opgave 1Door de tijd heen
De volgende terechtstellingen staan in willekeurige volgorde:
1 De Engelse koning Karel I werd onthoofd omdat het parlement vond
dat hij zich te veel gedroeg als een absoluut vorst.
2 De monniken Jan van Esschen en Hendrik Voes werden als eersten in
Europa geëxecuteerd vanwege hun lutherse denkbeelden.
3 Het echtpaar Julius en Ethel Rosenberg werd geëxecuteerd op
beschuldiging van het doorspelen van Amerikaanse atoomgeheimen
aan de Sovjet-Unie.
4 Marinus van der Lubbe werd onthoofd omdat hij volgens de
nationaalsocialisten de Rijksdagbrand zou hebben gesticht.
5 Maximilien de Robespierre werd tijdens de Franse democratische
revolutie onthoofd nadat hij een schrikbewind had gevoerd.
6 Zeventien handwevers werden in de Engelse stad York opgehangen
omdat zij machinale weefmachines hadden vernietigd in een poging
de verregaande mechanisatie van de textielindustrie tegen te gaan.
12pZet deze terechtstellingen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Een gegeven:
De schilder Albrecht Dürer (1471-1528) signeerde al zijn kunstwerken met
zijn monogram, de letters A en D die in elkaar waren geschoven.
22pLeg uit dat dit gegeven 'het veranderende mens- en wereldbeeld van de
renaissance' illustreert.
Gebruik bron 1.
Een bewering:
De gebeurtenissen in Den Bosch in 1566 passen bij verschillende
conflicten in de zestiende eeuw.
34pOndersteun deze bewering door:
− uit te leggen bij welk godsdienstig conflict deze gebeurtenissen
passen, en
− uit te leggen aan welk politiek conflict in de Nederlanden deze
gebeurtenissen bijdragen.
In 1608 stuurde de kolonist John Smith een gedetailleerde geografische
kaart van een Engelse kolonie in Noord-Amerika naar Engeland.
Don Pedro de Zúñiga, de Spaanse ambassadeur in Londen, wist een
kopie van de kaart te bemachtigen, die hij vervolgens naar de Spaanse
koning Filips III stuurde.
42pVerklaar de verwachting van Don Pedro de Zúñiga dat Filips III interesse
zou hebben in de kaart van deze kolonie.
Gebruik bron 2.
Stel: je doet onderzoek naar de omstandigheden in New Plymouth en
komt tot de volgende conclusies:
1 Het doel dat William Hilton wil bereiken door het sturen van de brief
maakt deze brief als bron minder betrouwbaar voor je onderzoek.
2 De brief is bruikbaar om aan te tonen dat New Plymouth waarschijnlijk
een vestigingskolonie is.
54pLeg beide conclusies uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met
een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 3.
De Wonderkamer past bij verschillende kenmerkende aspecten van de
vroegmoderne tijd.
64pToon dit aan door:
− met twee verschillende kenmerkende aspecten uit de zestiende eeuw
te verklaren waardoor het mogelijk is om collecties zoals die van de
Wonderkamer te verzamelen, en
− uit te leggen dat de oprichting van de Wonderkamer heeft bijgedragen
aan de wetenschappelijke revolutie in de zeventiende eeuw.
De invoering van militaire hervormingen verliep in de zeventiende eeuw in
Frankrijk veel sneller dan in de Republiek. Dit verschil werd volgens een
historicus veroorzaakt door staatkundige verschillen tussen Frankrijk en
de Republiek.
74pOndersteun de redenering van de historicus door:
− aan te geven op welke wijze Frankrijk bestuurd werd en te verklaren
dat dit het tempo van militaire hervormingen bevorderde.
− aan te geven op welke wijze in de Republiek politieke besluiten over
het leger werden genomen en te verklaren dat dit het tempo van
militaire hervormingen belemmerde.
Gebruik bron 4.
Een bewering:
Robert Clive wil dat de East India Company zijn beleid verandert.
83pOndersteun deze bewering door:
− uit te leggen welke beleidsverandering Clive voorstelt, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− met een historische gebeurtenis in 1765 aan te tonen dat de East
India Company het voorstel van Clive overneemt.
De Oostenrijkse keizerin Maria Theresia stelde in 1774 een wet in die
kinderen tussen zes en twaalf jaar verplichtte om naar school te gaan,
waar zij rooms-katholieke godsdienstles moesten krijgen en leerden
rekenen, lezen en schrijven. Oostenrijkers die zich verzetten tegen de
verplichte scholing werden gedreigd met arrestatie.
