opgave 1Door de tijd heen
De volgende beroemde liefdesparen staan in willekeurige volgorde:
1 Bonnie Parker en Clyde Barrow beroofden na de beurskrach banken in
de Verenigde Staten.
2 De popmuzikant John Lennon en zijn vrouw Yoko Ono bleven een
week in bed om aandacht voor wereldvrede te vragen. Beelden van
deze 'Bed-In' waren wereldwijd op televisie te zien.
3 De schilder Rembrandt van Rijn had in de bloeitijd van de Republiek
een relatie met zijn huishoudster Hendrickje Stoffels. Zij stond
waarschijnlijk model voor Rembrandts schilderij Badende vrouw.
4 Napoleon Bonaparte trouwde tijdens de democratische revolutie in
Frankrijk met zijn grote liefde Josephine de Beauharnais en kroonde
haar later tot zijn keizerin.
5 Harriet Giles en Sophia Packard startten in Atlanta een school voor
vrouwen van Afrikaans-Amerikaanse afkomst, waarmee ze de
beginnende emancipatie van vrouwen wilden bevorderen.
6 Keizer Karel V had een relatie met Johanna van der Gheynst, de
dochter van een tapijtverkoper uit Gent. Hun dochter Margaretha werd
landvoogdes van de Nederlanden, de hoogste vertegenwoordigster
van de Spaanse vorst.
12pZet deze liefdesparen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
In 1518 ondertekende de Spaanse koning Karel I een wet waarin hij
bepaalde dat:
1 het toegestaan was om slaafgemaakten uit Afrika naar Amerika te
vervoeren.
2 deze slaafgemaakten tijdens de reis moesten worden bekeerd tot het
christendom.
Karel I wilde met deze wet de Spaanse overheersing van Amerika
bevorderen.
22pGeef voor elk van beide bepalingen aan waardoor die de Spaanse
overheersing van Amerika bevorderde.
Gebruik bron 1.
Andrea Odoni (1488-1545) wordt door de elite van Venetië uitgesloten
van hoge bestuursfuncties. Met dit schilderij wil Odoni zijn status
verhogen op een manier die past bij de zestiende eeuw.
34pNoem twee kenmerkende aspecten uit de zestiende eeuw en verklaar
daarmee telkens waardoor Odoni met dit schilderij zijn status kan
verhogen.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Toen Willem van der Straaten in 1636 hoogleraar werd aan de universiteit
van Utrecht, behield hij zijn baan als stadsarts. Hij verplichtte zijn
studenten mee te lopen tijdens zijn rondes langs de zieken in het
Catharijne-gasthuis. Volgens Van der Straaten kon hij daardoor zijn
onderwijs beter laten aansluiten op een nieuwe eis die in de zeventiende
eeuw aan wetenschap werd gesteld.
42pLeg uit op welke nieuwe eis aan de wetenschap Van der Straaten zijn
onderwijs wilde laten aansluiten door zijn studenten te verplichten mee te
lopen tijdens zijn rondes in het Catharijne-gasthuis.
Gebruik bron 2.
Een bewering:
Met deze wet wil het bestuur van Maryland een godsdienstig en een
politiek doel bereiken.
52pOndersteun deze bewering door:
− met de eerste bepaling aan te geven welk godsdienstig doel het
bestuur wil bereiken en
− met de tweede bepaling aan te geven welk politiek doel het bestuur wil
bereiken.
Gebruik bron 3.
Er zijn conflicten tussen Engelse kolonisten en de inheemse bevolking
aan de noordoostelijke kust van Amerika. De Engelse kolonisten winnen
deze conflicten meestal.
63pGeef hiervoor een verklaring door:
− zonder bron aan te geven waardoor de Engelse kolonisten in conflict
komen met de inheemse bevolking en
− aan de bron twee verschillende redenen te ontlenen waarom de
Engelse kolonisten sterker kwamen te staan in hun conflicten met de
inheemse bevolking.
In de achttiende eeuw waren de bewoners van het Overijsselse platteland
verplicht om tweemaal per jaar onbetaalde werkzaamheden te verrichten
voor de drost (een bestuursambtenaar). In 1778 deed de politicus
Joan Derk baron van der Capellen tot den Poll in de Statenvergadering
van Overijssel de oproep om deze werkzaamheden af te schaffen.
72pLeg uit van welk kenmerkend aspect van de achttiende eeuw deze oproep
een voorbeeld is.
Twee gegevens over het maken van kaarten van India in de achttiende en
in de negentiende eeuw:
1 Na het sluiten van het verdrag van Allahabad begon de East India
Company met een grootschalig project om betrouwbare kaarten van
India te laten maken. Tijdens dit project werden landbouwgebieden,
steden en de infrastructuur van India in kaart gebracht.
2 In de negentiende eeuw werden de kaarten van India vernieuwd en
aangevuld met meer informatie over de bodemgesteldheid, de
bevolkingsdichtheid en het landschap van India.
