bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2005, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A
√((1)) BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 1HET LICHAAM ALS GEHEEL

In de borst- en buikholte ligt een groot aantal organen. In de afbeelding is een aantal van deze organen weergegeven. P Q R
12p
Wat is de naam van orgaan P en van orgaan Q?
orgaan P...........................................................................................................................
orgaan Q...........................................................................................................................
21p
Orgaan R uit de afbeelding is een deel van een orgaanstelsel.
Van welk orgaanstelsel is orgaan R een deel?
A van het ademhalingsstelsel
B van het bloedvatenstelsel
C van het spijsverteringsstelsel
31p
In het lichaam werkt een groot aantal spieren.
Zelfs als je slaapt, zijn sommige spieren actief.
Noem één spier die ‘aan het werk is’ als je slaapt.
..........................................................................................................................................

opgave 2MEE-ETERS

Soms raakt de afvoerbuis van een talgkliertje verstopt.
Er ontstaat dan een klein zwart puntje in de huid: een mee-eter (comedo).
Vooral tijdens de pubertijd worden mee-eters gevormd.
41p
In de afbeelding is een deel van de huid weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een talgklier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
51p
61p
Een talgkliertje maakt talg.
Noem een functie van talg.
....................................................................................
....................................................................................
Vooral tijdens de pubertijd worden mee-eters gevormd.
Wetenschappers denken dat de vorming van
geslachtshormonen daarop van invloed is.
In de afbeelding zijn drie hormoonklieren van een vrouw
met letters aangegeven.
Welke hormoonklier maakt geslachtshormonen?
A klier P
B klier Q
C klier R
figuur bij de opgave

opgave 3IN DE ZON

71p
Wie te lang in de zon zit, heeft kans op een rode huid.
Na een paar dagen zijn er dan losse 'velletjes' op bijvoorbeeld je armen te zien.
figuur bij de opgave
Tot welk deel van de huid behoren deze 'velletjes'?
A tot de hoornlaag
B tot de kiemlaag
C tot de lederhuid
81p
Als je bruin bent geworden, heeft je huid een donkere kleurstof gemaakt.
Dat komt door het zonlicht.
Waar bevindt zich deze donkere kleurstof vooral?
A in de lederhuid
B in de opperhuid
C in het onderhuidse bindweefsel

opgave 4MIDDENOOR-ONTSTEKING

91p
Bij een middenoor-ontsteking dringen bacteriën het oor binnen.
Ze gebruiken daarbij de verbinding tussen de keelholte en de trommelholte.
Deze verbinding is met letter P in de afbeelding aangegeven.
figuur bij de opgave
Wat is de naam van verbinding P?
A de buis van Eustachius
B de gehoorgang
C de gehoorzenuw
101p
Sommige mensen met een middenoor-ontsteking gebruiken oordruppels.
Van deze oordruppels is hieronder een deel van de bijsluiter weergegeven.
Samenstelling
Deze oordruppels bevatten lidocaïne.
Lidocaïne heeft een pijnstillende werking.
Waarschuwing
Als de behandeling niet binnen twee weken resultaat heeft, dient u een arts te
raadplegen.
Buiten bereik van kinderen houden.
Dit medicijn heeft een directe werking op een bepaald orgaanstelsel.
Welk orgaanstelsel wordt hier bedoeld?
A het ademhalingsstelsel
B het spierstelsel
C het zenuwstelsel

opgave 5KLEINE BLOEDSOMLOOP

In de afbeelding is onder andere een deel van de kleine bloedsomloop te zien. Drie plaatsen zijn aangegeven met de letters P, Q en R. P Q long R hart
111p
Op welke plaats bevat het bloed de meeste zuurstof?
A op plaats P
B op plaats Q
C op plaats R

opgave 6VOETBAL

figuur bij de opgave
121p
In de afbeelding is te zien hoe een voetbalster tegen een bal schopt.
Zijn bij deze trapbeweging de grote hersenen betrokken?
En zijn de kleine hersenen er bij betrokken?
A alleen de grote hersenen
B alleen de kleine hersenen
C zowel de grote als de kleine hersenen

opgave 7GRIEP-EPIDEMIE

131p
Wetenschappers spreken van een griep-epidemie als van elke 10.000 mensen er
minstens 15 griep hebben.
In de tabel is het aantal inwoners van de verschillende provincies weergegeven.
provincie aantal inwoners Groningen 570.000 Friesland 636.000 Drenthe 480.000 Overijssel 1.094.000 Flevoland 342.000 Gelderland 1.949.000 Utrecht 1.140.000 Noord-Holland 2.559.000 Zuid-Holland 3.424.000 Noord-Brabant 2.391.000 Zeeland 377.000 Limburg 1.143.000
Hoeveel griep-patiënten zijn er in Zeeland als er daar een griep-epidemie is?
A minstens 15
B minstens 566
C minstens 377.000
141p
Iemand met griep heeft vaak koorts.
We spreken van koorts als de lichaamstemperatuur hoger dan 38 oC is.
In de afbeelding is per dag de hoogste lichaamstemperatuur van een griep-patiënt
weergegeven.
hoogste 40,0 lichaams- 39,5 temperatuur 39,0 38,5 38,0 37,5 37,0 36,5 36,0 0 g g g g g g a a a a a a d d d d d d m a a n di ns w o e ns d o n d er vrij z at er
Op welke dagen had deze patiënt koorts?
A alleen op woensdag en donderdag
B alleen op dinsdag, woensdag, donderdag en vrijdag
C op alle weergegeven dagen

