opgave 1Opgave 1
Schipperen naar Schierland
Schierland is een klein eiland gelegen op
enkele kilometers van het vasteland. Voor
vervoer van en naar het eiland zijn de
eilanders en de toeristen al meer dan
honderd jaar afhankelijk van één
veerdienst: Ferrygood. De eilanders zijn al
jaren ontevreden over de ‘veel te hoge
prijs’ die Ferrygood voor een retourticket
berekent. De onvrede bij de eilanders
heeft geleid tot de oprichting van een veerdienst in eigen beheer:
Budgetboot. Een retourticket is bij Budgetboot veel goedkoper.
11pIs er na toetreding van Budgetboot op de markt van veerdiensten naar
Schierland sprake van monopolistische concurrentie of oligopolie?
Verklaar het antwoord.
Ferrygood kan zich de onvrede van de eilanders niet voorstellen: “Wij zijn
een commercieel bedrijf, maar hebben de huidige prijs van een
retourticket van € 31,20 toch gebaseerd op het behalen van maximale
omzet. Als we streefden naar maximale totale winst, zouden we voor een
retourticket een prijs moeten rekenen die bijna 20% hoger ligt.”
Gebruik bron 1.
22pBereken de prijs van een retourticket indien Ferrygood streeft naar
maximale totale winst.
Directeur Rob Kaptein van Budgetboot: “De prijs van een retourticket bij
Budgetboot is € 10,-. Er zijn verschillende redenen waarom wij veel
goedkoper zijn dan Ferrygood:
− Budgetboot biedt minder service en de veerboten zijn minder luxe,
daardoor zijn de totale constante kosten veel lager en bedragen onze
variabele kosten maar € 6,- per retourticket;
− Budgetboot streeft naar een break-even situatie. Bij 95.000 verkochte
retourtickets is er voldoende omzet om onze totale kosten te dekken.”
32pBereken de totale constante kosten van Budgetboot.
Ferrygood overweegt de prijs van een retourticket te verlagen. “Als we
niets doen zal het marktaandeel van onze concurrent verder toenemen en
dat is onacceptabel”, aldus de directie van Ferrygood. Rob Kaptein vraagt
zich af hoe Budgetboot het best kan reageren: de prijs ook verlagen of de
prijs gelijk houden? Daartoe stelt hij een matrix op waarin de effecten van
de prijsverlaging op het marktaandeel zijn verwerkt (zie bron 2). In zijn
matrix is Rob Kaptein ervan uitgegaan dat de totale afzet op de markt van
veerdiensten naar Schierland gelijk blijft.
Een econoom doet de volgende uitspraken over de matrix:
− “Als de veerdiensten op basis van deze matrix een besluit nemen,
heeft dat voor beide negatieve gevolgen voor de omzet.
− Daarom verwacht ik dat ze zullen proberen om een prijsafspraak te
maken, ook al is dat verboden.”
Gebruik bron 2.
43pBepaal de dominante strategie van beide veerdiensten en geef op basis
daarvan een verklaring voor de uitspraken van de econoom.
opgave 2Opgave 2
Parade van Pen
Uit een economisch rapport, 2012: In de periode 1975-2010 is zowel het inkomen als de inkomensongelijkheid in Nederland flink toegenomen. De toename van het inkomen is onder andere veroorzaakt door een stijging van de gemiddelde arbeidsproductiviteit. De inkomensongelijkheid is bij het secundair inkomen in de betreffende 35 jaar minder toegenomen dan bij het primair inkomen. Dat heeft onder andere te maken met de invloed van het Nederlandse stelsel van inkomstenbelasting.
52pNoem twee mogelijke oorzaken voor de stijging van de gemiddelde
arbeidsproductiviteit.
61pHeeft de inkomstenbelasting in Nederland in de periode 1975-2010 een
nivellerend of denivellerend effect op het secundair inkomen gehad?
Citeer een zin uit het economische rapport waaruit dat blijkt.
Gebruik bron 1.
72pWelke inkomensbegrippen moeten bij (A), (B) en (C) worden ingevuld om
een economisch juiste tabel te krijgen? Maak een keuze uit:
− belastbaar inkomen
− bruto-inkomen
− overdrachtsinkomen
− primair inkomen
− secundair inkomen
In 1971 bedacht de econoom Jan Pen
een aansprekende manier om de
inkomensverdeling in beeld te brengen:
de parade van Pen (bron 2). Dat is een
stoet van reuzen en dwergen die in één
uur passeert. Mensen met een laag
inkomen worden weergegeven als
dwergen en zij lopen voorop. Mensen
met een hoog inkomen worden
weergegeven als reuzen en zij sluiten de
stoet. De eerste minuut van de stoet is er
niets te zien. Een van de toeschouwers legt uit: “De eerste mensen lopen
onder de grond omdat ze een negatief inkomen hebben.” Zijn buurvrouw
reageert: “Ik heb meer schulden dan spaargeld dus een negatief
vermogen, maar wanneer heeft iemand een negatief inkomen?”
