bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2006, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A
√((1)) BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van natuurlijke situaties en gezonde organismen.

opgave 1TANDPLAK

Tandplak bestaat uit etensresten, speeksel en bacteriën. Tandplak speelt een rol bij het ontstaan van gaatjes in tanden en kiezen. Men noemt dit cariës. Er zijn speciale tandpasta's die plakvorming tegengaan.
11p
Welk deel van een tand of een kies wordt als eerste aangetast bij cariës?
A de tandzenuw
B het tandbeen
C het tandglazuur
21p
Regelmatig wordt tandplak doorgeslikt.
Toch worden levende tandplak-bacteriën vrijwel niet gevonden in de dunne darm.
In welk deel van het verteringsstelsel worden de meeste van deze bacteriën gedood?
A in de mond
B in de slokdarm
C in de maag
31p
Drie adviezen op het gebied van voeding zijn:
1 Eet minder vet.
2 Het is beter om één keer per dag te snoepen dan af en toe op verschillende momenten
van de dag.
3 Zorg ervoor dat er veel plantaardige vezels in je voedsel zitten.
Welk advies is speciaal bedoeld om cariës tegen te gaan?
A advies 1
B advies 2
C advies 3

opgave 2PACEMAKER

Bepaalde zenuwen zorgen ervoor dat het hart regelmatig samentrekt. Soms werken deze zenuwen niet goed meer. Dan kan er een zogenaamde pacemaker worden geplaatst. Zo’n apparaat geeft stroomstootjes af. Hierdoor trekt…

Bepaalde zenuwen zorgen ervoor dat het hart regelmatig samentrekt. Soms werken deze zenuwen niet goed meer. Dan kan er een zogenaamde pacemaker worden geplaatst. Zo’n apparaat geeft stroomstootjes af. Hierdoor trekt het hart weer goed samen. In de afbeelding is te zien hoe zo’n pacemaker is geplaatst.

41p
Wat is de naam van het bloedvat waardoor het kabeltje van de pacemaker loopt?
A aorta
B holle ader
C longader
D longslagader
51p
Bij iedere hartslag verlaat ongeveer 70 ml bloed elke kamer.
Hoeveel bloed stroomt er in totaal bij elke hartslag het hart uit?
A ongeveer 35 ml
B ongeveer 70 ml
C ongeveer 140 ml

opgave 3OLIFANTEN

Er bestaan twee soorten olifanten: de Afrikaanse en de Indische olifant. De Indische olifant is gemakkelijker tam te maken dan de Afrikaanse olifant. Hij wordt daarom veel gebruikt voor het vervoeren van hout en andere spullen. Circusolifanten zijn allemaal Indische olifanten. E nkele verschillen…

Er bestaan twee soorten olifanten: de Afrikaanse en de Indische olifant. De Indische olifant is gemakkelijker tam te maken dan de Afrikaanse olifant. Hij wordt daarom veel gebruikt voor het vervoeren van hout en andere spullen. Circusolifanten zijn allemaal Indische olifanten. E nkele verschillen tussen de beide soorten zijn: Afrikaanse olifant Indische olifant 3 tenen per achterpoot 4 tenen per achterpoot 4 vingers per voorpoot 5 vingers per voorpoot holle rug bolle rug

In de afbeelding zijn – bij dezelfde vergroting – de koppen van een Afrikaanse en een Indische olifant weergegeven. In de tabel staan enkele versch illen tussen de beide soorten olifanten. → Noem nog twee verschillen in bouw tussen een Afrikaanse en een I ndische olifant. Gebruik hierbij de…

In de afbeelding zijn – bij dezelfde vergroting – de koppen van een Afrikaanse en een Indische olifant weergegeven. In de tabel staan enkele versch illen tussen de beide soorten olifanten. → Noem nog twee verschillen in bouw tussen een Afrikaanse en een I ndische olifant. Gebruik hierbij de afbeelding. 1 .......................................................................................................................................... 2 ..........................................................................................................................................

opgave als beeld van het examen
In onderstaande afbeelding zijn de botten van een poot van een olifant weergegeven. → Is deze poot van een Afrikaanse olifant of van een Indische olifant? Leg je antwoord uit met behulp van de informatie op de vorige bladzijde.…

In onderstaande afbeelding zijn de botten van een poot van een olifant weergegeven. → Is deze poot van een Afrikaanse olifant of van een Indische olifant? Leg je antwoord uit met behulp van de informatie op de vorige bladzijde. ............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................

