opgave 1Deel 1 Gentechnologie
Lees bron 1.
“Ik mocht de film vooraf bekijken en ik moet zeggen dat ik die
documentairemakers voor geen cent vertrouw.” (regels 28-31)
11pWat is volgens bron 1 de reden dat de auteur de documentairemakers niet
vertrouwt?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
Bron 1 kan met onderstaande kopjes worden onderverdeeld in vijf
opeenvolgende delen.
Deel 1: Film over gewasdiversiteit
Deel 2: Toekomstbeeld dankzij gentechnologie
Deel 3: Stand van zaken gentechnologie in Europa
Deel 4: Tegenargumenten bij kritiek op gentechnologie
Deel 5: De toekomst van gentechnologie in Europa
21pBij welke alinea begint deel 2?
31pBij welke alinea begint deel 4?
43pVul onderstaande tabel in om de redenering in alinea 1 tot en met 3
samen te vatten.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter. Eén
antwoord is al gegeven.
In bron 1 worden argumenten van de tegenstanders van gentechnologie
gepresenteerd en worden tegenargumenten daarbij gegeven.
54pVat de argumentatie samen door onderstaande tabel verder in te vullen.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Twee antwoorden zijn al gegeven.
Stand-
punt:
Argu-
menten:
Tegen-
argu-
menten:
”We zijn te ontvankelijk voor het idee dat we ooit gered moeten worden
door een idealistische Amerikaan en zijn vriezer.” (regels 135-139)
61pCiteer uit de eerste twee alinea’s van de tekst de zin waarin dit idee het
duidelijkst naar voren komt.
72pWelke zin geeft de hoofdgedachte van bron 1 het best weer?
Gentechnologie is belangrijk, want ze heeft als effect dat ze gewassen
oplevert die resistent zijn en een hoog rendement hebben.
Gentechnologie is het belangrijkste wapen in de strijd voor
klimaatbestendige landbouw en de EU zou deze technologie zeker
niet zonder meer moeten afkeuren.
Gentechnologie is samen met het verzamelen van zaden in een grote
databank de beste manier om te zorgen voor een klimaatbestendige
landbouw.
Gentechnologie moet goedgekeurd worden door de EU, want het
recombineren van zaden is een prachtige mogelijkheid van
gentechnologie.
Lees bron 2.
In bron 1 en bron 2 worden toepassingen van gentechnologie genoemd
om hongersnood te voorkomen.
82pNoem twee vergelijkbare toepassingen die in beide teksten worden
genoemd.
Uit bron 1 (alinea 7 tot en met 9) en bron 2 blijken belemmeringen bij de
toepassing van gentechnologie.
92pNoem per bron een belemmering.
Noteer de nummers van de bronnen en zet je antwoord daarachter. Geef
antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je totale
antwoord niet meer dan 25 woorden.
opgave 2Deel 2 Ontlezing
Stel, je krijgt van je docent Nederlands de opdracht om een discussie voor
te bereiden met als hoofdvraag:
Moet het lezen van boeken verplicht blijven bij het vak Nederlands?
Tijdens de discussie staan de volgende twee deelvragen centraal:
1 Wat is er bekend over ontlezing?
2 In hoeverre is het belangrijk om boeken te lezen?
Ter introductie op het thema ontvang je van je docent bron 3. Om een
goed beeld te krijgen van de antwoorden uit bron 3 op de
discussievragen, neem je deze bron aandachtig en kritisch door.
Lees bron 3.
“Wat is er eigenlijk zo problematisch aan de ontlezing?” (titel)
Voor een goed begrip van bron 3 wil je eerst helder krijgen wat de auteur
van bron 3 precies verstaat onder ontlezing.
101pWat verstaat de auteur van bron 3 onder ontlezing?
Ontlezing houdt in dat Nederlanders
alleen nog in staat zijn om eenvoudige boeken te lezen.
gelezen boeken slechts op een basaal niveau begrijpen.
merendeels minder boeken willen lezen.
minder plezier beleven aan het lezen van boeken.
