bronnen

Eindexamen nederlands havo 2026, tijdvak 1

opgave 1Deel 1 De werkmentaliteit van jongeren

Stel, je moet voor het vak Nederlands een beschouwing schrijven over
een maatschappelijk verschijnsel. Jij hoort vaak de uitspraak:
“De jongeren van tegenwoordig zijn liever lui dan moe.” Je kiest daarom
als verschijnsel de werkmentaliteit van jongeren en zoekt uit in hoeverre
de huidige jongeren een andere werkmentaliteit hebben dan de oudere
generaties.
Je hebt in deze context over ‘quiet quitting’ gehoord, waar bron 1 over
gaat. Je hebt het idee dat deze term de kern van de zaak raakt. Daarom
analyseer je de gedachtegang van deze bron.
Lees bron 1.
In alinea 3 lees je dat de jonge generatie “een andere opvatting over werk
heeft dan ouderen”.
11p
Noteer voor zowel jongeren als ouderen welke opvatting over werk kan
worden afgeleid uit alinea 1 tot en met 3.
Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en zet je antwoord
daarachter. Geef geen voorbeelden.
Jongeren vinden het goed om … (1) ….
Ouderen vinden het goed om … (2) ….
“Experts vonden het niet verstandig om daaraan mee te doen”
(regels 15-16)
De auteur is het niet eens met de opvatting van deze experts.
21p
Welke twee argumenten geeft ze hiervoor, gelet op alinea 3 en 4?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Uit alinea 1 tot en met 7 kun je drie zinsgedeeltes citeren om een definitie
van quiet quitting te geven en een negatieve en een positieve invulling
daarvan.
32p
Citeer deze drie zinsgedeeltes en gebruik per citaat niet meer dan
6 woorden.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter.
  bijpassend citaat: definitie van quiet quitting : (1) negatieve invulling van quiet quitting : (2) positieve invulling van quiet quitting : (3)
Je wilt in je beschouwing aandacht besteden aan verschillende visies op
het fenomeen ‘quiet quitting’. Daarom let je extra op kritische
opmerkingen en de woordkeus in de tekst.
Je ziet dat de term ‘het hoognodige’ in de titel en de tekst meerdere keren
voorbijkomt.
41p
Wat is de belangrijkste boodschap van alinea 5 als het gaat om ‘het
hoognodige’?
A Het is lastig te bepalen wat ‘het hoognodige doen’ eigenlijk inhoudt.
B Het zou al mooi zijn als iedereen deed wat echt nodig is.
C Mensen met hoge functies doen ook alleen het hoognodige.
D Ook de oudere generatie doet niet meer dan nodig is.
De auteur bekritiseert verschillende partijen, om zo haar standpunt over
de werkopvatting van jongeren kracht bij te zetten.
53p
Leid voor alle partijen af welke kritiek zij krijgen, gelet op alinea 5 tot en
met 10 van bron 1.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter.
Geef geen voorbeelden. Eén antwoord is al gegeven.
partij kritiek op deze partij een voormalig topman van Schiphol en vele Haagse politici (1) scrummasters (2) jongeren (3) gebruiken de verkeerde term voor wat ze bedoelen werkgevers (4) werknemers die het meeste lawaai maken (5)
“Vanaf nu noemen we het dus niet meer ‘quiet quitting’, lieve jongeren,
maar ‘loud working’.” (regels 96-98)
Een deel van dit citaat wordt in alinea 13 nog eens benadrukt door de
woordkeus.
61p
Welk deel van het citaat is dat?
A vanaf nu
B quiet quitting
C lieve jongeren
D loud working
Na het lezen van bron 1 kies je de volgende hoofdvraag voor je
beschouwing: Heeft de jongere generatie inderdaad een andere
werkopvatting dan de oudere generaties? Om deze vraag te
beantwoorden, gebruik je naast bron 1 ook bron 2.
Lees bron 2.
73p
Geef aan hoe er in bron 2 wordt gedacht over verschillen in werkopvatting
tussen jongeren en oudere generaties.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter.
Bron 2 signaleert verschillen tussen generaties. Het volgende kun je volgens bron 2 echter niet zeggen: (1) Dit is wat je volgens bron 2 wel kunt zeggen: (2) Dit is een verklaring die bron 2 hiervoor geeft: (3)
