Eindexamen filosofie havo 2002, tijdvak 2

Vrijwel niemand zal ontkennen dat de media een grote rol spelen in de huidige tijd.

De media zijn een macht met grote invloed. Aan de ene kant vormen de media in de vorm

van kranten, televisie en tegenwoordig ook Internet, ons beeld van de wereld. Beslissingen

over politiek gevoelige onderwerpen, zoals bijvoorbeeld het asielbeleid in Nederland,

worden beïnvloed door de publieke opinie, die zelf weer afhankelijk is van de media.

Aan de andere kant zijn er binnen de media zelf ook allerlei processen werkzaam die

bepalen wat er aan wie getoond wordt.

In het boek ’De medialeugen’ beschrijft Ignace de Haes, communicatiedeskundige, de rol

van media. De Haes somt een aantal elementen op die van invloed zijn op de media: de

politieke verhoudingen, de vormgeving van het medium, de eigenaren, de adverteerders,

de overeenstemming binnen een samenleving over wat acceptabel is, en natuurlijk de

journalisten. Over journalisten wordt het volgende geschreven:

Journalisten vergeten maar al te graag dat ze deel uitmaken van een bureaucratische

onderneming en dat ze aan de regels daarvan gebonden zijn. Ze zijn onafhankelijk en vrij in het

rapporteren van het nieuws zolang ze binnen de door hun superieuren gestelde grenzen blijven.

Hoofd- en eindredacteuren hoeven de journalisten niet op het goede pad te houden, dat doen de

journalisten zelf wel. Zij weten immers wat hoofd- en eindredacteuren graag geschreven zien en

schrijven daar ook naar. Dit is niet alleen journalisten eigen: in alle hiërarchische organisaties

wordt aanpassing gevraagd aan de wensen van wie het voor het zeggen heeft.

In een hiërarchische organisatie staat een persoon of instantie boven een andere persoon

of instantie. Samenlevingen als geheel kennen ook zoiets als een hiërarchische ordening, die

een uitwerking heeft op de media. Propaganda en censuur zijn voorbeelden van middelen

waarmee een macht zoals de overheid via de media invloed probeert uit te oefenen.

Voor filosofen is het vooral van belang zich af te vragen hoe een hiërarchie gevormd

wordt en waarop zij uiteindelijk gebaseerd is. Thomas Hobbes heeft een duidelijke

opvatting over de hiërarchie binnen de staat.

Aan het einde van de 19e eeuw ging de Nederlandse overheid zich steeds nadrukkelijker

bemoeien met de morele opvoeding en sociale leefomstandigheden van de lagere klassen.

Deze sociale politiek werd uitgevoerd door te zorgen voor betere huisvesting,

bevordering van gezinsleven en hygiëne, invoering van leerplicht, en het geven van

uitkeringen via ziektewetten. Deze periode wordt in de geschiedenisboeken doorgaans

beschreven als een tijd van ’sociale vooruitgang’. Critici van deze visie wijzen er echter op

dat deze politiek er vooral voor zorgde dat de staatsmacht over de lagere volksklassen

werd vergroot. Immers, de staat zorgde via wetgeving voor nieuwe normen op het gebied

van leefomstandigheden, woongedrag, gezondheid, hygiëne en gezinsleven.

In bovenstaande inleiding komt ’macht’ over als een verschijnsel waar je op verschillende

manieren over kunt denken.

R.F. Beerling spreekt in het artikel ’Hydra Macht’ over de ambivalentie van macht.