opgave 1Opgave 1
Benzineprijs onder vuur
In een land is de benzineprijs enkele jaren achter elkaar fors gestegen. Er
worden regelmatig acties gevoerd voor een verlaging van de benzineprijs. De
actievoerders stellen onder andere dat de benzineprijs in 2006 vergeleken met
2005 meer is gestegen dan de inflatie in die periode. De benzinemaatschappijen
stellen daar tegenover dat de consumenten in 2006 evenveel aan benzine
hebben uitgegeven als in 2005. De benzinemaatschappijen wijzen daarbij op de
ongewijzigde wegingsfactor van benzine in de consumentenprijsindex (cpi).
Beide partijen baseren zich op de gegevens in de tabel.
12pIs de stelling van de actievoerders juist? Verklaar het antwoord met een
berekening.
22pIs de argumentatie van de stelling van de benzinemaatschappijen juist? Verklaar
het antwoord.
32pBereken de stijging van de cpi in 2006 ten gevolge van de stijging van de
gemiddelde benzineprijs in 2006 ten opzichte van 2005.
opgave 2Opgave 2
uit een krant:
Meer zit er echt niet in!
Vandaag start het cao-overleg voor de 3.000 Nederlandse werknemers van
internationaal handelsbedrijf De Vlam. De vakbonden houden vast aan een
loonstijging van 2,5 procent. Die loonstijging komt precies overeen met de
inflatie in Nederland. Voor de directie van De Vlam is die looneis
onbespreekbaar. Het bedrijf heeft te maken met keiharde buitenlandse
concurrentie en een tegenvallende internationale conjunctuur. Een
woordvoerder van het bedrijf stelt: “Aangezien een prijsverhoging voor ons
bedrijf niet tot de mogelijkheden behoort en de niet-loonkosten per product gelijk
blijven, tast een loonstijging van 2,5 procent onze winst per eenheid product
aan.”
De loonstijging van 2,5 procent is de...(1)... loonstijging. Bij die loonstijging zal
het bruto reële loon...(2)... zodat er sprake is van...(3)....
42pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen?
bij (1) nominale / reële
bij (2) dalen / gelijk blijven / stijgen
bij (3) een incidentele loonstijging / een initiële loonstijging / prijscompensatie
52pLeg uit dat het voor De Vlam onwenselijk kan zijn de prijzen te verhogen gezien
de ‘keiharde buitenlandse concurrentie’.
62pLeg uit dat het voor De Vlam onwenselijk kan zijn de prijzen te verhogen gezien
de ‘tegenvallende internationale conjunctuur’.
De woordvoerder van De Vlam gaat er bij zijn stelling vanuit dat de
arbeidsproductiviteit in het bedrijf toeneemt met... procent.
71pWat moet op de stippellijn worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
− meer dan 2,5
− minder dan 2,5
− precies 2,5
opgave 3Opgave 3
uit een krant (juni 2004):
Amerika: haperende locomotief wereldeconomie?
De wereldhandel laat dit jaar sterke tekenen van herstel zien. Volgens de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) kan het wereldhandelsvolume in 2004 met
7,5% toenemen. Dit optimisme is onder meer gebaseerd op de veronderstelling
dat de Amerikaanse import het hele jaar blijft groeien. In mei 2004 meldde het
Amerikaanse ministerie van Handel dat de Amerikaanse buitenlandse handel in
die maand het grootste tekort ooit liet zien. Begin juni begon de wisselkoers van
de dollar te dalen. Analisten zagen de voortdurend oplopende handelstekorten
als belangrijkste oorzaak voor die dalende dollarkoers. Deze analisten stelden
verder dat die dalende dollarkoers de groei van de import zou gaan afremmen.
82pLeg uit dat groei van de Amerikaanse import kan leiden tot herstel van de
wereldhandel.
92pLeg uit dat een Amerikaans handelstekort kan leiden tot een dalende
dollarkoers.
102pLeg uit dat een dalende dollarkoers een groei van de Amerikaanse import kan
afremmen.
opgave 4Opgave 4
Vervroegd aflossen De minister van Financiën van een land heeft de onderstaande begroting aan de regering voorgesteld. inkomsten rijksbegroting 2007 (€ miljard) directe belastingen 51 ambtenarensalarissen indirecte belastingen 63 materiële overheidsconsumptie niet-belastingontvangsten 22 overheidsinvesteringen begrotingstekort 39 overdrachten door de overheid rente over staatsschuld 175 aflossingen op staatsschuld Hieronder staan enkele uitspraken naar aanleiding van deze begroting. 1 Directe belastingen worden door burgers betaald en indirecte belastingen door bedrijven. 2 Ambtenarensalarissen zijn een onderdeel van de overheidsbestedingen. 3 Het begrotingstekort is in 2007 groter dan het financieringstekort. 4 Het begrotingstekort is in 2007 gelijk aan de toename van de staatsschuld.