In bron 2 heb je verklaringen gelezen voor verschillen in werkopvatting
tussen jongere en oudere generaties. Je bent ook benieuwd naar andere
verklaringen en daarom lees je bron 3. Vervolgens vergelijk je bron 3 met
de gedachtegang van bron 1.
Lees bron 3.
Bron 3 geeft vier verklaringen voor de veranderde werkmentaliteit van
jongeren. Deze verklaringen kun je weergeven met ‘als-dan’-zinnen.
84p
Noteer per alinea de verklaring, door onderstaande ‘als-dan’-zinnen aan
te vullen.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet je antwoord daarachter. Zorg
dat er ‘als-dan’-zinnen ontstaan die inhoudelijk kloppen.
verklaring in ‘als-dan’-zin alinea 1 Als de economische omstandigheden gunstig zijn, dan …(1)… . alinea 2 Als …(2a)… , dan…(2b)… . alinea 3 Als …(3a)… , dan…(3b)… . alinea 4 Als …(4)… , dan is het logisch dat jongeren hun status niet aan werk, maar aan andere zaken ontlenen.
Bron 1 en bron 3 geven allebei verklaringen voor de veranderde
werkmentaliteit van jongeren. Je mist in bron 3 echter een verklaring die
wél wordt genoemd in alinea 1 tot met 3 van bron 1.
91p
Noteer deze verklaring.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 2 van bron 3 zegt Ton Wilthagen: “Dan is het niet gek dat zij nu
tegen die werkgever zeggen: zoek het uit.”
102p
Geef aan of de auteur van bron 1 Wilthagens uitspraak wel of niet zal
onderschrijven en citeer een zinsgedeelte uit alinea 11 tot en met
alinea 13 van bron 1 waaruit dat het duidelijkst blijkt.
Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en zet je antwoord
daarachter.
De auteur zal Wilthagens uitspraak waarschijnlijk (1) (kies uit: wel/niet)
onderschrijven.
Dat blijkt het duidelijkst uit het volgende zinsgedeelte: …(2)….
In je zoektocht naar meer informatie kom je bron 4 en 5 tegen. Het valt je
op dat in deze bronnen, net als in bron 3, verschillende benamingen
voorbijkomen om jongeren te typeren. Deze benamingen lijken iets te
zeggen over de manier waarop er tegen jongeren en hun werkmentaliteit
wordt aangekeken. Je wilt in je beschouwing zorgvuldig omgaan met je
eigen woordkeuze en je verdiept je daarom in deze benamingen.
Lees bron 4 en 5.
112p
Uit welke van onderstaande benamingen uit bron 3, 4 en 5 blijkt een
negatief oordeel over de houding van de huidige generatie werkende
jongeren?
Noteer alleen de nummers van de negatieve benamingen.
1 klapstoelmedewerkers (bron 3, regel 13)
2 Generatie Z (eerste vermelding: bron 4, regel 12)
3 sneeuwvlokjes (bron 5, regel 4)
4 rubbertegelkinderen (bron 5, regel 4)
5 millennials (bron 5, regel 18)
“Zo’n snordrukker is niet langer bereid om veel meer te doen dan de
functie-eisen voorschrijven.” (bron 4, regels 10-11)
122p
Wat zal de auteur van bron 1 vinden van het woord “snordrukker” als
typering van de huidige generatie werkende jongeren?
Neem de nummers uit onderstaande zin over en zet je antwoord
daarachter.
De auteur vindt ‘snordrukker’ waarschijnlijk (1) (kies uit: wel/niet) een
geschikte typering van de huidige generatie werkende jongeren,
want …(2)….
Je gaat nu de inhoud van bron 4 en 5 vergelijken met de inhoud van
bron 1 en 2.
In onderstaande tabel staan vier uitspraken die zijn gebaseerd op bron 4
en bron 5.
133p
Geef bij iedere uitspraak aan of deze overeenkomt met uitspraken in
bron 1, bron 2 of geen van beide bronnen.
Neem de nummers van de uitspraken over en zet je antwoord daarachter.
Let op: kies per uitspraak één antwoord.
uitspraak: deze uitspraak komt overeen met uitspraken in: 1 Quiet quitting is helemaal niet zo nieuw als wordt gezegd. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen van beide bronnen ) 2 Quiet quitters verwachten dat een baan persoonlijke en maatschappelijke voordelen biedt. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen va