84pLeg uit:
− dat door het sluiten van het verdrag van Allahabad behoefte ontstond
aan het vervaardigen van betrouwbare kaarten van India en
− dat de industriële revolutie de vernieuwing van de kaarten van India in
de negentiende eeuw nodig maakte.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 4.
Stel: je schrijft een verslag van je onderzoek naar de Britse overheersing
van India en je vindt deze bron.
Je hebt twee hoofdstukken:
1 De acceptatie van het Britse gezag door de bevolking van India
2 Het superioriteitsgevoel van de Britse bestuurders
94pLeg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron, dat je de bron:
− voor het eerste hoofdstuk minder betrouwbaar vindt en
− voor het tweede hoofdstuk meer betrouwbaar vindt.
De Schotse journalist Samuel Smiles schreef in de jaren 1840 artikelen
waarin hij de ideeën van Robert Owen steunde. In 1859 publiceerde
Smiles vervolgens een boek waarin hij schreef dat mensen uit de laagste
sociale klassen hun levensomstandigheden moesten verbeteren door
hard te werken en door in de avond zelf scholing te organiseren.
Een bewering:
Met de boodschap van zijn boek brak Samuel Smiles met de ideeën van
Robert Owen.
102pOndersteun deze bewering door:
− aan te geven welke oplossing voor de sociale kwestie Robert Owen
nastreefde en
− te verklaren dat de boodschap van het boek van Samuel Smiles
populair was bij liberale ondernemers.
In 1859 werd in de Indiase stad Lahore begonnen met de bouw van een
nieuw treinstation. Het station werd gebouwd als een fort, met schietgaten
waarachter machinegeweren konden worden geplaatst. Het station kon
met stalen deuren worden afgesloten.
112pLeg uit op welke gebeurtenis in India deze bouwwijze van het station een
reactie was.
Gebruik bron 5.
Je concludeert dat de briefschrijver:
1 zich richt tot de dames van de hogere burgerij
2 een politiek-maatschappelijke beweging in die tijd wil bevorderen.
124pLeg beide conclusies uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met
een verschillende verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 6.
Om de emancipatie van arbeiders te bevorderen vindt de Britse regering
het noodzakelijk om de Education Act in te voeren.
133pToon dit aan door:
− aan te geven waardoor de Education Act de emancipatie van
arbeiders bevordert en
− uit te leggen dat de noodzaak van de Education Act kan worden
onderbouwd met de brief in The Guardian, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
De volgende wetten en decreten uit Duitsland staan in willekeurige
volgorde:
1 Adolf Hitler bracht vlak na de Duitse aanval op Frankrijk het
Prinsendecreet uit, waarmee hij de inzet aan het front verbood van
leden van vorstenhuizen die in Duitsland hadden geregeerd.
2 Bij het opstellen van de grondwet van het herenigde Duitsland werd
uitgegaan van de grondwet van de Bondsrepubliek Duitsland.
3 Om in aanmerking te komen voor de steun van het Dawesplan
moest een nieuwe Bankwet worden aangenomen. Daarin stond dat de
Rijksbank voortaan onafhankelijk van de regering was.
4 In de nieuwe grondwet van Duitsland werd bepaald dat niet langer de
keizer het staatshoofd was, maar dat een Rijkspresident werd
gekozen.
5 Na de Rijksdagbrand nam het parlement van de Weimarrepubliek de
'Wet tot lenigen van de nood van volk en Rijk' aan, waarmee het
zichzelf buiten spel zette.
6 Op het zevende partijcongres van de SED, de communistische partij
van de DDR, werd een nieuwe grondwet aangekondigd, die was
gebaseerd op de grondwet van de Sovjet-Unie.
142pZet deze wetten en decreten in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
De Surinaamse schrijver Anton de Kom (1898-1945) leverde kritiek op het
Nederlandse beleid in Suriname. Hij verzamelde onder andere klachten
over de werkomstandigheden van de arbeiders in Suriname. In 1933 werd
hij opgepakt tijdens een optocht naar het huis van de Nederlandse
gouverneur, waar hij de klachten wilde aanbieden. Hij werd daarna door
de autoriteiten gedwongen om naar Nederland te vertrekken.
152pGeef een verklaring voor het optreden van de Nederlandse autoriteiten in
Suriname, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect
uit de eerste helft van de twintigste eeuw.
Gebruik bron 7.
Hitler laat de verspreiding van de tekst van deze toespraak verbieden.
164pVerklaar dit verbod door:
− twee kenmerken van het nationaalsocialisme te noemen en
− bij elk kenmerk aan te geven welke kritiek Von Papen hierop geeft.
In 1934 kreeg Von Papen in Duitsland veel kritiek voor het houden van de
toespraak in Marburg (zie bron 7). In de jaren na 1945 heeft Von Papen
herhaaldelijk benadrukt dat hij deze toespraak had gehouden.
172pLeg uit dat het voor Von Papen door de politieke situatie in de jaren na
1945 noodzakelijk werd om de nadruk te leggen op de toespraak die hij
had gehouden in Marburg.
Gebruik bron 8.
In oktober 1942 roept de Duitse regering de bevolking op om voor
soldaten aan het front winterkleding in te zamelen.