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. Met het oog op naderende verkiezingen wil de regering de voorgestelde begroting aanpassen. Zij wil de overheidsbestedingen verhogen zonder te bezuinigen op de overige uitgaven en zonder de staatsschuld extra te laten stijgen. Zij wil dit doen door per 1 januari 2007 voor € 10 miljard oude staatsleningen met 8,0% rente vervroegd af te lossen. Deze aflossing wordt betaald uit de opbrengst van een nieuwe staatslening, eveneens per 1 januari 2007, met 3,0% rente.
opgave 5Opgave 5
Winnaars en verliezers in prijzenoorlog
In oktober 2003 brak in Nederland een prijzenoorlog uit in de
supermarktbranche. De diverse supermarktketens vielen over elkaar heen met
prijsverlagingen. Via onder andere advertenties in de dagbladen werd getracht
klanten de supermarkt in te lokken. De prijzenoorlog had invloed op de
marktaandelen van de supermarktketens.
In oktober 2003 bedroeg de totale omzet in de supermarktbranche € 2 miljard. In
november 2003 bleek de totale omzet met 0,5% gestegen te zijn terwijl de
prijzen gemiddeld met 2% waren gedaald.
Voor consumenten waren het interessante tijden: boodschappen doen werd flink
goedkoper en veel mensen besloten wat vaker naar de supermarkt te gaan. Het
is echter de vraag of consumenten alleen maar voordeel van zo’n prijzenoorlog
hebben.
Hieronder staat een fragment uit een advertentie van supermarktketen A.
(advertentie)
We laten ons niet klein krijgen
U kent ons sterke punt: een assortiment dat altijd bestaat
uit 3.500 verschillende producten van topkwaliteit.
En vanaf maandag zijn we extra voordelig: 300 van onze
artikelen zijn dan blijvend sterk in prijs verlaagd.
De prijzenoorlog had invloed op de marktaandelen van supermarktketens. De
onderstaande tabel geeft daarover informatie.
132pBereken de omzet van supermarktketen A in november 2003.
Gegeven zijn de onderstaande uitspraken over de prijselasticiteit van de vraag
naar supermarktproducten in de geschetste situatie.
1 Die vraag is prijsinelastisch want bij de prijsdaling van 2% stijgt de omzet
met slechts 0,5%.
2 Die vraag is prijsinelastisch want de toename van het marktaandeel van de
supermarktketens A tot en met D is gelijk aan de afname van het
marktaandeel van overige.
3 Die vraag is prijselastisch want ondanks de prijsdaling van 2% stijgt de
omzet met 0,5%.
4 Die vraag is prijselastisch want de consumenten gaan door de prijzenoorlog
vaker naar de supermarkt.
142pWelke van deze uitspraken is juist?
Bij hun marketingbeleid gebruiken ondernemingen de vier P’s: prijsbeleid,
promotiebeleid, plaatsbeleid en productbeleid. De advertentie van
supermarktketen A is een voorbeeld van promotiebeleid.
151pWelk(e) ander(e) marketinginstrument(en) gebruikt supermarktketen A volgens
de advertentie ook nog?
162pLeg uit dat consumenten op den duur ook nadeel kunnen ondervinden van een
prijzenoorlog in de supermarktbranche.
opgave 6Opgave 6
Arbeidsmarkt onderzocht
Jörg - leerling van havo 5 - heeft een werkstuk gemaakt over de arbeidsmarkt.
Hij heeft onder andere de p/a-ratio1) van zijn school berekend. Daartoe heeft
Jörg de onderstaande gegevens verzameld.
− 80 personeelsleden hebben een fulltime baan
− 40 personeelsleden hebben een parttime baan van gemiddeld 75%
− 20 personeelsleden hebben een parttime baan van gemiddeld 25%
noot 1 p/a-ratio: verhouding tussen de werkgelegenheid in personen en de werkgelegenheid in
arbeidsjaren
173pBereken de p/a-ratio van de school van Jörg.
Jörg heeft van een land de onderstaande arbeidsmarktgegevens verzameld.
− Tussen 2005 en 2007 is in dit land het werken in deeltijd relatief …(1)….
− De arbeidsmarkt is tussen 2005 en 2007 …(2)… geworden.
− Het tegelijkertijd bestaan van werkloosheid en openstaande vacatures duidt
op …(3)…werkloosheid.
− In januari 2007 bedraagt de beroepsbevolking in dit land …(4)… personen.
183pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen?
bij (1) toegenomen / afgenomen / gelijk gebleven
bij (2) ruimer / krapper
bij (3) conjunctuur / structuur / seizoen
bij (4) 8.000.000 / 8.070.000 / 8.400.000 / 8.470.000
In een van de paragrafen beschrijft Jörg een verband dat op de arbeidsmarkt
geldt. Hij gebruikt daarbij de onderstaande verschijnselen.
a De consumptie, investeringen en export nemen sterk toe.
b Er ontstaat een aanzuigeffect op de arbeidsmarkt.
c De arbeidsmarkt wordt krapper.
d Het nationale product neemt toe.
e De vraag naar arbeid neemt toe.
f De beroepsbevolking neemt toe.
