bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2004, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A
√((1)) BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 1HET HOOFD

In de afbeelding is een doorsnede van het hoofd te zien.
figuur bij de opgave
11p
Op welke plaats komt botweefsel voor?
A op plaats P
B op plaats Q
C op plaats R

opgave 2ORGAANSTELSELS

21p
In de afbeelding zijn verschillende orgaanstelsels weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke twee orgaanstelsels zijn hier onder andere afgebeeld?
A het ademhalingsstelsel en het bottenstelsel
B het ademhalingsstelsel en het zenuwstelsel
C het bottenstelsel en het zenuwstelsel
31p
In de afbeelding is een deel van het verteringsstelsel weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke organen zijn onder andere in de afbeelding te zien?
A de dikke darm en de dunne darm
B de dikke darm en de maag
C de dunne darm en de maag

opgave 3ZUURSTOF IN HET BLOED

41p
Het bloed vervoert onder andere zuurstof.
Welke bloeddeeltjes vervoeren zuurstof?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen
51p
In de afbeelding is de bloedsomloop schematisch weergegeven.
figuur bij de opgave
Op welke plaats bevat het bloed de meeste zuurstof?
A op plaats P
B op plaats Q
C op plaats R

opgave 4CONSERVEREN

61p
Drie geconserveerde producten zijn: - een pak gedroogde bruine bonen
- een pak gepasteuriseerde melk
- een pak gesteriliseerde melk
Josh bewaart deze drie producten bij kamertemperatuur.
Hij laat de verpakkingen dicht.
In welk product zullen na drie dagen bacteriën waarschijnlijk in aantal toenemen?
A de gedroogde bruine bonen
B de gepasteuriseerde melk
C de gesteriliseerde melk
72p
Noem twee andere manieren van conserveren dan drogen, pasteuriseren en
steriliseren.
1.......................................................................................................................................
2.......................................................................................................................................

opgave 5LEVENSKENMERKEN

81p
Bekijk de onderstaande afbeelding.
figuur bij de opgave
Welk levenskenmerk is hier uitgebeeld?
A bewegen
B stoffen uitscheiden
C voortplanten
92p
Noem twee andere levenskenmerken dan bewegen, stoffen uitscheiden en
voortplanten.
1.......................................................................................................................................
2.......................................................................................................................................

opgave 6UITSCHEIDING EN SLAGADERS

101p
Wie veel drinkt, moet veel plassen.
In de afbeelding is de urine-productie van een proefpersoon weergegeven.
Deze proefpersoon dronk op een bepaald tijdstip een groot glas water.
hoeveelheid gevormde urine P Q R tijd (in uren)
Op welk tijdstip dronk de proefpersoon het glas water?
A op tijdstip P
B op tijdstip Q
C op tijdstip R
111p
In de afbeelding zijn onder andere de nieren weergegeven.
De pijlen geven de stroomrichting van het bloed aan.
figuur bij de opgave
Welk cijfer geeft een nierslagader aan?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
121p
Welk kenmerk geldt voor alle slagaders van een volwassen mens?
A Alle slagaders behoren tot de grote bloedsomloop.
B Alle slagaders bevatten kleppen.
C Alle slagaders voeren bloed van het hart af.
131p
Wat is de naam van orgaan P uit de afbeelding bij vraag 11?
..........................................................................................................................................

opgave 7EEN PRAKTISCHE OPDRACHT

Bij een praktische opdracht onderzoekt Fatima hoeveel zuurstof verschillende planten produceren. Ze gebruikt drie soorten planten en verschillende hoeveelheden licht. De grafiek geeft haar resultaten weer. spinazieplanten aardappelplanten
Voor welke planten geldt bij het hele experiment: “hoe meer licht, hoe meer zuurstof- productie”? A voor de aardappelplanten B voor de spinazieplanten C voor de varens

opgave 8"HIPPE SLIERTEN"

In een folder is de volgende tekst te lezen:
Wat is het? Ze heten in het Engels Noodles, maar je zegt: "noedels". Deze hippe slierten van tarwebloem smaken lekker en zijn snel klaar. Als je ze uit de verpakking haalt, zitten ze als een brok aan elkaar. Als je…

Wat is het? Ze heten in het Engels Noodles, maar je zegt: "noedels". Deze hippe slierten van tarwebloem smaken lekker en zijn snel klaar. Als je ze uit de verpakking haalt, zitten ze als een brok aan elkaar. Als je er kokend water over doet, worden de slierten zacht. Ingrediënten tarwemeel, plantaardige olie, zout, suiker, specerijen, aroma's, groenten, kip Voedingswaarde (per 100 gram bereid product) energie 700 kJ eiwitten 3,5 g koolhydraten 25,0 g vetten 6,0 g voedingsvezel 1,0 g natrium 0,63 g