uitspraak: deze uitspraak komt overeen met uitspraken in: 1 Quiet quitting is helemaal niet zo nieuw als wordt gezegd. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen van beide bronnen ) 2 Quiet quitters verwachten dat een baan persoonlijke en maatschappelijke voordelen biedt. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen van beide bronnen ) 3 Het leven naast werken is voor jongeren minstens zo belangrijk. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen van beide bronnen ) 4 Jongeren kunnen nu veeleisend zijn dankzij de krappe arbeidsmarkt. (kies uit: bron 1 / bron 2 / geen van beide bronnen )

De hoofdvraag voor je beschouwing is: Heeft de jongere generatie
inderdaad een andere werkopvatting dan de oudere generaties? Voordat
je start met schrijven, bekijk je nog eens kritisch welke bronnen meer of
minder bruikbaar zijn voor je beschouwing.
Bij bron 1 tot en met bron 5 zou je van twee bronnen kunnen zeggen dat
ze minder betrouwbaar zijn vanwege de subjectieve, ironische schrijfstijl.
141p
Welke twee bronnen zijn dat?
Noteer alleen de nummers van die twee bronnen.
Bron 1, bron 3, bron 4 en bron 5 zijn afkomstig van gerespecteerde
media. Een van deze bronnen kan ook om een andere, inhoudelijke reden
betrouwbaar worden genoemd.
151p
Noteer om welke bron het gaat en licht de betrouwbaarheid ervan toe op
basis van de inhoud van de bron.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
Je vraagt je af of je quiet quitting een belangrijke plek in je beschouwing
moet geven. In bron 4 en in bron 1 heb je redenen gezien om dit niet te
doen.
161p
Noteer zo’n reden om dit niet te doen die zowel wordt genoemd in bron 4
als in de eerste vijf alinea’s van bron 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.