opgave 8VEGETARISCHE ROOKWORST

Een vegetariër is iemand die geen vlees of vis eet. In de winkels zijn steeds meer producten te koop die voor een vegetariër geschikt zijn. Zo bestaat er vegetarische rookworst, die gemaakt wordt van planten. In de afbeelding zijn etiketten van twee soorten rookworst weergegeven. etiket…

Een vegetariër is iemand die geen vlees of vis eet. In de winkels zijn steeds meer producten te koop die voor een vegetariër geschikt zijn. Zo bestaat er vegetarische rookworst, die gemaakt wordt van planten. In de afbeelding zijn etiketten van twee soorten rookworst weergegeven. etiket vegetarische 1 rookworst (per 100 gram) energie 1370 kJ eiwit 16,0 gram koolhydraten 3,5 gram vet 28,0 gram voedingsvezel 2,0 gram ijzer 0,2 gram ingrediënten (o.a.): aardappelzetmeel, soja-eiwit, zonnebloem-olie

Vergelijk etiket 1 met etiket 2. → Leg uit waarom alleen vegetarische rookworst voedingsvezels bevat. Gebruik hierbij de bovenstaande informatie. ..........................................................................................................................................
Vegetarische rookworst bevat een bepaald mineraal. → Schrijf de naam van het mineraal op dat in vegetarische rookworst voorkomt. ..........................................................................................................................................
Uit welk ingrediënt is het vet van de vegetarische rookworst afkomstig? A uit de zonnebloem-olie B uit het aardappelzetmeel C uit het soja-eiwit
opgave als beeld van het examen
Een deel van de voedingsstoffen uit de vegetarische rookworst moet eerst worden verteerd. Daarna kunnen deze stoffen in het bloed worden opgenomen. Welke voedingsstoffen moeten eerst worden verteerd voordat ze in het bloed worden opgenomen? A alleen eiwitten B alleen koolhydraten C alleen vetten D…

Een deel van de voedingsstoffen uit de vegetarische rookworst moet eerst worden verteerd. Daarna kunnen deze stoffen in het bloed worden opgenomen. Welke voedingsstoffen moeten eerst worden verteerd voordat ze in het bloed worden opgenomen? A alleen eiwitten B alleen koolhydraten C alleen vetten D zowel eiwitten, koolhydraten als vetten

→ In welk deel van de darmen worden de meeste voedingsstoffen in het bloed opgenomen? ..........................................................................................................................................

opgave 9SUIKERZIEKTE EN HET OOG

201p
Suikerziekte ontstaat als de alvleesklier te weinig van een bepaald hormoon maakt.
In de afbeelding is een deel van het lichaam van de mens te zien.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de alvleesklier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
211p
Door de suikerziekte bevat het bloed te veel glucose (bloedsuiker).
In welk deel van het bloed bevindt zich deze glucose?
A in de bloedplaatjes
B in de rode bloedcellen
C in de witte bloedcellen
D in het bloedplasma
221p
Bij iemand met suikerziekte wordt soms het netvlies aangetast.
In de afbeelding is een schematische doorsnede van het oog weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het netvlies aan?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 10BINGE-DRINKEN

Binge-drinken is het drinken van veel glazen alcohol in een korte tijd.
Deze vorm van drinken is erg schadelijk voor de gezondheid.
Dit komt doordat de lever overbelast raakt en de bloeddruk sterk stijgt.
Zo kunnen hart-problemen of een herseninfarct ontstaan.
231p
Door het binge-drinken blijkt het bloed ook minder goed te kunnen stollen.
Welke bloeddeeltjes hebben dan een verminderde werking?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen
241p
Alcohol wordt in het lichaam vooral door één bepaald orgaan afgebroken.
Welk orgaan wordt hier bedoeld?
A de hersenen
B de lever
C het hart

opgave 11SCAN

In een Engelse folder staat informatie over een bepaald apparaat. Hiermee kan het centrale zenuwstelsel onderzocht worden. In de afbeelding is weergegeven hoe een bepaald deel van het centrale zenuwstelsel wordt…

In een Engelse folder staat informatie over een bepaald apparaat. Hiermee kan het centrale zenuwstelsel onderzocht worden. In de afbeelding is weergegeven hoe een bepaald deel van het centrale zenuwstelsel wordt onderzocht. Dit deel is wit gekleurd aangegeven in een cirkel.

