Eindexamen economie havo 2000 tijdvak 1 (economie 1)

opgave 1Opgave 1

Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van het nationaal product. Of groei van het nationaal product leidt tot minder werkloosheid, hangt onder andere af van de ontwikkeling van de beroepsbevolking. Van een land zijn over 1997 de volgende gegevens bekend: • het nationaal product bedraagt 600 miljard dollar; • de omvang van de beroepsbevolking bedraagt 6 miljoen personen; • er zijn 255.000 personen werkloos. In figuur 1 is de ontwikkeling van het nationaal product en die van de werkloosheid in personen weergegeven. De gegevens van de jaren 2000 tot en met 2002 zijn verwachtingen. figuur 1

■ Bereken de omvang van de werkloosheid in 1999 in personen. Om de werkloosheid in personen terug te dringen, stimuleert de overheid het werken in deeltijd. Stel dat de overheid in 2000 het werken in deeltijd met succes stimuleert.

■ Punt Z op de werkloosheidslijn in figuur 1 komt daardoor …(1)… de horizontale as te liggen omdat door toenemende deeltijdarbeid …(2)… personen worden ingezet waardoor de groei van de werkloosheid in personen …(3)… uitvalt. Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen? Bij (1) Bij (2) Bij (3) A dichter bij meer lager B dichter bij meer hoger C dichter bij minder hoger D verder verwijderd van minder lager E verder verwijderd van minder hoger F verder verwijderd van meer lager

opgave 2Opgave 2

Gulden (ƒ) wordt euro ()

Geld is een (1) aanvaard ruilmiddel. De maatschappelijke geldhoeveelheid in

Nederland bestaat uit munten, bankbiljetten en …(2)…. De komende jaren worden de

functies van de gulden overgenomen door de euro. Prijzen worden dan uitgedrukt in

euro’s zodat de waarde van producten internationaal beter vergeleken kan worden; hier is

de functie van de euro als (3) aan de orde. Het invoeren van de euro bevordert de

arbeidsverdeling via toename van de …(4)… op de Europese markt.

53p

Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te

krijgen?

bij (1) algemeen / door de overheid / internationaal

bij (2) chartaal geld / giraal geld

bij (3) rekenmiddel / ruilmiddel / spaarmiddel

bij (4) concurrentie / protectie

opgave 3Opgave 3

Uit een krant

Meer winst Antislib

Baggerconcern Antislib plukt in 1999 de vruchten van twee moderne baggerschepen die

in de vaart zijn gegaan. Vergeleken met 1998 steeg de winst in 1999 met 30% naar

19,7 miljoen. De omzet steeg in 1999 met 20% ten opzichte van 1998. Zorgeloos is de

toekomst voor Antislib echter niet. Door de economische crisis in Azië lopen de opdrachten

terug. Bovendien zullen er nieuwe concurrenten op de baggermarkt verschijnen. Ook

verwacht Antislib een stijging van de energieprijzen. Daarnaast wordt het steeds

moeilijker aan geschikt personeel te komen.

62p

Bereken de winst die Antislib in 1998 gemaakt heeft.

72p

Met hoeveel procent moeten de kosten van Antislib in 1999 zijn gestegen ten opzichte

van 1998?

minder dan 20%

20%

tussen 20% en 30%

30%

meer dan 30%

Antislib verwacht dat de opbrengsten van baggerwerkzaamheden zullen dalen.

82p

Welke twee zinnen uit het krantenbericht wijzen hierop?

Schrijf het antwoord als volgt op:

Zin 1:

schrijf de zin op)…

Zin 2:

schrijf de zin op)…

opgave 4Opgave 4

Inflatie in Nederland

In 1997 ligt de inflatie in Nederland 0,25% boven het gemiddelde van de Europese Unie

(EU). In 1998 loopt het verschil verder op tot meer dan 0,5%. De inflatie in Nederland

ligt in 1998 zelfs meer dan 1% hoger dan in de buurlanden België en Duitsland.

Inflatie kan diverse binnenlandse oorzaken hebben.

92p

Beschrijf een manier waarop door een binnenlandse oorzaak in een land inflatie kan

ontstaan.

Inflatie heeft invloed op de internationale concurrentiepositie van een land.

102p

Is de internationale concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van België door de

inflatie in 1998 verbeterd of verslechterd? Verklaar het antwoord.

Ook de koopkracht van de mensen kan door inflatie veranderen. Gegeven zijn de

onderstaande beweringen:

1 De koopkracht van het inkomen is de hoeveelheid goederen en diensten die met dat

inkomen kan worden gekocht;

2 Door inflatie stijgt de koopkracht van het inkomen.

112p

Welke bewering is juist?

alleen bewering 1

alleen bewering 2

beide beweringen

geen van beide beweringen

Volgens sommige economen leidt inflatie in een land tot werkloosheid in dat land.

Hieronder staan enkele economische verschijnselen:

1 de inflatie neemt toe;

2 de bedrijven krimpen de productie in;

3 de consumptie neemt af;

4 de lonen stijgen minder dan de inflatie;

5 de vraag naar arbeid neemt af;

6 de werkloosheid neemt toe.

122p

In welke volgorde wordt de gedachtegang van deze economen weergegeven?

1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6

1 – 2 – 5 – 4 – 3 – 6

1 – 2 – 5 – 3 – 4 – 6

1 – 4 – 5 – 3 – 2 – 6

1 – 4 – 3 – 2 – 5 – 6

1 – 4 – 3 – 5 – 2 – 6

opgave 5Opgave 5

CAO-onderhandelingen weer van start

Bij de CAO-onderhandelingen speelt de stijging van de prijzen een belangrijke rol. Daarbij

gaat het onder andere om de vraag hoeveel de lonen ten opzichte van de prijzen mogen

stijgen. De prijsstijging wordt berekend aan de hand van de consumentenprijsindex (cpi).