151p
Van welke plant worden Noodles-slierten gemaakt?
..........................................................................................................................................
161p
Sommige mensen willen geen vlees of andere dierlijke producten eten.
Leg uit dat deze mensen ook geen Noodles eten.
Gebruik de bovenstaande informatie uit de folder.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
171p
In de afbeelding is een voedingswijzer weergegeven.
figuur bij de opgave
In welke groep van de voedingswijzer horen Noodles thuis?
A in groep 1
B in groep 2
C in groep 3
D in groep 4
181p
Noodles bevatten voedingsvezels.
Wat is een belangrijke taak van voedingsvezels in de voeding?
A het leveren van bouwstoffen
B het stimuleren van de darmperistaltiek
C het verteren van voedsel
191p
Welk mineraal is volgens de informatie in Noodles aanwezig?
..........................................................................................................................................
201p
Een deel van de voedingsstoffen uit Noodles moet eerst worden verteerd.
Daarna kunnen deze stoffen in het bloed worden opgenomen.
Welke voedingsstoffen moeten worden verteerd voordat ze in het bloed worden
opgenomen?
A alleen eiwitten
B alleen koolhydraten
C alleen vetten
D zowel eiwitten, koolhydraten als vetten
211p
In welk deel van de darmen worden de meeste voedingsstoffen in het bloed
opgenomen?
..........................................................................................................................................

opgave 9TRAINING

Als iemand traint, ontwikkelen de gebruikte spieren zich. Hierdoor worden deze spieren groter en dikker.
Een spier bestaat onder andere uit eiwitten en vetten. → Leg uit dat door training vooral de hoeveelheid eiwitten in een spier toeneemt. ..........................................................................................................................................…

Een spier bestaat onder andere uit eiwitten en vetten. → Leg uit dat door training vooral de hoeveelheid eiwitten in een spier toeneemt. .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................

Tijdens een training trekt een bepaalde spier zich vaak samen. De temperatuur van het bloed op plaats P is 37 o C. Hoe hoog is de temperatuur op plaats Q? A lager dan 37 o C B gelijk aan 37 o C C hoger dan 37 o C
opgave als beeld van het examen
In de afbeelding is het percentage bloed weergegeven dat vóór en tijdens het trainen naar verschillende organen stroomt. percentage bloed naar de verschillende organen percentage 50 bloed in % 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Legenda: spieren spijsvert. nieren hersenen huid hartspier organen voor het…

In de afbeelding is het percentage bloed weergegeven dat vóór en tijdens het trainen naar verschillende organen stroomt. percentage bloed naar de verschillende organen percentage 50 bloed in % 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Legenda: spieren spijsvert. nieren hersenen huid hartspier organen voor het trainen tijdens het trainen Welk orgaan krijgt tijdens het trainen meer bloed? A de hartspier B de hersenen C de nieren

Sommige mensen slaan bij een training de warming-up over. → Noem een gevaar van het overslaan van een warming-up. ..........................................................................................................................................…

Sommige mensen slaan bij een training de warming-up over. → Noem een gevaar van het overslaan van een warming-up. .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................

opgave 10HERNIA

Sommige mensen hebben klachten door een hernia.
Een hernia ontstaat als een tussenwervelschijf tegen een zenuw aandrukt.
Daardoor ontstaat pijn.
De meeste hernia's komen voor tussen de lendenwervels.
261p
Volgens de tekst zijn verschillende orgaanstelsels bij een hernia betrokken.
Geef deze orgaanstelsels in de tabel aan.
Zet kruisjes op de juiste plaatsen.
orgaanstelsel betrokken bij een hernia bottenstelsel   voortplantingsstelsel   zenuwstelsel  
271p
Welke soort cellen zijn vooral in tussenwervelschijven te vinden?
A beencellen
B kraakbeencellen
C zenuwcellen
281p
Om een hernia te voorkomen, is een goede lichaamshouding belangrijk.
De tekeningen geven verschillende zithoudingen weer.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft de beste zithouding weer?
..........................................................................................................................................
291p
In de afbeelding is de wervelkolom weergegeven.
figuur bij de opgave
In welk gebied bevinden zich lendenwervels?
A in gebied P
B in gebied Q
C in gebied R
D in gebied S

