bronnen

Eindexamen economie havo 2016, tijdvak 2

opgave 1Opgave 1

Grand Canyon In zijn jaarlijkse toespraak tot het volk bracht de Amerikaanse president Barack Obama de groeiende kloof in de inkomens- en vermogensverdeling in zijn land ter sprake. In 2012 bezit in de VS 10% van de mensen ruim drie kwart van het totale vermogen. Meer vermogen leidt tot meer…

Grand Canyon In zijn jaarlijkse toespraak tot het volk bracht de Amerikaanse president Barack Obama de groeiende kloof in de inkomens- en vermogensverdeling in zijn land ter sprake. In 2012 bezit in de VS 10% van de mensen ruim drie kwart van het totale vermogen. Meer vermogen leidt tot meer inkomen en meer Een ongelijke vermogensverdeling leidt tot een ongelijke inkomensverdeling omdat mensen uit hun vermogen inkomen ontvangen, zoals rente.

Is vermogen een voorraadgrootheid of een stroomgrootheid?
Leg uit dat een ongelijke inkomensverdeling kan leiden tot een ongelijkere vermogensverdeling. G ebruik bron 1 en 2.
Welke verdeling was in 2012 in de VS ongelijker, de primaire inkomensverdeling of de vermogensverdeling? Licht je keuze toe. In 2012 bedroeg het totale vermogen in de Verenigde Staten 54.000 miljard dollar, verdeeld over 300 miljoen inwoners. G ebruik bron 2.
Toon met een berekening aan dat gemiddeld per inwoner de 10% rijkste inwoners 30 maal zoveel vermogen hadden als de overige 90% van de inwoners. President Obama vraagt zijn minister van Financiën om een beleidsvoorstel met maatregelen die een nivellerend effect hebben op zowel de primaire als de…

Toon met een berekening aan dat gemiddeld per inwoner de 10% rijkste inwoners 30 maal zoveel vermogen hadden als de overige 90% van de inwoners. President Obama vraagt zijn minister van Financiën om een beleidsvoorstel met maatregelen die een nivellerend effect hebben op zowel de primaire als de secundaire inkomensverdeling.

Geef namens de minister een beschrijving van − een overheidsmaatregel die een nivellerend effect heeft op de primaire inkomensverdeling en − een overheidsmaatregel die een nivellerend effect heeft op de secundaire inkomensverdeling.

opgave 2Opgave 2

De prijs van snelheid
4G is de nieuwe standaard voor mobiel internet geworden. Door de
nieuwe technologie kan er tot tien keer sneller data worden gestreamd.
Dat betekent razendsnel browsen, foto’s uploaden en streamen van
muziek en filmpjes. Momenteel zijn er acht telecombedrijven die 4G-
abonnementen in diverse bundels (sms-en, belminuten en mobiel internet)
aanbieden.
61p
Is er bij het aanbieden van 4G-abonnementen sprake van een heterogeen
oligopolie of een homogeen oligopolie? Licht je keuze toe.
In een directievergadering van één van de aanbieders van 4G ontstaat het
volgende gesprek.
De algemeen directeur:
“Bij de huidige prijs van een 4G-abonnement hebben we bijna 17 jaar
nodig om de miljardeninvestering van de 4G-licentie terug te verdienen.
Om de omzet te verhogen en de terugverdienperiode te verkorten stel ik
voor de abonnementsprijs te verhogen.”
De financieel directeur:
“Dat lijkt mij niet verstandig. Omdat de vraag prijselastisch is, moeten we
de abonnementsprijs juist verlagen om de omzet te verhogen.”
De marketingmanager:
“Wij zijn actief op een markt van oligopolie en dan kan zowel het verhogen
als het verlagen van de prijs leiden tot minder omzet.”
71p
Leg de reactie van de financieel directeur uit.
82p
Leg de reactie van de marketingmanager uit.
Na enige tijd blijkt dat de prijzen van alle 4G-abonnementen stijgen. De
mededingingsautoriteit heeft aangekondigd onderzoek te doen naar
eventuele prijsafspraken. Prijsafspraken kunnen namelijk leiden tot
maatschappelijk welvaartsverlies.
92p
Leg uit dat het maken van prijsafspraken op deze markt via verandering
van het consumentensurplus en het producentensurplus kan leiden tot
maatschappelijk welvaartsverlies.
Door de komst van de 4G-netwerken neemt de vraag van huishoudens
naar internet via de kabel af. Momenteel voorzien twee kabelbedrijven
ongeveer 7 miljoen huishoudens van vaste internetaansluitingen via de
kabel. Beide bedrijven willen de concurrentie met de aanbieders van 4G-
netwerken aangaan en overwegen een alternatief voor mobiel internet
aan te bieden: een landelijk dekkend netwerk van wifi-hotspots via de
kabel.
De mededingingsautoriteit beschikt over gegevens over de plannen van
beide kabelbedrijven (zie bron 1, 2 en 3).
Gebruik bron 1 en 2
102p
Laat met een berekening zien dat de winst van Megabit € 1.420 miljoen
bedraagt indien Megabit wel en Interbyte niet overgaat tot de aanleg van
mobiel internet via wifi-hotspots.
De mededingingsautoriteit stelt: “Uit de pay-offmatrix blijkt dat beide
bedrijven in een gevangenendilemma terecht kunnen komen. Indien beide
bedrijven een uitweg zoeken uit dat dilemma kan dat nadelig zijn voor de
mobiele-internetgebruiker.”
Gebruik bron 3
113p
Leg de stelling van de mededingingsautoriteit uit. Gebruik daarbij de
volgende stappen:
− bepaal eerst de dominante strategie van beide kabelbedrijven;
− leg vervolgens uit dat er sprake is van een gevangenendilemma;
− beargumenteer tenslotte dat de uitweg uit het dilemma nadelig kan zijn
voor de mobiele-internetgebruiker.
Gebruik ongeveer 50 woorden.