De auteur van bron 3 heeft een eigen kijk op hoe we moeten omgaan met
ontlezing.
113pVat de gedachtegang van alinea 2 tot en met 5 samen aan de hand van
onderstaande tabel.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter. Geef
geen voorbeelden.
Alinea 7 en 8 beschrijven een bezwaar tegen de uitzonderingspositie van
boeken lezen in onze maatschappij en het onderwijs.
121pWelke zin geeft dit bezwaar het best weer?
We moeten boeken lezen niet als vanzelfsprekend en noodzakelijk
zien.
We moeten boeken lezen niet belangrijker vinden dan meedraaien in
de maatschappij.
We moeten boeken lezen niet voortdurend ter discussie stellen.
We moeten boeken lezen niet zo nodig leuk willen maken voor
jongeren.
“Begrijp me niet verkeerd” (regels 78-79)
131pWelke verkeerde conclusie zou je kunnen trekken uit de uitspraken van de
auteur van bron 3?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
Je richt je op de tweede deelvraag: In hoeverre is het belangrijk om
boeken te lezen? Voor de discussie hierover wil je samenvatten hoe de
auteur van bron 3 aankijkt tegen boeken lezen op school.
142pWelke samenvatting past het minst goed bij wat hij zegt?
Het lezen van boeken bevordert de leesvaardigheid slechts in
beperkte mate en moet daarom vooral in de vrije tijd gebeuren.
Het lezen van boeken kan de taalvaardigheid weliswaar ondersteunen,
maar is niet cruciaal voor de opleiding van toekomstige burgers.
Het lezen van boeken mag op school best worden gestimuleerd
vanwege de verbeeldingskracht, maar niet voor verbetering van de
leesvaardigheid.
Het lezen van boeken wordt pas relevant als het leerlingen iets leert
over het functioneren in de maatschappij.
Ondanks de kritische toon ben je in bron 3 ook voordelen van het lezen
van boeken tegengekomen. Je besluit deze te noteren, omdat ze je
bruikbaar lijken voor de discussie.
152pNoem uit bron 3 vier voordelen van het lezen van boeken. Baseer je
antwoord op alinea 4 tot en met 7. Geef geen voorbeelden.
Van je docent moet je zelf ook bronnen verzamelen voor de discussie. In
bron 3 mis je informatie over de oorzaken en de gevolgen van ontlezing.
Je denkt dat bron 4 en bron 5 hiervoor bruikbaar zijn.
Lees bron 4 en bron 5.
“De wereld is veranderd” (bron 3, regels 3-4)
Bron 4 en bron 5 geven beide een typering van de huidige maatschappij,
die ze zien als mogelijke oorzaak voor de ontlezing. Je verwacht dat deze
informatie relevant is voor de eerste deelvraag: Wat is er bekend over
ontlezing?
162pCiteer uit zowel bron 4 als bron 5 de zin waarin de typering van de huidige
maatschappij als mogelijke oorzaak voor de ontlezing het duidelijkst naar
voren komt. Citeer geen voorbeelden.
Noteer de nummers 4 en 5 en zet je antwoorden daarachter.
Je wilt het antwoord van bron 4 en bron 5 op de tweede deelvraag
samenvatten: In hoeverre is het belangrijk om boeken te lezen? Je besluit
daarom uit beide bronnen de hoofdargumenten voor het lezen van boeken
af te leiden.
172pVat per bron het hoofdargument voor het lezen van boeken samen.
Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en zet je antwoord
daarachter. Gebruik per antwoord niet meer dan 10 woorden.
Bron 4: Door het lezen van boeken …(4)….
Bron 5: Door het lezen van boeken …(5)….
Voor een goede voorbereiding op de discussie zoek je naar bronnen
waarin, net als in bron 3, kritischer wordt geschreven over boeken lezen.
Je vindt bron 6 en bron 7.