192pIn welke volgorde moeten de bovenstaande verschijnselen staan om een
correcte economische redenering te vormen?
− a - d - e - b - f - c
− a - d - b - e - f - c
− a - d - e - c - b - f
− a - e - d - b - c - f
− a - e - b - d - f - c
− a - e - d - c - b - f
opgave 7Opgave 7
uit een krant:
Belast sms-en
De Filippijnse regering heeft een nieuwe bron van inkomsten ontdekt: de sms-
heffing. Inmiddels levert die heffing de Filippijnse schatkist al veel geld op. In
Nederland wordt ook nagedacht over zo’n heffing. In een voorstel is sprake van
een heffing van 2,5 cent per sms-bericht. De consumentenprijs van een sms-
bericht stijgt daardoor met 10% van 20 naar 22 cent. Volgens de onderstaande
grafiek worden daardoor 8,3% minder sms-berichten verstuurd.
aantal sms-berichten (x 1 miljard)
202pGeef een verklaring voor het feit dat bij een heffing van 2,5 cent de
consumentenprijs maar met 2 cent stijgt.
212pZal bij de voorgestelde sms-heffing de omzet van de telefoonbedrijven uit het
sms-verkeer exclusief heffing toenemen, afnemen of gelijk blijven? Verklaar het
antwoord.
Gegeven zijn de onderstaande uitspraken.
1 De voorgestelde sms-heffing is een voorbeeld van een directe belasting.
2 De verstuurde hoeveelheid sms-berichten is prijsinelastisch.
222pGeef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
opgave 8Opgave 8
Na het zuur het zoet
In het najaar van 2005 kondigde de Nederlandse regering aan dat na jaren van
lastenverzwaringen de burgers in 2006 weer meer bestedingsruimte zouden
krijgen: ‘na het zuur was het zoet aan de beurt’.
De koopkracht van de burgers zou in 2006 met behulp van een aantal
maatregelen worden vergroot. De regering ging ervan uit dat - mede als gevolg
van die maatregelen - de economie in 2006 met 2,5% zou groeien.
Een greep uit de maatregelen:
− verlaging van de WW-premie
− verhoging van de algemene heffingskorting
− verlaging van een aantal prijsverhogende belastingen
231pWelke van de genoemde maatregelen leidt / leiden tot een vergroting van het
nominale netto-inkomen van de burger?
242pLeg op basis van de gegevens uit dat in 2006 de totale belastingopbrengsten
ondanks de genoemde maatregelen kunnen stijgen ten opzichte van 2005.
Mevrouw Temmink heeft in 2005 een brutosalaris van € 34.000 waarvan zij netto
€ 24.140 overhoudt. Op de dag na Prinsjesdag leest zij in de krant dat in 2006
de inflatie 1,5% zal zijn. Volgens de cao zal haar brutosalaris in 2006 met 1%
stijgen. In 2006 wordt aan belastingen en sociale premies 28% op haar
brutosalaris ingehouden.
252pBereken met welk percentage het nettosalaris van mevrouw Temmink in 2006
stijgt ten opzichte van 2005.
261pIs het reële nettosalaris van mevrouw Temmink in 2006 hoger dan, lager dan of
gelijk aan dat in 2005? Verklaar het antwoord.
opgave 9Opgave 9
Betalen voor veiligheid
Een gemeente besluit dat organisatoren van grote sportevenementen voortaan
zelf moeten betalen voor de inzet van politie tijdens de evenementen. De
plaatselijke voetbalclub Furora is daarom verplicht om bij elke thuiswedstrijd
voor de politie-inzet te betalen. Het bestuur van de voetbalclub bespreekt de
gevolgen van dit besluit. De penningmeester laat daarbij onderstaande figuur
zien. Hierin is de oude situatie weergegeven en staat Q voor het aantal
toeschouwers per jaar.
Jaarlijks speelt de club 20 thuiswedstrijden en het stadion is op elk van die
speeldagen met 25.000 bezoekers volledig uitverkocht. De politie-inzet kost de
club € 0,50 per bezoeker per wedstrijd voor persoonscontrole plus € 250.000 op
jaarbasis voor algemene controles. De penningmeester stelt voor die
kostenverhoging volledig door te berekenen in de toegangsprijs.
272pBereken de toegangsprijs indien het clubbestuur het voorstel van de
penningmeester overneemt.
282pIn welke van de onderstaande grafieken is de nieuwe situatie van de club juist
getekend?
De burgemeester verdedigt het besluit met de stelling dat hierdoor de negatieve
externe effecten van voetbal in de gemeente afnemen waardoor de welvaart
toeneemt. Een gemeenteraadslid stelt dat de burgemeester gelijk heeft met zijn
stelling over de afnemende externe effecten, maar niet met zijn conclusie dat de
welvaart daardoor toeneemt.
291pIs de stelling dat ‘... hierdoor de negatieve externe effecten van voetbal in de
gemeente afnemen …’ juist? Verklaar het antwoord.
302pGeef een verklaring voor het verschil van mening tussen de burgemeester en
het gemeenteraadslid.