opgave 2Deel 2 Doorbreek de taal-impasse

Lees tekst 6.
In alinea 4 en 5 wordt negatief gesproken over een publicatie van een
Taaluniewerkgroep.
171p
Wat is er volgens tekst 6 mis met deze publicatie?
A De adviezen van de Taalunie zijn te beperkt om het probleem echt aan
te pakken.
B De Taalunie heeft te weinig moeite gedaan om met begrijpelijke
voorschriften te komen.
C De Taalunie mengt zich met betweterige adviezen in een weinig
zinvolle discussie.
D Door de uitbreiding met nieuwe taalvormen maakt de Taalunie de taal
onoverzichtelijker.
Tekst 6 kan met onderstaande kopjes worden onderverdeeld in vijf
opeenvolgende delen.
Deel 1: Inleiding
Deel 2: De huidige omgang met het gendervraagstuk in taal
Deel 3: Belang van een andere aanpak van het gendervraagstuk in taal
Deel 4: Andere koers, andere regels
Deel 5: Over tot actie
181p
Bij welke alinea begint deel 2?
191p
Bij welke alinea begint deel 3?
“Deze redenering loopt echter spaak” (regels 114-115)
201p
Welke zin geeft het best het probleem weer dat de auteur heeft met deze
redenering?
A Kunstmatig de taalregels veranderen lijkt zinloos, terwijl het niet
aanpassen van de regels ook geen taalvernieuwing op gang brengt.
B Niet de invoering van nieuwe regels maar de afwezigheid daarvan
maakt ons taalgebruik geforceerd.
C Taal wordt gepresenteerd als een organisch systeem dat zich vanzelf
aanpast, terwijl de gebruikers juist behoefte hebben aan duidelijke
regels.
D Taalgebruikers zorgen niet voor verandering van de taal, maar
tegelijkertijd doen taalinstanties dat ook niet.
Volgens het woordenboek is het woord ‘taal’ zowel vrouwelijk als
mannelijk. In tekst 6 is gekozen voor de vrouwelijke vorm.
213p
Citeer een zin uit alinea 6 of 7 waaruit deze keuze blijkt en leg uit waarom
deze keuze wel én niet bijzonder is, uitgaande van alinea 1 tot en met 6.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter.
De keuze voor de vrouwelijke vorm blijkt uit het volgende citaat uit alinea 6 of 7: (1) Volgens alinea 1 tot en met 5 is deze keuze enerzijds wel bijzonder, want (2) Anderzijds is deze keuze volgens alinea 6 niet bijzonder, want de tekst pleit voor meer (3)
Uit alinea 7 en 8 van tekst 6 zijn twee visies op taalverandering af te
leiden: de visie van instanties en de visie van de auteur.
222p
Vat de visie van instanties op taalverandering samen. Gebruik hiervoor
de tabel hieronder.
Neem de letters a, b en c over uit de linker kolom. Schrijf daarachter
steeds het nummer van je keuze uit de rechter kolom.
a) Taalverandering … 1 gebeurt nauwelijks via taalgebruikers.   2 kan door taalgebruikers de verkeerde kant opgaan.   3 verloopt als vanzelf via taalgebruikers.   4 wordt door taalgebruikers als onnodig gezien.
b) Aanpassen van 5 geen optie. regels is daarom … 6 hoe dan ook overbodig.   7 niet meteen al nodig.   8 wel nodig.
c) De Taalunie … 9 kan dus de taalvernieuwing volgen.   10 moet dus niet wachten op taalvernieuwing.   11 wil taalvernieuwing dus snel doorvoeren.   12 zal taalvernieuwing dus niet aanmoedigen.
232p
Vat ook de visie van de auteur op taalverandering samen. Gebruik
hiervoor nogmaals de tabel hierboven.
Neem de letters a, b en c over uit de linker kolom. Schrijf daarachter
steeds het nummer van je keuze uit de rechter kolom.
In tekst 6 staan de termen “geföhnde woorden” (regel 77),
“neuzelwoorden” (regel 100) en “bubbelplastic woorden” (regel 144).
241p
Welk aspect uit de tekst wordt door deze woordkeus versterkt?
A de constatering van de auteur dat veel hedendaagse taalvormen
ouderwets aandoen
B de onvrede van de auteur over de voorzichtigheid waarmee de
Taalunie optreedt
C het gegeven dat taalgebruikers graag willen vermijden dat ze
taalfouten maken
D het gevoel dat de gelijkheid tussen vrouwen en mannen onvoldoende
in de taal tot uiting komt
Stel, je wilt een betoog houden over het onderwerp van tekst 6.
253p
Welke van de volgende uitspraken uit √(ekst 6)tkies je als standpunt en
welke drie als argumenten?
Noteer de woorden standpunt en drie argumenten en zet de nummers van
je antwoorden daarachter.
Let op: je houdt twee nummers over.
1 “Waar het gender betreft, is de Nederlandse taal een log, ouderwets
en anachronistisch systeem, waarin de man nog altijd als
ongenaakbare standaard geldt.” (regels 23-27)
2 “tornen aan taal is nog altijd een taboe.” (regels 62-63)
3 “Als onze taal de gelijkwaardigheid tussen vrouwen en mannen niet in
zich bergt (…) loont het de moeite om daar, ondanks de onvermijde-
lijke neuzelwoorden, zorgvuldig naar te kijken.” (regels 93-101)
4 “Taal is een organisch systeem en doorgaans wordt aangenomen dat
een taal zich via haar gebruikers aanpast aan maatschappelijke
ontwikkelingen.” (regels 104-108)
5 “Een opsomming van vrijblijvende opties om haar/hem/hen tevreden te
stellen, is niet langer afdoende.” (regels 166-169)
6 “Stop met halfslachtige richtlijnen en kom met nieuwe, heldere regels.”
(regels 176-177)
“Een opsomming van vrijblijvende opties om haar/hem/hen tevreden te
stellen, is niet langer afdoende.” (regels 166-169)
262p
Noem twee redenen waarom het volgens tekst 6 niet langer afdoende is
om de taalgebruiker vrijblijvende opties te geven voor het verwijzen naar
personen. Baseer je antwoord op alinea 7 tot en met 9.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“en dat mijnheer Van Dale misschien wel al die tijd mevrouw Van Dale is
geweest.” (regels 181-183)
271p
Wat maakt deze zin duidelijk?
A Beroepen die meestal door mannen worden uitgevoerd worden pas
aantrekkelijk voor vrouwen als er in de taal een vrouwelijke benaming
voor is.
B Een eigentijdse taal zorgt ervoor dat de verschillen tussen mannen en
vrouwen op allerlei gebieden verdwijnen.
C Nieuwe taalregels kunnen duidelijk maken dat achter de namen van
topfuncties niet alleen mannen, maar ook vrouwen kunnen zitten.
D Onze interpretatie van gender verandert pas echt als mannen in de
taal zijn ingehaald door vrouwen.
Het slot van een tekst kan verschillende functies hebben, zoals de vijf
functies hieronder.
281p
Welke twee functies heeft het slot van tekst 6? Noteer alleen de twee
juiste nummers.
1 een afweging
2 een conclusie
3 een oproep
4 een samenvatting
5 een toekomstverwachting

