gelijkheid op het niveau van het individu al snel uitkomt bij extreme ideologieën die streven naar een volk waarin iedereen ‘gelijk’ is, er hetzelfde uitziet – zoals Hitler met zijn Arische ras beoogde. “We zijn nog steeds ongelijk en dat is maar goed ook!” wordt dus de leus. Mits die ongelijkheid gewaarborgd wordt door de juridische en sociale gelijkheid. naar: www.geloofongeloof.nl
152pLeg uit hoe volgens tekstfragment 1 maatschappelijke gelijkheid en
individuele ongelijkheid zich tot elkaar verhouden. Gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
In tekstfragment 1 wordt ingegaan op de relatie tussen maatschappelijke
en individuele gelijkheid.
161pHoe wordt deze relatie in de hoofdtekst aangeduid? Citeer uit het
tekstgedeelte van de alinea’s 6 tot en met 8 van de hoofdtekst de zin
waarin bedoelde relatie kernachtig wordt benoemd.
tekstfragment 2
Met regelmaat wordt door belastingplichtigen getracht met een beroep op
het gelijkheidsbeginsel een fiscaal gunstiger behandeling te bereiken dan
de wet voorschrijft. Gevallen die rechtens en feitelijk gelijk zijn, dienen
gelijk behandeld te worden en wanneer een gelijk geval in afwijking van
de wet gunstiger wordt behandeld, moet dat leiden tot eenzelfde gunstige
behandeling van het gelijke geval. Een oud spreekwoord luidt echter: als
twee hetzelfde doen, is het niet hetzelfde, en dit spreekwoord gaat (ook in
het belastingrecht) nog altijd op. Dit is af te leiden uit vier arresten van de
Hoge Raad van 26 februari jl. over de vraag of verschillende het
algemeen nut beogende instellingen in de jaren 2001, 2002 en 2004 geen
recht van schenking verschuldigd zijn over in die jaren ontvangen
schenkingen, omdat zij gelijk dienen te worden behandeld als het Prins
Bernard Cultuurfonds en het Nederlandse Rode Kruis. Laatstgenoemde
twee instellingen genoten vele jaren een doorlopende kwijtschelding van
het recht van schenking.
De Hoge Raad gaat in zijn behandeling niet expliciet in op de vraag of de
gevallen gelijk zijn. Daaruit kan worden afgeleid dat de Hoge Raad de
gevallen gelijk acht, anders zou de Hoge Raad niet aan de (vervolg)vraag,
of de ongelijke behandeling wordt veroorzaakt door een oogmerk van
begunstiging, zijn toegekomen. Uit de jurisprudentie van de Hoge Raad
kan worden geconcludeerd dat voor de beantwoording van de vraag of
sprake is van begunstigend beleid, beslissend is het oogmerk van de
inspecteur toen hij de aanslagen regelde zoals hij heeft gedaan.
Beslissend is dus niet de voorstelling die de belastingplichtige zich heeft
gemaakt van het oogmerk van de inspecteur. Zelfs als daadwerkelijk
sprake is van ongelijke behandeling, is er niet direct reden voor toetsing
van beleid in het kader van een beroep op het gelijkheidsbeginsel. Er zou
immers ook sprake kunnen zijn van onbedoelde fouten: in de
uitvoeringssfeer gemaakte fouten vormen geen begunstigend, dus van de
wet afwijkend, beleid, zodat toetsing aan het gelijkheidsbeginsel daarbij
niet aan de orde is.
naar: www.recht.nl
171pWaaruit blijkt volgens tekstfragment 2 dat het gelijkheidsbeginsel niet per
definitie leidt tot belastingvoordelen op individueel vlak?
Dat blijkt uit

de jurisprudentie die erop wijst dat het oogmerk van inspecteurs
leidend is.

de weigering van de Hoge Raad om andere instellingen expliciet te
vergelijken met organisaties als het Nederlandse Rode Kruis.

het geciteerde spreekwoord “als twee hetzelfde doen, is het niet
hetzelfde”.
182pOm welke reden wordt er in tekstfragment 2 van uitgegaan dat de
gevallen in de besproken arresten gelijk zijn aan het Prins Bernard
Cultuurfonds en het Nederlandse Rode Kruis?
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
193pIn welk opzicht wijkt het gelijkheidsbegrip zoals gehanteerd in
tekstfragment 2 wezenlijk af van de manier waarop dat begrip wordt
gehanteerd in de hoofdtekst?
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.
opgave 2Tekst 2 Digitaal panopticum
In de tekst staat een tegenstelling centraal.
201pCiteer uit alinea 1 de kernzin die één lid van deze tegenstelling samenvat.
212pVat de inhoud van alinea 2 samen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.
Bij overschrijding van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek
plaats.
In de tekst wordt de houding besproken van internetgebruikers, het
bedrijfsleven en de overheid ten opzichte van de nadelen die internet en
de sociale media met zich meebrengen.
226pNeem onderstaand schema over en vat daarin samen welke houding elk
van deze groepen volgens de tekst tegen deze nadelen aanneemt en
waar die houding uit voortkomt.
231pCiteer uit de tekst de zin die de hoofdgedachte van de tekst het beste
samenvat.
241pHoe kan het tekstdoel van ‘Digitaal Panopticum’ het beste worden
omschreven? De tekst wil de lezers

bewustmaken van de bezwaren en de risico’s die kleven aan het
gebruik van internet en andere digitale communicatiemiddelen.