93pGeef aan dat dit beleid van Maria Theresia:
− verlicht en absoluut kan worden genoemd, en
− de eenheid in haar rijk moest versterken.
Gebruik bron 5.
102pLeg uit welk verlicht ideaal James Madison in dit artikel verdedigt.
Gebruik bron 6.
Stel: abolitionisten willen deze beschrijving van Pieter Groen inzetten in
hun campagnes, maar ze twijfelen over het eenzijdige beeld dat
Pieter Groen weergeeft.
114pLicht dit toe door:
− uit te leggen welke boodschap de abolitionisten met deze beschrijving
kunnen weergeven over slavernij, waarbij je je antwoord ondersteunt
met een verwijzing naar de bron, en
− uit te leggen dat het eenzijdige beeld dat Pieter Groen weergeeft van
de gebeurtenissen op de plantage, past bij zijn achtergrond als
familielid van een plantage-eigenaar.
opgave 3Moderne tijd
Het Britse bestuur in India verbood in 1829 sati, een hindoeïstisch
religieus gebruik waarbij een weduwe levend werd verbrand samen met
haar overleden man. Dit verbod was een uitzondering: het Britse bestuur
verbood tijdens zijn heerschappij heel weinig religieuze gebruiken in India.
122pGeef een verklaring voor de opstelling van het Britse bestuur door:
− aan te geven bij welke doelstelling van het Britse bestuur in India het
verbod op sati paste, en
− aan te geven vanuit welk politiek motief het Britse bestuur weinig
religieuze gebruiken in India verbood.
Samuel Coronel, die in 1860 als arts in dienst kwam van de gemeente
Amsterdam, publiceerde statistieken waaruit bleek dat kinderen van
fabrieksarbeiders in vergelijking met andere kinderen een
groeiachterstand hadden. Bij jongens van zes jaar was dit verschil zeven
centimeter, bij meisjes van die leeftijd zeventien centimeter.
132pGeef aan:
− welke verandering Coronel met deze publicatie wilde bereiken bij het
Amsterdams gemeentebestuur, en
− bij welke discussie die in die tijd werd gevoerd de publicatie aansloot.
Gebruik bron 7.
Tjeerd Stienstra levert een bijdrage aan de emancipatie van Friese
arbeiders in de negentiende eeuw.
144pGeef aan:
− van welk socialistisch standpunt Tjeerd Stienstra uitgaat, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een passende verwijzing naar de bron, en
− op welke wijze een toespraak als die van Stienstra bijdraagt aan de
emancipatie van de arbeiders, en
− zonder bron, dat de voortschrijdende democratisering in de
negentiende eeuw de emancipatie van arbeiders bevordert.
Een anekdote:
In 1916 kondigde David Sarnoff aan dat hij de Radio Music Box op de
markt zou brengen, waarmee radio-uitzendingen konden worden
ontvangen. Deze Box was voorzien van versterkers en luidsprekers, die
handig in één kast werden gemonteerd. Hij kon op tafel in de woonkamer
van eengezinswoningen worden gezet.
152pLeg uit waardoor uitvindingen als de Radio Music Box bijdroegen aan het
ontstaan van massaorganisaties in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Gebruik bron 8.
Een bewering:
Strube geeft met deze cartoon een verwachting weer over het verloop van
de verkiezingen en over de toekomst van de democratie in Duitsland.
164pLeg voor beide delen van de bewering uit welke verwachting Strube
weergeeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met telkens een andere
verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 9.
Een bewering:
De publicatie van de foto met bijschrift past bij de nationaalsocialistische
politiek.
173pOndersteun de bewering door:
− aan te tonen dat de publicatie past bij het in praktijk brengen van het
nationaalsocialisme, en
− uit te leggen dat deze publicatie de acceptatie van de Duitse bezetting
van Nederland moet vergemakkelijken.
In de periode 1945-1990 waren er drie verschillende migratiegolven van
Duitse migranten, met het volgende verloop:
1 In de periode na mei 1945 nam het aantal Duitse migranten naar de
westelijke geallieerde bezettingszones in Duitsland sterk toe.
2 In de periode na augustus 1961 nam het aantal Duitse migranten naar
de BRD sterk af.
3 In de periode na juni 1989 nam het aantal Duitse migranten naar de
BRD sterk toe.
183pGeef voor elke migratiegolf een bij die periode passende historische
verklaring.
De volgende gegevens over Nederlandse popartiesten staan in
willekeurige volgorde:
1 De Amsterdamse punkband The Ex gebruikte op het album Disturbing
Domestic Peace teksten waarin ze het optreden van de politie tegen
krakers bekritiseerden.