Lees bron 6 en bron 7.
Je bepaalt eerst of bron 6 bruikbaar is voor het beantwoorden van de
eerste deelvraag: Wat is er bekend over ontlezing?
181pBeargumenteer waarom bron 6 wel of niet bruikbaar is voor het
beantwoorden van de eerste deelvraag.
Neem de nummers uit onderstaande zin over en zet je antwoord
daarachter.
Bron 6 is (1) (kies uit: wel/niet) bruikbaar voor het beantwoorden van
de eerste deelvraag, want …(2)….
Uit bron 6 en bron 7 kun je argumenten afleiden tegen het verplicht lezen
van boeken bij het vak Nederlands. Je besluit deze te verzamelen voor de
discussie over de hoofdvraag: Moet het lezen van boeken verplicht blijven
bij het vak Nederlands?
196pVat de argumenten tegen het verplicht lezen van boeken bij het vak
Nederlands samen aan de hand van onderstaande tabel.
Neem de nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter. Geef
antwoord in een of meer volledige zinnen.
Van je docent heb je het advies gekregen om kritisch te kijken naar de
betrouwbaarheid van je bronnen. Je vergelijkt de betrouwbaarheid van
bron 3 tot en met bron 7.
Als de auteur of de geraadpleegde expert deskundig is op het gebied van
het onderwerp en zich baseert op onderbouwde feiten zoals
onderzoeksgegevens, dan kan dit bijdragen aan de betrouwbaarheid.
201pWelke bron is op basis van deskundigheid en feitelijkheid het minst
betrouwbaar te noemen?
Noteer het nummer van deze bron.
212pWelke twee bronnen zijn op basis van deskundigheid en feitelijkheid het
meest betrouwbaar te noemen?
Noteer de nummers van deze twee bronnen.
Als laatste stap in je voorbereiding op de discussie probeer je een
conclusie te trekken op basis van de inhoud van alle bronnen die je hebt
gelezen.
222pWelke uitspraak over het lezen van boeken sluit het best aan bij het
totaalbeeld dat uit alle bronnen samen naar voren komt?
Boeken lezen is een verrijkende bezigheid, maar lost de dalende
leesvaardigheid niet op.
Boeken lezen kan waardevol zijn voor de persoonsvorming, maar dit
effect wordt sterk overschat.
Boeken lezen staat maatschappelijk hoog in aanzien, maar de
meningen over het nut ervan zijn verdeeld.
Boeken lezen stimuleert de taalvaardigheid, maar andere vormen van
verhalen kunnen dit ook.
opgave 3Deel 3 Opvoeden
Lees bron 8.
Bron 8 kun je na de inleiding met onderstaande kopjes onderverdelen in
drie opeenvolgende delen.
Deel 1: Het onderliggende probleem
Deel 2: Voorbeelden
Deel 3: Naar een oplossing
231pBij welke alinea begint deel 1?
241pBij welke alinea begint deel 3?
Alinea 1 kan worden beschouwd als een argument bij het standpunt dat
opvoeden in een samenleving vol verleidingen kansloos is. Een kritische
lezer zou in deze alinea een drogreden kunnen herkennen.
251pWelke drogreden is dit?
bespelen van het publiek
onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema
vals dilemma
verkeerde vergelijking
In bron 8 spelen zes groepen een belangrijke rol. Jongeren, kinderen,
jeugdprofessionals, ouders, beleidsmakers en een zesde groep.
262pCiteer drie duidelijk verschillende benamingen waarmee die zesde
belangrijke groep in bron 8 wordt aangeduid.
Gebruik per citaat maximaal vier woorden.
De titel van bron 8 is “Opvoeden in een winstgedreven samenleving is
kansloos”.
271pCiteer uit alinea 1 tot en met 4 de zin die het best de oorzaak van deze
kansloosheid benoemt.
281pCiteer ook uit alinea 6 tot en met 8 de zin die het best de oorzaak van
deze kansloosheid benoemt.