Alle olifantensoorten eten alleen maar plantaardig voedsel. Welk type kiezen hebben olifanten? A knipkiezen B knobbelkiezen C plooikiezen
Vooral in de oren geven bloedvaten warmte af. Door met de oren te wapperen kunnen olifanten daardoor afkoelen. → Noem nog een andere functie van de oren. .............................................................................................................................................
Olifanten hebben een slurf. Dit is een vergroeiing van de neus met de bovenlip. Met een slurf kan een olifant iets vastpakken. Is een slurf een weefsel, een orgaan of een organisme? A een weefsel B een orgaan C een organisme

opgave 4HAARVATEN

In het lichaam van een volwassen mens bevindt zich 100.000 km bloedvaten. Haarvaten vormen een groot deel hiervan.
In onderstaande afbeelding zijn drie bloedvaten weergegeven. De vergroting is hetzelfde. → Welk van deze bloedvaten is een haarvat? Leg uit waaraan je dat in de afbeelding kunt zien.…

In onderstaande afbeelding zijn drie bloedvaten weergegeven. De vergroting is hetzelfde. → Welk van deze bloedvaten is een haarvat? Leg uit waaraan je dat in de afbeelding kunt zien. ............................................................................................................................... ..............

T om vergelijkt de bloeddruk in haarvaten met de bloeddruk in slagaders. Is er een verschil in bloeddruk? A nee B ja, de bloeddruk in haarvaten is hoger dan de bloeddruk in slagaders C ja, de bloeddruk in haarvaten is lager dan de bloeddruk in slagaders

opgave 5BLOEDDEELTJES

131p
Van een patiënt wordt bloed in een laboratorium onderzocht.
Hierbij bepaalt men het aantal bloeddeeltjes per milliliter.
In de tabel is het resultaat weergegeven.
Daar is ook te zien wat de normale aantallen bloeddeeltjes per milliliter zijn.
soort bloeddeeltje gevonden aantal / ml normaal aantal / ml bloedplaatje 248.000 250.000 rode bloedcel 5.000.000 5.100.000 witte bloedcel 8.000 5.000
Welk soort bloeddeeltje heeft de patiënt teveel in zijn bloed?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen
C witte bloedcellen

opgave 6SLIJMVLIES EN TRILHAREN

Als je inademt, krijg je bacteriën in je luchtwegen.
De meeste van deze bacteriën blijven plakken aan het neusslijmvlies.
Trilharen in het neusslijmvlies duwen het slijm naar de keelholte.
Daar kun je het slijm inslikken.
141p
Het neusslijmvlies zuivert ingeademde lucht.
Wat is een andere taak van het neusslijmvlies?
A Het maken van bloeddeeltjes.
B Het regelen van de groei.
C Het vochtig maken van ingeademde lucht.
151p
Het neusslijmvlies bevat trilharen.
Op welke andere plaats bevinden zich ook trilharen?
A in de longblaasjes
B in de luchtpijp
C in de mondholte

opgave 7ONDERZOEK VAN DE DIKKE DARM

Soms wordt de dikke darm van iemand onderzocht met een endoscoop.
Een endoscoop is een dunne, buigzame buis.
Via een kijker kan de arts door deze buis de binnenkant van de dikke darm
bekijken.
De endoscoop wordt via de anus in de endeldarm gebracht.
Daarna wordt de endoscoop langzaam verder de darm ingeschoven.
Met zo'n endoscoop kunnen bijvoorbeeld zweertjes in de darm worden
opgespoord.
161p
In de afbeelding is een deel van het verteringskanaal weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de plaats aan waar de endoscoop het lichaam ingeschoven wordt bij
een onderzoek?
A letter P
B letter Q
C letter R
171p
Welke functie heeft de dikke darm?
A onttrekken van water aan onverteerd voedsel
B produceren van darmsap
C vervoeren van voedsel naar de maag