opgave 3Opgave 3

Roebel in de val
Rusland is een belangrijk exportland van olieproducten. Doordat in 2014
de wereldmarktprijs voor olie aanzienlijk was gedaald, liepen de
ontvangsten uit export in Rusland sterk terug. De koers van de Russische
roebel zette een daling in waar geen einde aan leek te komen. Als gevolg
hiervan zagen Europese exportbedrijven hun concurrentiepositie ten
opzichte van lokale bedrijven in Rusland verslechteren. In verband met
de koersdaling van de roebel nam de inflatie in Rusland ondertussen toe.
In datzelfde jaar werd Rusland getroffen door economische
strafmaatregelen van de kant van de EU vanwege de rol die het land
speelde in het conflict in het buurland Oekraïne. Rusland reageerde met
een boycot van zuivel, vlees, vis en fruit uit de EU. Als gevolg hiervan
namen deze producten in Rusland nog extra in prijs toe.
Gebruik bron 1.
122p
Bereken met hoeveel eurocent de waarde van de roebel is gedaald
tussen 1 januari 2014 en 22 november 2014.
132p
Leg uit dat de koersdaling van de roebel heeft kunnen leiden tot een
verslechtering van de concurrentiepositie van Europese exportbedrijven
ten opzichte van lokale bedrijven in Rusland
141p
Verklaar de extra prijsstijging van zuivel, vlees, vis en fruit in Rusland als
gevolg van de boycot.
Om de koersdaling van de roebel tegen te gaan, nam de Russische
Centrale Bank de volgende maatregelen:
− oktober 2014: interventies (aan- en verkopen) op de valutamarkt;
− 3 november 2014: verhoging van het officiële rentetarief tot 9,5%.
152p
Leg uit dat door verhoging van de rente de koersdaling van de roebel kon
worden beperkt.
Gebruik bron 2.
162p
Vond de valuta-interventie in 2014 plaats op 27 of op 29 oktober?
Verklaar het antwoord.
Olieproducten worden wereldwijd afgerekend in Amerikaanse dollars.
Door de aanhoudende daling van de olieprijs werd het voor de Russische
Centrale Bank in de volgende jaren steeds moeilijker om via interventies
op de valutamarkt de koersdaling van de roebel tegen te gaan.
172p
Verklaar dat het voor de Russische Centrale Bank steeds moeilijker werd
om via interventies op de valutamarkt de koersdaling van de roebel tegen
te gaan.

opgave 4Opgave 4

Is participeren te stimuleren?
Uit een onderzoeksrapport naar het Nederlands emancipatiebeleid (2014):
Het emancipatiebeleid van de Nederlandse overheid was in de periode 2001-2012 gericht op het verhogen van deelname van vrouwen aan betaalde arbeid. Vooral in de levensfase dat vrouwen kinderen krijgen, bleek de…

Het emancipatiebeleid van de Nederlandse overheid was in de periode 2001-2012 gericht op het verhogen van deelname van vrouwen aan betaalde arbeid. Vooral in de levensfase dat vrouwen kinderen krijgen, bleek de arbeidsdeelname sterk af te nemen. Het gevolg was dat een groot deel van de moeders volgens de definitie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) niet economisch zelfstandig was.