In alinea 1 tot en met 5 wordt het voorbeeld van vapen genoemd. Alinea 6
bespreekt de visie van maatschappijcriticus Noam Chomsky op
machtsongelijkheid.
291pMotiveer waarom vapen goed kan worden gebruikt als voorbeeld bij de
visie van Noam Chomsky, door onderstaande zin aan te vullen.
Vapen is een goed voorbeeld bij de visie van Noam Chomsky,
want dit voorbeeld laat zien dat ….
Met bijzonder taalgebruik kan een mening versterkt worden uitgedrukt.
301pCiteer uit alinea 8 twee woordgroepen die dat het duidelijkst tonen.
Gebruik per citaat maximaal vijf woorden.
Alinea 7 tot en met 9 kunnen worden opgevat als kritiek op grote
bedrijven.
311pVat samen wat de belangrijkste kritiek is die in dit tekstgedeelte wordt
gegeven.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
Bron 8 stelt dat voorlichting aan Nederlandse jongeren over
gezondheidsrisico’s niet werkt. In alinea 10 tot en met 12 is een algemene
oplossingsrichting voor dit probleem te vinden.
321pCiteer een zin uit alinea 10 tot en met 12 die het best de algemene
oplossingsrichting voor dit probleem weergeeft, gelet op de strekking van
bron 8.
331pWelke van de onderstaande uitspraken geeft het best de strekking weer
van alinea 11?
Grote bedrijven hebben geen belang bij jongeren die kunnen omgaan
met risico’s, dus hoeven we van die bedrijven niets te verwachten.
Het helpt onvoldoende om jongeren zelfregulatie aan te leren, zolang
de invloed van grote bedrijven zo sterk is.
Jongeren moeten worden gestimuleerd tot zelfregulatie, want de
samenleving zit nu eenmaal vol met risico’s.
Risicovermijding is iets wat jongeren kunnen leren, maar ze hebben
daar wel goede begeleiding bij nodig.
342pWelke formulering geeft de hoofdgedachte van bron 8 het best weer?
Alle groepen in de maatschappij moeten het belang van de jeugd
prioriteit geven. De overheid en grote bedrijven moeten hierin het
voortouw nemen.
Grote bedrijven en multinationals zullen uit eigenbelang ongezonde
producten blijven ontwikkelen. Hier moeten groepen in de
maatschappij actie tegen ondernemen.
Opvoeders moeten geen beslissingen nemen voor jongeren. In plaats
daarvan moet de overheid via wetgeving het maken van gezonde
keuzes gemakkelijker maken voor jongeren.
Scholen en opvoeders zijn nauwelijks in staat om jongeren voor te
lichten over het maken van gezonde keuzes. Die voorlichtingstaak
moeten de overheid en grote bedrijven overnemen.
Hieronder staan vijf mogelijke oplossingen voor het probleem dat in
bron 8 centraal staat.
352pNoteer de nummers van de twee oplossingen die het best aansluiten bij
de strekking van bron 8.
1 Beleidsmakers moeten beter luisteren naar adviezen van pedagogen
over thema’s zoals gezondheid.
2 Grote bedrijven en de overheid moeten opvoedcursussen voor ouders
opzetten over het maken van gezonde keuzes.
3 Multinationals moeten de ontwikkeling en verkoop van minder
schadelijke producten opnemen in hun bedrijfsstrategie.
4 Op alle maatschappelijke terreinen moet het belang van de
gezondheid van jongeren vooropgesteld worden.
5 Volwassenen én jongeren moeten gaan inzien dat ze veel
gezondheidsproblemen zelf kunnen oplossen.
Bekijk bron 9.
Stel, je leest een artikel over het welzijn van jongeren. In dit artikel wordt
het vapegebruik onder jongeren geïllustreerd met bron 9.
361pCiteer uit alinea 6 en 7 van bron 8 de zin waarvan de strekking het meest
overeenkomt met bron 9.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