251p
Welk deel van het centrale zenuwstelsel is in deze cirkel aangegeven?
A een deel van de grote hersenen
B een deel van de kleine hersenen
C een deel van de hersenstam
261p
In onderstaande afbeelding zijn drie typen weefsel te zien.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft zenuwweefsel weer?
A tekening 1
B tekening 2
C tekening 3

opgave 12EEN NIERZIEKTE

In de afbeelding zijn een gezonde en een zieke nier weergegeven.
271p
Als we over een nier praten, hebben we het dan over een cel, een orgaan of een
organisme?
A over een cel
B over een orgaan
C over een organisme
281p
De problemen met de zieke nier ontstaan doordat een niersteen deel P afsluit.
Wat is de naam van deel P?
..........................................................................................................................................
291p
Welk deel van deze zieke nier is veel groter dan normaal?
A de nierschors
B het nierbekken
C het niermerg

opgave 13OPEN BEEN

Bij een open been heeft iemand een wond die slecht geneest.
Vaak bevindt deze wond zich bij de enkel.
In de tabel is te zien dat een open been meestal ontstaat door problemen met
bloedvaten.
oorzaak percentage slechte doorbloeding door probleem bij beenslagaders 5% slechte doorbloeding door probleem bij beenaders 90% andere oorzaken 5%
301p
Maak met de gegevens uit de tabel het onderstaande staafdiagram af.
100 percentage 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 slechte slechte andere doorbloeding doorbloeding oorzaken beenslagaders beenaders
311p
Meestal is een open been het gevolg van een slechte doorbloeding van beenaders.
In onderstaande afbeelding zijn een beenslagader en een beenader weergegeven.
De vergroting is hetzelfde.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een beenader weer? Leg je antwoord uit.
..........................................................................................................................................

opgave 14STEKELBAARS-MANNETJE

Een onderzoeker heeft proeven gedaan met stekelbaars-mannetjes. In voortplantingstijd hebben deze vissen een rode buik. Ze vallen dan andere stekelbaars-mannetjes aan. De onderzoeker maakte verschillende 'vissen' van…

Een onderzoeker heeft proeven gedaan met stekelbaars-mannetjes. In voortplantingstijd hebben deze vissen een rode buik. Ze vallen dan andere stekelbaars-mannetjes aan. De onderzoeker maakte verschillende 'vissen' van plastic. Hij deed ze aan een stokje in een aquarium met een stekelbaars-mannetje. Daarna noteerde hij of de vis aanviel of niet. Zo ontdekte hij dat elke plastic 'vis' met een rode onderkant werd aangevallen.

321p
Een stekelbaars-mannetje heeft zintuigen zoals reuk, zicht en gehoor.
Welk zintuig is bij het beschreven onderzoek voor het stekelbaars-mannetje het
belangrijkste?
A de reuk
B het gehoor
C het zicht

opgave 15EEN BLOEDNEUS

Een bloedneus ontstaat soms vanzelf.
Ook kun je een bloedneus krijgen door een klap tegen je neus.
Aan de binnenkant van de neus bevinden zich veel kleine bloedvaten.
Die kunnen gemakkelijk stuk gaan.
Iemand met een bloedneus kan het best eerst de neus snuiten.
Door de neus daarna tien minuten dicht te knijpen, gaat het bloeden meestal over.
331p
Welke taak hebben de bloedvaten aan de binnenkant van de neus vooral?
A Ze halen stofdeeltjes uit de lucht.
B Ze nemen zuurstof op uit de lucht.
C Ze warmen de lucht op.
341p
Bij een bloedneus komt soms een beetje bloed in de mondholte.
Je proeft dan de smaak van bloed met je tong.
In de afbeelding is een deel van het hoofd weergegeven, met onder andere de mondholte
en de tong.
figuur bij de opgave
Wat is de naam van deel P in de afbeelding?
..........................................................................................................................................
SOA
In de afbeelding is informatie weergegeven over besmettingsgevallen van een aantal seksueel overdraagbare aandoeningen in Rotterdam in 2001. naam ziekteverwekker kenmerk candida schimmel - jeuk en branderig gevoel…

In de afbeelding is informatie weergegeven over besmettingsgevallen van een aantal seksueel overdraagbare aandoeningen in Rotterdam in 2001. naam ziekteverwekker kenmerk candida schimmel - jeuk en branderig gevoel chlamydia bacterie - afscheiding uit geslachtsorganen - branderig gevoel bij plassen gonorroe bacterie - afscheiding uit geslachtsorganen - branderig gevoel bij plassen herpes virus - blaasjes met vocht rond geslachtsorganen besmettingsgevallen van 4 soa in 2001 candida herpes gonorroe chlamydia

351p
Je kunt een soa-besmetting krijgen door het vrijen.
Met welk middel is de kans op zo'n besmetting het kleinst?
A met de pil
B met een condoom
C met een spiraaltje
361p
Herpes wordt veroorzaakt door een virus.
Noem een andere soa die veroorzaakt wordt door een virus.
..........................................................................................................................................
371p
Vier soa's zijn: candida, chlamydia, gonorroe en herpes.
Van welke soa waren er volgens de informatie de meeste besmettingsgevallen?
..........................................................................................................................................
ga naar de volgende pagina einde