Uit bron 2 blijkt dat een groep mensen een negatief inkomen heeft.
81pLeg uit dat iemand een negatief inkomen kan hebben.
Gebruik bron 2.
91pBereken het inkomen van de reus met een lengte van 7,09 meter.
Gebruik het economische rapport aan het begin van de opgave en bron 2.
102pMaak van de onderstaande tekst een economisch juiste redenering.
Indien het inkomen van een persoon precies gelijk is aan het gemiddelde
inkomen van 2010 passeert deze persoon na …(1)… minuten.
Omdat de inkomensverdeling in 2010 …(2)… is dan in 1975, valt te
verwachten dat de persoon met een gemiddeld inkomen in 2010 …(3)…
zal passeren dan in 1975.
Kies uit:
bij (1) 30 / 37
bij (2) minder scheef / schever
bij (3) eerder / later
opgave 3Opgave 3
Zorgwekkende kosten
In een land is iedere inwoner verplicht verzekerd tegen ziektekosten van
basiszorg. Die verplichting zorgt ervoor dat averechtse selectie bij
ziektekostenverzekeringen wordt voorkomen. Een zorgverzekeraar mag
mensen met een hoog gezondheidsrisico niet uitsluiten: ieder moet onder
gelijke voorwaarden geaccepteerd worden voor de basiszorgverzekering.
112pLeg uit hoe door het optreden van averechtse selectie de premies van
ziektekostenverzekeringen kunnen stijgen.
Zorgverzekeraars zoeken via de aanvullende verzekering naar manieren
om goede risico’s aan te trekken (risicoselectie) waarmee ze de uitgaven
aan ziektekosten hopen te beperken.
Gebruik bron 1 bij de vragen 12 en 13.
121pKies één van beide zorgverzekeraars en leg uit hoe de voorgenomen
maatregel kan leiden tot risicoselectie.
132pZal de aanvullende verzekering van Vizaget de solidariteit tussen
verzekerden bevorderen of juist verminderen? Licht het antwoord toe.
Ondanks pogingen van zorgverzekeraars om de uitgaven aan
ziektekosten te beperken zijn deze kosten in de periode 2001-2011 bijna
verdubbeld. Vergrijzing en technologische ontwikkelingen worden als
oorzaken genoemd. Dat is opvallend omdat technologische
ontwikkelingen doorgaans kostenvoordelen opleveren.
142pLeg uit hoe technologische ontwikkelingen in de gezondheidszorg tot
toenemende uitgaven aan ziektekosten kunnen leiden.
Gebruik bron 2 en 3.
152pBereken de reële stijging van de uitgaven aan de gezondheidszorg in
2011 ten opzichte van 2001.
In een actualiteitenprogramma reageert een gezondheidseconoom op de
ontwikkelingen. “De uitgaven aan ziektekosten stijgen omdat er sprake is
van moral hazard (risico op moreel wangedrag) bij verzekerden. Een
manier om moral hazard te beperken is het verhogen van het eigen risico.
Ik zal uitleggen hoe dat zit. Tevens zal ik een andere maatregel toelichten
die moral hazard in de gezondheidszorg kan beperken ….”
163pSchrijf het vervolg van de reactie van de gezondheidseconoom. Hierin
moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
− Een uitleg waaruit blijkt dat het verhogen van het eigen risico een
manier is om moral hazard bij verzekerden te beperken.
− Een andere maatregel dan de invoering van het eigen risico, met
uitleg hoe daarmee moral hazard bij verzekerden kan worden beperkt.
Gebruik ongeveer 50 woorden.
opgave 4Opgave 4
Slaat accijns een deuk in een pakje boter?
uit een krant, oktober 2011 Denemarken is het eerste land dat accijns op verzadigd vet invoert. Door deze belasting is verzadigd vet nu een stuk duurder. En dat geldt voor alle verzadigde vetten, of ze nu in koekjes of in melk zitten. De Deense overheid hoopt met de belasting te bewerkstelligen dat er minder verzadigde vetten worden geconsumeerd. Zo moeten overgewicht en hart- en vaatziekten bij de Deense bevolking worden tegengegaan.