opgave 8DE WERKING VAN DE LONGEN

Tijdens een les legt een leraar de werking van de longen uit.
Hij gebruikt hierbij het apparaat dat in de afbeelding is weergegeven.
figuur bij de opgave
Door deel P omhoog of omlaag te bewegen, veranderen de ballonnen van grootte.
Zie tekening 1 en tekening 2.
De leraar zegt: "Zo lijken deze ballonnen op onze longen”.
181p
Waarmee is deel P van het apparaat bij de ademhaling te vergelijken?
A met de luchtpijp
B met de ribben
C met het middenrif
191p
Eén van de tekeningen lijkt op een diepe inademing.
Welke tekening lijkt op een diepe inademing: tekening 1 of tekening 2? Leg uit
waaraan je dat in de tekening kunt zien.
.............................................................................................................................................
.............................................................................................................................................

opgave 9BLAASONTSTEKING

Rogier heeft een blaasontsteking.
Bij een onderzoek van zijn urine waren bacteriën te zien.
Deze bacteriën kwamen uit de blaas van Rogier.
201p
In de afbeelding is onder andere het uitscheidingsstelsel te zien.
figuur bij de opgave
Hoe verlaten de bacteriën bij een blaasontsteking het lichaam?
Geef dit in de afbeelding met een duidelijke lijn aan. Begin bij de blaas.
211p
In de afbeelding zijn drie soorten cellen weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een bacterie weer?
.............................................................................................................................................
221p
De huisarts van Rogier schrijft een antibioticum-kuur voor.
In de afbeelding is een deel van een bijsluiter weergegeven.
voor wie?
Dit middel behoort tot de tetracyclinegroep.
Het is onder andere bestemd voor patiënten met een infectie in de
luchtwegen, urinewegen en van de huid.
samenstelling
De werkzame stof in dit tablet is doxycycline.
Eén tablet bevat 100 milligram doxycycline.
toediening
Een tablet kan in zijn geheel ingenomen worden.
Gebruik hierbij voedsel of een ruime hoeveelheid vloeistof.
Rogier moet gedurende tien dagen elke dag twee tabletten innemen.
Hoeveel milligram doxycycline neemt Rogier per dag in?
.............................................................................................................................................

opgave 10CALCIUM

Calcium is voor de mens een belangrijke stof.
Calcium wordt ook wel kalk genoemd.
In de tabel is te zien hoeveel gram calcium een mens per dag nodig heeft.
leeftijd benodigde hoeveelheid calcium per dag 0 – 3 jaar 0,5 gram 3 – 10 jaar 0,8 gram 10 – 18 jaar 1,1 gram ouder dan 18 jaar 0,9 gram
231p
Maak met bovenstaande gegevens het onderstaande staafdiagram af.
benodigde hoeveelheid 1,2 calcium (in gram per dag) 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0 0-3 3-10 10-18 ouder dan jaar jaar jaar 18 jaar leeftijd
241p
Calcium is belangrijk voor de opbouw van een bepaald orgaanstelsel.
Welk orgaanstelsel wordt hier bedoeld?
A het bloedvatenstelsel
B het bottenstelsel
C het zenuwstelsel

opgave 11WEIDEVOGELS

Nederland is bekend om zijn weidevogels.
Zo broeden een groot deel van alle kieviten en grutto’s uit Europa in ons land.
Sommige soorten weidevogels zijn aangepast aan het leven in natte gebieden.
Een voorbeeld hiervan is de grutto.
251p
In de afbeelding zijn grutto’s weergegeven.
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
Enkele delen van een grutto zijn: de ogen, de poten en de snavel.
Aan welke twee delen kun je zien dat de grutto is aangepast aan zijn leefomgeving?
A aan de ogen en aan de poten
B aan de ogen en aan de snavel
C aan de poten en aan de snavel
Weidevogels, zoals de grutto, leven onder andere van wormen.
Wormen zijn goed voor de grond.
Wormen maken de grond luchtig en eten afgestorven planten, zoals gras.
261p
Welke voedselketen is juist?
A grasplant worm grutto B worm grutto grasplant C grutto grasplant worm
Er is veel onderzoek gedaan naar de aantallen van bepaalde soorten weidevogels. Een deel van de resultaten is hieronder weergegeven. 120 Legenda: percentage 110 Tureluur 100 Kievit 90 Grutto Scholekster 80 70 60 50…