Diana is 38 jaar, gescheiden en heeft een baan waarmee ze bruto € 500
per maand verdient. Daarnaast verhuurt ze een kamer aan een student
voor € 300 per maand. Haar voormalige echtgenoot betaalt haar € 350
alimentatie per maand.
Gebruik bron 1 en 2.
182p
Bepaal met een berekening of Diana volgens de definitie van het CBS
economisch zelfstandig is of niet.
Een conclusie uit het rapport: Met name moeders met een middelbaar onderwijsniveau hebben profijt gehad van het overheidsbeleid in de periode 2001-2012 om de arbeidsdeelname van moeders te verhogen.
191p
Noem een overheidsmaatregel waardoor de arbeidsdeelname van
moeders kan toenemen.
Gebruik bron 3.
202p
Onderbouw de bovenstaande conclusie uit het rapport met behulp van
een berekening voor elke groep.
Een ander fragment uit het rapport: Veel hoogopgeleide vrouwen stromen niet door naar de top van het bedrijfsleven. De gedragscode ‘Vrouwen naar de Top’ kan gezien worden als een vorm van zelfbinding van de…

Een ander fragment uit het rapport: Veel hoogopgeleide vrouwen stromen niet door naar de top van het bedrijfsleven. De gedragscode ‘Vrouwen naar de Top’ kan gezien worden als een vorm van zelfbinding van de ondertekenende bedrijven, vooral als deze hun deelname en de stand van zaken ten aanzien van het gestelde doel publiceren in hun jaarverslag en op hun website.

Gebruik bron 4.
212p
Leg uit dat vooral door de publicatie in het jaarverslag en op de website
de ondertekening van de gedragscode ´Vrouwen aan de top´ kan werken
als een vorm van zelfbinding.

opgave 5Opgave 5

Accijnzen, de grens bereikt?
In de periode 2002 tot en met 2012 is de accijns op een flesje bier met
ruim 78% verhoogd. Volgens de Vereniging van Bierbrouwers (VvB)
hebben de accijnsverhogingen geleid tot prijsverhogingen en
omzetdalingen van flesjes bier in de supermarkten. Omdat de VvB wil dat
de laatste accijnsverhoging door de staatssecretaris van Financiën wordt
teruggedraaid, heeft de vereniging onderzoek laten uitvoeren naar de
gevolgen van de accijnsverhogingen.
221p
Gaat de VvB uit van een prijselastische of prijsinelastische vraag naar
flesjes bier? Verklaar het antwoord op basis van bovenstaande tekst.
Gebruik bron 1 bij de vragen 23 en 24.
232p
Noem een ander soort belasting waarvan de Nederlandse overheid de
opbrengst kan mislopen als gevolg van het grenseffect. Licht het
antwoord toe.
241p
Neem de tekst in bron 1 bij het substitutie-effect over op je antwoordblad
en vul deze zo aan dat dit effect juist wordt weergegeven.
Gebruik bron 2 en 3.
252p
Bereken hoeveel procent de verkoopprijs van een flesje bier in Nederland
hoger is dan in Duitsland als de toegevoegde waarde in beide landen gelijk is.
De staatssecretaris van Financiën is niet van plan de laatste
accijnsverhoging op een flesje bier terug te draaien en doet de volgende
twee uitspraken.
uitspraak 1:
“De prijs van een flesje bier is in de periode 2002 - 2012 minder gestegen
dan de consumentenprijsindex.”
uitspraak 2:
“De bierconsumptie is de afgelopen periode gedaald omdat de
leeftijdsgrens, waarop alcohol mag worden geconsumeerd, is verhoogd.”
Gebruik uitspraak 1 en bron 4.
262p
Is uitspraak 1 van de staatssecretaris juist? Licht het antwoord toe met
een berekening
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Gebruik uitspraak 2.
272p
Maak de onderstaande tekst economisch correct.
Als gevolg van de accijnsverhoging zal de …(1)… van een flesje bier
…(2)… verschuiven.
Als gevolg van de verhoging van de leeftijdsgrens waarop alcohol
geconsumeerd mag worden zal de …(3)… van flesjes bier …(4)…
verschuiven.
Kies uit:
bij (1) aanbodlijn / vraaglijn
bij (2) naar boven / naar beneden / niet
bij (3) aanbodlijn / vraaglijn
bij (4) naar links / naar rechts / niet