183pGeef aan:
− zonder bron met welk binnenlands politiek doel de Duitse regering
deze inzamelactie houdt en
− dat de foto van deze actie dit doel kan ondersteunen en
− welke boodschap de geallieerden met de foto van deze actie kunnen
overbrengen aan hun bevolking.
Gebruik bron 9.
Een interpretatie:
Met deze prent geeft de tekenaar kritiek weer op het beleid van de
DDR-regering in 1953.
194pOndersteun deze interpretatie door uit te leggen, telkens met een
verschillende verwijzing naar de prent:
− welke kritiek de tekenaar in deze prent weergeeft op het beleid van de
DDR-regering in 1953 en
− welke kritiek de tekenaar weergeeft op de politieke verhoudingen
binnen het Oostblok.
Gebruik bron 10.
Een conclusie:
De problemen die Hasip Turan beschrijft, passen bij de beginperiode van
de komst van gastarbeiders naar Nederland.
204pOndersteun deze conclusie door:
− met de bron aan te geven bij welk oorspronkelijk uitgangspunt van
gastarbeid de woonsituatie van Hasip Turan past en
− zonder bron aan te geven welke beleidsverandering vanaf de jaren
1970 bijdroeg aan verandering van de woonsituatie van gastarbeiders
en
− uit te leggen welke kritiek de voorstanders van integratie aan deze
beschrijving kunnen ontlenen, waarbij je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron.
De protestbeweging die eind jaren 1960 ontstond onder jongeren in
West-Duitsland was radicaler dan in andere West-Europese landen.
Volgens sommige historici was een oorzaak hiervan dat het conflict
tussen oudere en jongere generaties in West-Duitsland heviger was dan
in andere landen in Europa.
212pVerklaar waardoor het generatieconflict in West-Duitsland heviger was,
waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de
eerste helft van de twintigste eeuw.
Vanaf 1968 liet de regering van de BRD onderzoek doen naar de mening
van DDR-burgers over politieke en economische kwesties. Hiervoor
werden West-Duitse burgers die de DDR hadden bezocht ondervraagd
over hun gesprekken met burgers van de DDR.
223pLicht deze werkwijze toe door:
− te verklaren dat de detente dit onderzoek vergemakkelijkte en
− aan te geven dat de regering van de BRD met dit onderzoek de
Ostpolitik wilde ondersteunen en
− een politieke reden te geven dat de regering van de DDR zelf geen
openbaar onderzoek naar de mening van haar burgers liet uitvoeren.
Gebruik bron 11.
Tekenaar Behrendt geeft in zijn prent een mening weer over de
verkiezingscampagne van de confessionele partijen tijdens de verkiezing
voor de Tweede Kamer in 1971.
233pToon dit aan door:
− zonder bron aan te geven met welke maatschappelijke verandering de
confessionele partijen rekening moeten houden bij verkiezingen vanaf
de jaren 1950 en
− uit te leggen welke mening Behrendt weergeeft over de
verkiezingscampagne van de confessionele partijen, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12.
244pLeg uit, telkens met een verschillende verwijzing naar de bron:
− welk Europees verdrag, dat in die tijd wordt gesloten onder
Nederlands voorzitterschap, Kohl met deze uitspraak ondersteunt en
− dat de uitspraak van Kohl past bij de politieke rol die het herenigde
Duitsland in Europa op zich neemt.
Het bedrijf Verkade in Zaandam, bekend van de productie van koekjes en
chocolade, had veel vrouwelijke werknemers, waardoor de uitdrukking 'de
meisjes van Verkade' een begrip werd in Nederland.
Hieronder staan vier gegevens uit de geschiedenis van Verkade vanaf
1945, in chronologische volgorde:
1 De 'meisjes van Verkade' gingen in staking omdat ze vonden dat ze te
weinig verdienden, terwijl de prijzen van het levensonderhoud wel
stegen.
2 De fabriek opende als eerste een bedrijfscrèche, waar de kinderen
van 'meisjes van Verkade' werden opgevangen.
3 Uit onderzoek bleek dat steeds meer scholieren uit de Zaanstreek
werkten als 'meisjes van Verkade' om met hun loon een vakantie naar
het buitenland te kunnen betalen.
4 Ondanks de stijgende productie van koekjes en chocolade, viel de
vraag naar arbeidsters voor de verpakkingslijnen sterk terug, waardoor
er een einde kwam aan het werk voor de 'meisjes van Verkade'.
Deze gegevens (1 t/m 4) passen bij ontwikkelingen in Nederland in de
tweede helft van de twintigste eeuw. Hieronder staan vijf ontwikkelingen
(a t/m e), in willekeurige volgorde:
a de automatisering in de industrie
b de geleide loonpolitiek van de rooms-rode regeringen
c de toenemende westerse welvaart
d de voortschrijdende emancipatie van vrouwen
e de wederopbouw
252pGeef per gegeven de ontwikkeling aan die daar het best bij past.
Noteer alleen de cijfers en de daarbij passende letters.
Let op: er blijft één ontwikkeling over.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