172pLeg uit hoe door invoering van accijns op vet de negatieve externe
effecten van de consumptie van verzadigde vetten kunnen afnemen.
Boter bevat verzadigde vetten. De Deense overheid heeft met de
invoering van accijns op vet als doelstelling de consumptie van boter met
minimaal één derde te beperken. Stel dat in Denemarken de prijs van een
kilo boter vóór invoering van de accijns € 4 bedraagt.
Gebruik bron 1 bij de vragen 18 en 19.
183pLaat met een berekening van de nieuwe evenwichtshoeveelheid zien dat
de doelstelling van de Deense overheid wordt bereikt.
192pBepaal de hoogte van de accijns en bereken voor hoeveel procent die
uiteindelijk is doorberekend in de nieuwe consumentenprijs.
Gebruik bron 2.
202pIn welke grafiek geeft het grijze vlak de omvang van de accijnsopbrengst
voor de Deense overheid juist weer?
Een gedragseconoom is tegen de accijnsheffing en doet de volgende
uitspraak: “Consumenten zijn geen robots die alleen reageren op de prijs;
ze laten zich ook leiden door emoties en gewoontes.”
212pMaak van de onderstaande tekst een economisch juiste redenering.
De gedragseconoom schat de invloed van de prijs op de vraag naar boter
zwakker in dan de Deense overheid en gaat dus uit van een …(1)…
prijselastische vraag. De vraaglijn zal daarom …(2)… verlopen dan in
bron 1 is weergegeven. In dat geval zal er een hoger percentage van de
accijns worden doorberekend in de consumentenprijs en wordt de
doelstelling van de overheid om de consumptie van boter met minimaal
één derde te beperken …(3)… bereikt.
Kies uit:
bij (1) meer / minder
bij (2) minder steil / steiler
bij (3) eerder / niet
opgave 5Opgave 5
In India is het niet alles goud wat er blinkt
De afgelopen tien jaar heeft de Indiase economie zich snel ontwikkeld.
Maar door onder andere afnemend consumentenvertrouwen is de
conjunctuur omgeslagen en behoort India nu tot de economisch meest
kwetsbare landen. Zo heeft de economie last van oplopende inflatie, een
tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans en kapitaalexport
naar de Verenigde Staten (VS).
Volgens de Indiase regering hebben de automatische stabilisatoren, zoals
de ingevoerde werkloosheidsuitkeringen, onvoldoende dempende werking
op de conjunctuur en moeten er nieuwe maatregelen worden genomen.
222pLeg uit dat het consumentenvertrouwen een conjunctuurindicator is.
232pLeg uit hoe werkloosheidsuitkeringen een dempende werking kunnen
hebben op een neergaande conjunctuur.
242pLeg uit hoe oplopende binnenlandse inflatie kan leiden tot verslechtering
van het saldo op de lopende rekening van de betalingsbalans.
Om zich te beschermen tegen de oplopende inflatie importeren veel
Indiase burgers goud en gouden sieraden uit de VS. De Indiase regering
vindt dat onwenselijk en heeft importbeperkende maatregelen op goud en
gouden sieraden aangekondigd. Over deze onderwerpen wordt in India
druk getwitterd (zie bron 1).
Gebruik bovenstaande tekst en bron 1.
253pMaak de onderstaande zinnen economisch correct.
Import van gouden sieraden wordt geboekt als …(1)… op de …(2)… van
de betalingsbalans van India.
De tweet van Balamani laat zien dat er bij Indiase burgers sprake is van
…(3)….
Chudamani geeft in zijn tweet aan dat door de hoge inflatie de …(4)…
waarde van zijn spaargeld …(5)….
Kies uit:
bij (1) ontvangsten / uitgaven
bij (2) kapitaalrekening / lopende rekening
bij (3) moral hazard / risico-avers gedrag
bij (4) nominale / reële
bij (5) daalt / stijgt
Naar aanleiding van een krantenbericht (bron 2) doet een Indiase
econoom een oproep aan de Indiase regering om af te zien van de
importbeperkende maatregelen op goud en gouden sieraden. Hij stelt:
“De renteverhoging in de VS zal gevolgen hebben voor de wisselkoers
van de dollar in roepies, waardoor uiteindelijk Indiase burgers nog meer
voor goud en gouden sieraden uit de VS moeten gaan betalen.”
Gebruik bron 2.
263pLeg uit hoe de renteverhoging in de VS ertoe kan leiden dat goud en
gouden sieraden uit de VS voor kopers in India duurder worden.
Gebruik ongeveer 60 woorden.