opgave 3Deel 3 Is alle rijkdom puur geluk?

Lees tekst 7.
“Eigenlijk zou het boek Waarom succes een kwestie van geluk is van
gezondheidspsycholoog Huub Buijssen verplichte lectuur voor hen
moeten zijn.” (regels 15-20)
291p
Voor wie zou het boek van Huub Buijssen volgens de tekst verplichte
lectuur moeten zijn en met welk doel?
Neem de nummers uit onderstaande zin over en zet je antwoord
daarachter.
Het boek moet verplichte lectuur zijn voor …(1)…, want dan …(2)….
Alinea 1 bevat nog geen standpunt, maar de mening van de auteur klinkt
wel degelijk door in deze alinea. Een kritische lezer kan hier een
drogreden in herkennen.
301p
Welke drogreden is dat?
A onjuist beroep op een kenmerk- of eigenschapsschema
B onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema
C overhaaste generalisatie
D verkeerde vergelijking
“Dat is een illusie.” (regel 38)
312p
Noteer de illusie die wordt bedoeld en het woord uit alinea 4 dat het best
de werkelijke situatie typeert.
Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en zet je antwoord
daarachter.
Dit is de illusie: …(1)….
Dit is het woord dat de werkelijke situatie het best typeert: …(2)….
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Alinea 5 en 6 onderbouwen de bewering in alinea 4.
321p
Welk argumentatieschema wordt hier vooral voor gebruikt?
een argumentatieschema op basis van
A autoriteit
B vergelijking
C voorbeelden
D voor- en nadelen
“Twee jaar nadat Peters en Waterman hun beroemde bestseller over de
kenmerken van excellente ondernemingen publiceerden, was een derde
van de door hen genoemde bedrijven al failliet.” (regels 67-72)
331p
Wat maakt dit citaat duidelijk over het succes van een bedrijf?
Dit citaat maakt duidelijk dat
A bedrijfssucces sterk afhankelijk is van toevalsfactoren zoals tijd of
plaats.
B bedrijfssucces vooral is toe te schrijven aan de kwaliteiten van een
bedrijf.
C bedrijven die succesvol zijn de beurskoersen sterk beïnvloeden.
D bedrijven failliet gaan als ze niet over de juiste succeskenmerken
beschikken.
Tekst 7 noemt allerlei factoren die wel of niet bijdragen aan het hebben
van succes, zoals de negen factoren hieronder.
343p
Noteer per factor of deze volgens de auteur van tekst 7 wel of niet
bijdraagt aan het hebben van succes.
Neem de nummers van alle factoren over en zet daarachter wel of niet.
1 werklust (regel 9)
2 toeval (regel 23)
3 afgedwongen geluk (regel 37)
4 geluk (regel 38)
5 milieu (regel 39)
6 zeven vinkjes (regel 40)
7 wilskracht (regel 53)
8 opvoeding (regel 55)
9 ondernemersfilosofie (regel 63)
“Is alle rijkdom puur geluk”? (titel)
353p
Zullen onderstaande (groepen) personen uit tekst 7 de vraag uit de titel
waarschijnlijk met ‘ja’ of ‘nee’ beantwoorden, of blijft dit onduidelijk?
Neem de nummers van de personen over en zet daarachter ja, nee of
onduidelijk.
1 carrièrejagers (regel 3)
2 Huub Buijssen (regel 18)
3 Bill Gates (regel 58)
4 Peters en Waterman (regels 67-68)
5 de auteur van tekst 7
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.