In tabel 1 is de ontwikkeling van het CAO-loon en de cpi weergegeven door middel van

indexcijfers. Niet alle indexcijfers zijn ingevuld.

((1997 = 100))/(nominaal CAO-loon)consumentenprijsindex(cpi)(1996)/(98)97(1997)/(100)100(1998)/(108)104(1999)/(111)...(2000)/(114)112

reëel CAO-loon 101 100 104 103 ...

132p

Welk jaar is in tabel 1 het basisjaar?

142p

Bereken met hoeveel procent het nominale CAO-loon in 2000 is gestegen ten opzichte

van 1999 (in ten minste één decimaal).

De consumentenprijzen zijn in 1999 ten opzichte van 1998 met 3,85% gestegen.

152p

Bereken de cpi van 1999 (in ten minste één decimaal).

162p

Bereken de index van het reële CAO-loon in 2000 (in ten minste één decimaal).

opgave 6Opgave 6

Grotere economische zelfstandigheid

De regering wil dat vrouwen economisch zelfstandiger worden. De beste manier om dat

te bereiken is volgens de regering het vergroten van de arbeidsdeelname van vrouwen.

In figuur 2 staat informatie over de arbeidsdeelname in Nederland.

figuur 2

arbeidsdeelname vrouwen

0 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 √(0)6-√(4)6

arbeidsdeelname mannen

172p

Noem een leeftijdscategorie waarin de arbeidsdeelname van zowel de mannen als de

vrouwen naar verhouding laag is. Geef daarvoor een verklaring.

Zowel bij de vrouwen als bij de mannen is gemiddeld genomen de arbeidsdeelname

tussen 1987 en 1997 toegenomen.

182p

Is die toename in de leeftijdscategorie 50-54 jaar relatief het grootst geweest bij de

vrouwen of bij de mannen? Leg uit hoe dit uit figuur 2 blijkt.

De toename van de arbeidsdeelname van vrouwen is voor een deel het gevolg van

regeringsbeleid.

192p

Noem een maatregel waarmee de regering de arbeidsdeelname van vrouwen kan

bevorderen. Licht toe hoe die maatregel de arbeidsdeelname bevordert.

opgave 7Opgave 7

Gevecht om de cola-consument Er is een voortdurende strijd aan de gang om de gunst van de consument van frisdrank. Deze strijd gaat niet alleen tussen de soorten frisdrank, maar ook tussen de diverse merken van eenzelfde soort frisdrank. Met name bij cola is de strijd heftig. Door concurrentie kan een vraaglijn verschuiven. In figuur 3 is een verschuiving van de collectieve vraaglijn van cola in beeld gebracht. figuur 3

■ De verschuiving van de collectieve vraaglijn in figuur 3 kan worden verklaard door A een afname van het besteedbaar inkomen van consumenten B een daling van de productiekosten van cola C een prijsstijging van andere frisdranken D een toename van het aantal producenten van cola De cola-producenten gaan ervan uit dat de vraag naar elk afzonderlijk merk cola

prijselastisch is. ■ Er is sprake van een prijselastische vraag als de … (1) … hoeveelheid in … (2) … uitgedrukt … (3) … reageert op een relatieve prijsverandering. Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen? Bij (1) Bij (2) Bij (3) A aangeboden aantallen sterk B aangeboden procenten sterk C aangeboden aantallen nauwelijks D gevraagde procenten nauwelijks E gevraagde aantallen sterk F gevraagde procenten sterk Volgens marktdeskundigen is de vraag naar elk afzonderlijk merk cola prijselastischer dan de totale vraag naar cola.

■ Wat kan hiervan de oorzaak zijn? A De grote prijsverschillen tussen de cola-merken. B Cola is voor de meeste consumenten een betrekkelijk luxe goed. C Cola-producenten maken veel reclame waardoor cola-consumenten hun merk cola trouw blijven. D De cola-consument stapt gemakkelijker over op een ander merk cola dan op een andere frisdrank.

opgave 8Opgave 8

Overheid bezuinigt De overheid heeft de afgelopen jaren op haar uitgaven bezuinigd. De bedoeling daarvan was het financieringstekort te verlagen waardoor de groei van de staatsschuld daalt.Als de groei van de staatsschuld daalt, kan de rente op de kapitaalmarkt dalen. Een lagere kapitaalmarktrente kan helpen bij het verder verlagen van het financieringstekort. Met behulp van tabel 2 kan worden bepaald of de overheid in haar opzet is geslaagd. tabel 2 (miljoenen euro’s) 1998 1999 totale uitgaven rijksoverheid 118.058 124.764 aflossingen op staatsschuld 17.619 19.551 totale inkomsten rijksoverheid 96.811 96.937 staatsschuld aan het einde van het jaar 191.049 ... nationaal product 338.588 354.130

■ Bereken de omvang van de staatsschuld eind 1999. Het verlagen van het financieringstekort kan leiden tot een daling van de rente op de kapitaalmarkt.

■ Dat komt doordat bij een lager financieringstekort A het aanbod op de kapitaalmarkt toeneemt. B het aanbod op de kapitaalmarkt afneemt. C de vraag op de kapitaalmarkt toeneemt. D de vraag op de kapitaalmarkt afneemt. Een daling van de kapitaalmarktrente heeft diverse gevolgen: • investeren met geleend geld wordt goedkoper; • sparen wordt in het algemeen minder aantrekkelijk.