een kritische houding laten aannemen tegen de rol die de overheid
speelt in het gebruik van internet en de sociale media.

ervan bewustmaken dat de voordelen van internet in crisislanden
groter is dan in landen waar politieke stabiliteit heerst.

ervan overtuigen dat ze het internet en sociale media beter zoveel
mogelijk kunnen mijden vanwege de bezwaren die eraan kleven.
tekstfragment 3
Ondernemers omarmen de sociale media. Maar helemaal zonder gevaar
is het gebruik ervan niet. Om te zorgen dat je geen flater slaat op Twitter
en Facebook, zijn er deze do’s & don’ts.
Bezint eer gij begint
Veel mensen gebruiken sociale media ‘even tussendoor’ om een bericht
de wereld in te sturen. Ze tweeten bijvoorbeeld dat ze bij een klant op
bezoek zijn om te praten over een grote order. Misschien is die klant daar
wel helemaal niet van gediend. Of je krijgt tijdens het gesprek te horen dat
de order niet doorgaat. De tweet is ondertussen wel de wereld ingestuurd
en kan soms hardnekkig blijven rondzingen.
Respecteer privacy
Niet iedereen wil graag op internet staan. Pas op met het noemen van
namen van mensen op Facebook. Wees voorzichtig met persoons-
gegevens. Bedenk goed of iedereen die je op een filmpje hebt staan, wel
op YouTube wil verschijnen. Weet dat iedere opname die je maakt die niet
op de openbare weg speelt, een mijnenveld van privacyregels met zich
meebrengt.
Maak communicatiebeleid voor gebruik van sociale media
Hoe wil je dat jouw bedrijf zich presenteert aan de buitenwereld? Welke
waarden zijn belangrijk in je communicatie? Dit soort vragen beantwoord
je met communicatiebeleid of met je communicatiestrategie. Dat hoeft
geen dik boekwerk te zijn, een paar basisregels op een vel A4 zijn vaak
genoeg. Sociale media moeten binnen dat beleid passen en ermee in
overeenstemming zijn.
naar: www.mkbservicedesk.nl
De hoofdtekst en tekstfragment 3 verschillen fundamenteel van elkaar
doordat ze gericht zijn op andere doelgroepen en op andere tekstdoelen.
252pKarakteriseer het verschil tussen beide teksten door van beide het
tekstdoel en de doelgroep te benoemen.
Kies bij tekstdoel uit de volgende termen: betogend, beschouwend,
expressief of informerend.
263pIn tekstfragment 3 en in de hoofdtekst wordt er gewaarschuwd voor
privacyschending, maar in beide teksten wordt privacyschending op
verschillende manieren besproken. Geef aan hoe beide teksten in dit
opzicht van elkaar verschillen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.
271pVan wat voor soort argumentatie wordt in tekstfragment 3 voornamelijk
gebruikgemaakt?
Van argumentatie op basis van

oorzaak en gevolg

vergelijking

voorbeeld
opgave 4Tekst 4 Omstreden wetenschap
351pHoe kan volgens de tekst de huidige verhouding tussen wetenschap en
media het beste worden gekarakteriseerd?

De media bieden een extra mogelijkheid om wetenschappelijke
inzichten aan grote bevolkingsgroepen uit te leggen.

De media vormen het podium waarop wetenschappers steeds vaker
hun inzichten moeten demonstreren en uitleggen.

De wetenschap wordt in haar status bedreigd door de geëngageerde
journalistiek over wetenschap en samenleving.

Wetenschappers worden steeds vaker door de media uitgenodigd om
uitleg te geven over hun werkwijzen.
Stel je voor dat je van de tekst ‘Omstreden wetenschap’ een samenvatting
zou moeten maken. Hieronder staan acht zinnen in alfabetische volgorde;
de zinnen zijn al dan niet woordelijk aan de tekst ontleend.
364pNoteer de nummers van de vier zinnen die je in een samenvatting van de
tekst kunt opnemen.
1 De geëngageerde journalistiek draagt in belangrijke mate bij aan de
ondermijning van het vertrouwen in de wetenschap.
2 De wetenschap wil haar gezag tegenwoordig graag in het
communicatieve handelen realiseren.
3 Een grote meerderheid van de bevolking heeft groot vertrouwen in
wetenschap en technologie.
4 Het lijkt tegenwoordig alsof media het vertrouwen in de wetenschap
ondermijnen.
5 Politieke en wetenschappelijke meningsverschillen doen zich vooral
voor in de sociale en de medische wetenschappen.
6 Tegenwoordig speelt de strijd tussen elkaar beconcurrerende
opvattingen zich meer dan ooit af in de media.
7 Veel wetenschappelijke inzichten zijn – net als vroeger – onderwerp
van discussie, doordat ze rechtstreeks verbonden zijn met
maatschappelijke en politieke krachten.
8 Wetenschappers beschikten in vroegere samenlevingen over prestige,
doordat toen alleen rijkere mensen konden studeren.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.