Er is veel onderzoek gedaan naar de aantallen van bepaalde soorten weidevogels. Een deel van de resultaten is hieronder weergegeven. 120 Legenda: percentage 110 Tureluur 100 Kievit 90 Grutto Scholekster 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 jaren

271p
Vergeleken met 1990 was van veel soorten weidevogels het aantal in 2002 lager.
Welke van de onderzochte soorten weidevogels kwam in 2002 juist meer voor?
A Grutto
B Kievit
C Scholekster
D Tureluur
281p
Bij een ander onderzoek werd gekeken naar wat er gebeurde met de eieren in de nesten
van weidevogels.
Een deel van de resultaten is in onderstaande tabel weergegeven.
invloed percentage opgegeten door dieren, zoals vossen en kraaien 8 stukgegaan bij het maaien van het weiland 26 verlaten door de ouder-dieren 3 vertrapt door vee in het weiland 20 uitgekomen ? totaal 100
Hoeveel procent van de eieren uit het onderzoek is uitgekomen?
A 11%
B 43%
C 57%
Verschillende mensen willen de weidevogels beschermen.
Zo gebruiken sommige boeren nestbeschermers.
Dit zijn ijzeren hekjes die om de nesten van weidevogels worden gezet.
Daardoor weet de boer waar de nesten zijn, als hij het weiland gaat maaien.
291p
Bij een proef is gekeken naar het effect van het gebruik van nestbeschermers.
De resultaten zijn hieronder weergegeven.
onbeschermde nesten
beschermde nesten
Legenda:
verlaten door ouder-dieren
vernield door vee of maaien
opgegeten door vossen en kraaien
uitgekomen
Wat blijkt uit deze proef?
A Door nestbeschermers te gebruiken, worden eieren van weidevogels minder vaak
verlaten door de ouder-dieren.
B Door nestbeschermers te gebruiken, worden eieren van weidevogels minder vaak
vernield door vee of maaien.
C Door nestbeschermers te gebruiken, worden eieren van weidevogels minder vaak
opgegeten door vossen en kraaien.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 12BROEIKAS-EFFECT

Op internet staat de volgende informatie:
Fossiele brandstoffen zijn ontstaan uit vergane organismen van miljoenen jaren
geleden.
Opstoken van fossiele brandstoffen versterkt het broeikas-effect.
301p
Drie brandstoffen zijn: gas, hout en olie.
Welke van deze brandstoffen zijn fossiele brandstoffen?
A gas en hout
B gas en olie
C hout en olie
311p
Welk gas in de lucht is vooral verantwoordelijk voor het broeikas-effect?
A koolstofdioxide
B stikstof
C zuurstof
321p
Wat is het belangrijkste gevolg van het broeikas-effect?
A de toename van gevaarlijke straling
B het opwarmen van de aarde
C het verzuren van de bodem

opgave 13ZWERF-AFVAL

In een folder staat:
Zwerf-afval is afval dat is achtergelaten op een plek waar het niet hoort. Denk aan een patatbakje dat op straat rondslingert of een vuilniszak langs de snelweg. NederlandSchoon Veel Nederlanders ergeren zich aan…

Zwerf-afval is afval dat is achtergelaten op een plek waar het niet hoort. Denk aan een patatbakje dat op straat rondslingert of een vuilniszak langs de snelweg. NederlandSchoon Veel Nederlanders ergeren zich aan zwerf-afval. Zwerf-afval vervuilt bodem, grondwater, sloten en plassen.

331p
In zwerf-afval komen blikjes, fruitschillen en plastic flessen voor.
Welk van deze afval-soorten wordt het snelst afgebroken?
A de blikjes
B de fruitschillen
C de plastic flessen
ga naar de volgende pagina einde