2 De band Cuby + Blizzards veroorzaakte opschudding omdat sommige
bandleden openlijk gebruikmaakten van drugs die in de hippiecultuur
populair waren.
3 De eerste Nederlandse rapgroep Osdorp Posse had met hun
debuutalbum Osdorp stijl meteen succes.
4 De Nederlandse zangeres Davina Michelle werd op de website
YouTube ontdekt toen zij een nummer van de Amerikaanse zangeres
P!nk vertolkte.
5 In de tijd van wederopbouw bereikte de zanger-gitarist Eddy Christiani
de status van popidool met Nederlandstalige hits als Kleine Greetje uit
de polder en Daar bij de waterkant.
6 Tijdens de oliecrisis veroorzaakte het kleinkunstgezelschap Farce
Majeur met hun carnavalsnummer Kiele Kiele Koeweit een
diplomatieke rel.
192pZet deze gegevens over Nederlandse popartiesten in de juiste
chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de
nummers.
Gebruik bron 10.
Togliatti protesteert tegen de Italiaanse toetreding tot de NAVO.
202pLeg uit dat de toetreding tot de NAVO volgens Togliatti een gevaar
oplevert door de buitenlands politieke verhoudingen, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de tweede helft van
de twintigste eeuw.
Hieronder staan in de linker kolom vier uitspraken van leiders van
Duitsland in de periode 1945-2002 (a tot en met d) in willekeurige
volgorde, en in de rechter kolom vijf leiders in chronologische volgorde
(1 tot en met 5).
uitspraken: leiders: a 'De Duitse hereniging en het Europese akkoord zijn als twee kanten van dezelfde medaille.' b 'De regering moet onmiddellijk streven naar lidmaatschap van de NAVO.' c 'Vuurwapens moeten worden gebruikt tegen verraders en grensovertreders. Er moeten maatregelen worden genomen om criminelen te kunnen betrappen in de 100 meter uitsluitingszone rond de Muur.' d 'Zelfs als deze actie werkt, zullen de mensen in West-Berlijn kou lijden en honger hebben. En als de mensen in West-Berlijn het niet volhouden, zullen we falen'. 1 Lucius Clay, militair gouverneur van de Amerikaanse bezettingszone 2 Konrad Adenauer 3 Willy Brandt 4 Erich Honecker 5 Helmut Kohl
212pGeef voor elke uitspraak aan welke leider erbij hoort.
Noteer alleen de letter en het daarbij behorende cijfer.
Let op: er blijft één leider over.
Gebruik bron 11.
Piet Jongeling wil met dit artikel waarschuwen dat Amerikaanse culturele
beïnvloeding bijdraagt aan een maatschappelijke ontwikkeling die in
Nederland plaatsvindt vanaf de jaren 1950.
222pBeredeneer voor welke maatschappelijke ontwikkeling Jongeling wil
waarschuwen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Een gegeven:
In 1973 stopte de regering-Den Uyl met het actief werven van
gastarbeiders uit onder andere Marokko en Turkije. Ondanks deze
maatregel groeide het aantal immigranten uit landen als Marokko en
Turkije in de tweede helft van de jaren 1970.
232pLicht dit gegeven toe door:
− te verklaren dat de regering-Den Uyl juist in 1973 stopte met het
werven van gastarbeiders, en
− de beleidsmaatregel te noemen die een sterke toename veroorzaakte
van het aantal immigranten uit onder andere Marokko en Turkije in de
tweede helft van de jaren 1970.
Gebruik bron 12.
Stel: je doet onderzoek naar de kraakbeweging in Nijmegen. Je
concludeert dat de uitspraken van Mattie en Nico passen bij de
uitgangspunten van de kraakbeweging in de jaren 1980.
244pToon voor twee verschillende uitgangspunten van de kraakbeweging aan
dat die passen bij de uitspraken van Mattie en Nico, waarbij je je
antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Een gegeven:
In 1988 demonstreerden meer dan 10.000 mensen in de Russische stad
Nizjni Tagil tegen de vervuiling die werd veroorzaakt door twee oude
kolenovens van een staalfabriek.
Je kunt met dit gegeven aantonen dat een van de binnenlandse
doelstellingen van Gorbatsjov was behaald.
252pLeg uit welke doelstelling dat was.
Gebruik bron 13.
Deze foto kan gebruikt worden om twee delen van hetzelfde kenmerkend
aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw te illustreren.
263pToon dit aan door:
− dit kenmerkend aspect te noemen, en
− beide delen van dit kenmerkend aspect te illustreren, telkens met een
ander gegeven uit de bron.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