opgave 11YOGHURT

Yoghurt wordt gemaakt van melk.
Hierbij worden bepaalde bacteriën aan de melk toegevoegd.
Deze bacteriën zetten eiwitten om in zuur.
Daardoor smaakt yoghurt anders dan melk.
Melk en yoghurt hebben een verschillende samenstelling (per 100 gram):
  magere melk magere yoghurt energie 143 kJ 128 kJ eiwit 3,5 g 3,5 g koolhydraat 4,7 g 4,0 g vet 0,1 g 0,0 g water 89 g ?
301p
Hoeveel water bevat 100 gram magere yoghurt?
Gebruik de bovenstaande informatie.
A ongeveer 30 gram
B ongeveer 60 gram
C ongeveer 90 gram
311p
Yoghurt is langer houdbaar dan melk.
Wat is hiervoor de reden?
A Yoghurt bevat meer eiwit dan melk.
B Yoghurt bevat meer vet dan melk.
C Yoghurt bevat meer zuur dan melk.
321p
Eiwitten uit yoghurt worden in het lichaam van de mens
verteerd.
Hierbij is onder andere sap uit de alvleesklier betrokken.
In de afbeelding is een deel van het verteringskanaal
weergegeven.
Kleur in de afbeelding de alvleesklier met potlood in.
figuur bij de opgave
Onderstaande tabel geeft de groeisnelheid van melkzuur-bacteriën bij
verschillende temperaturen weer.
temperatuur (in o C) groeisnelheid (in deling/uur) 5 0,1 20 0,4 30 1,5 35 2,5 45 3,3 50 0,0
331p
Maak met de gegevens uit de tabel een lijndiagram.
(ginrodeeislinnegl/hueuird)43322110,,,,,,,,050505050√(0)√(10 20 30 40 5)0
temperatuur (in ˚C)
341p
Bij het maken van yoghurt wordt de melk eerst verhit tot 40 oC.
Geef hiervoor een reden.
Gebruik de bovenstaande informatie.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

opgave 12SPORT EN BLESSURES

351p
Els wil weten welke blessures bij verschillende sporten voorkomen.
Ze zoekt op internet en geeft de resultaten in de onderstaande tabel weer.
blessure handbal hockey paardrijden tennis voetbal volleybal zwemmen gekneusde enkel   x x   x x   ontwrichte enkel x     x x x   gebroken enkel     x   x x x gekneusde knie   x     x     ontwrichte knie     x   x     gebroken vinger   x     x x   gekneusde vinger x x           gebroken pols     x  

blessure handbal hockey paardrijden tennis voetbal volleybal zwemmen gekneusde enkel   x x   x x   ontwrichte enkel x     x x x   gebroken enkel     x   x x x gekneusde knie   x     x     ontwrichte knie     x   x     gebroken vinger   x     x x   gekneusde vinger x x           gebroken pols     x        

Bij welke sport komen volgens Els de meeste soorten blessures voor?
..........................................................................................................................................

opgave 13BLOED-AFBRAAK

361p
In de afbeelding zijn drie verschillende bloeddeeltjes weergegeven.
figuur bij de opgave
Welk bloeddeeltje stelt een rode bloedcel voor?
..........................................................................................................................................
Rode bloedcellen bevatten onder andere ijzer.
Als rode bloedcellen worden afgebroken, gaat dit ijzer naar de plaats waar
nieuwe rode bloedcellen worden gevormd.
371p
Waar worden rode bloedcellen gevormd?
A in een deel van de botten
B in een deel van de longen
C in een deel van de nieren
Andere stoffen uit de rode bloedcellen komen via de gal in de darmen terecht.
Daar worden ze verder afgebroken door bacteriën.
381p
Op welke plaats komt de gal het verteringskanaal binnen?
A in de slokdarm
B in de twaalfvingerige darm
C in de dikke darm
391p
In de afbeelding zijn drie soorten cellen weergegeven die in het verteringskanaal van een
mens kunnen voorkomen.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een bacterie weer?
..........................................................................................................................................

opgave 14GEBIT EN GAATJES

Wie minder gaatjes wil hebben, moet weinig snoepen en goed tandenpoetsen.
Sommige soorten tandpasta versterken het glazuur van tanden en kiezen.
401p
In de afbeelding is schematisch een tand weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het glazuur aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
411p
Vroeger bestond er nog geen tandpasta zoals wij die kennen.
Zo deed men in de 16e eeuw soms zout op het gebit.
Daardoor werd de vorming van gaatjes tegengegaan.
Leg uit waardoor er minder gaatjes ontstaan als het gebit met zout wordt behandeld.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
421p
Bij een tandarts hebben tanden en kiezen allemaal een
eigen nummer.
Dit is op de afbeelding hiernaast te zien.
Sarah heeft een gaatje in een kies van haar rechter
onderkaak.
Welk nummer kan deze kies hebben?
A 1.1
B 4.2
C 4.7
figuur bij de opgave

opgave 15BORSTKAS

In de afbeelding is de borstkas weergegeven.
431p
Wat is de naam van bot P?
..........................................................................................................................................
441p
Op welke manier zijn de ribben met bot P verbonden?
A met gewrichten
B met kraakbeenverbindingen
C met naadverbindingen
452p
Noem twee verschillende organen die door de borstkas worden beschermd.
1.......................................................................................................................................
2.......................................................................................................................................
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

opgave 16EEN BEEN

461p
In de afbeelding zijn de botten van een been weergegeven.
figuur bij de opgave
Op hoeveel plaatsen bevindt zich in dit been een kogelgewricht?
A nul
B een
C twee
ga naar de volgende pagina einde