bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2005, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A
√((1)) BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 1LEVEN IN DE RUIMTE

Veel mensen dromen over raketten en over het leven in de ruimte. Uit onderzoek blijkt dat leven in de ruimte veel gevolgen voor het lichaam van een mens heeft. Enkele van zulke gevolgen zijn: - het aantal rode…

Veel mensen dromen over raketten en over het leven in de ruimte. Uit onderzoek blijkt dat leven in de ruimte veel gevolgen voor het lichaam van een mens heeft. Enkele van zulke gevolgen zijn: - het aantal rode bloedcellen wordt minder; - het bloed wordt sneller gezuiverd; - de spieren worden slapper; - het zenuwstelsel raakt soms ontregeld.

11p
Tijdens het leven in de ruimte wordt het aantal rode bloedcellen minder.
In de afbeelding zijn drie verschillende bloeddeeltjes weergegeven.
figuur bij de opgave
Welk bloeddeeltje stelt een rode bloedcel voor?
A bloeddeeltje P
B bloeddeeltje Q
C bloeddeeltje R
21p
Tijdens het leven in de ruimte wordt het bloed sneller gezuiverd.
In welke organen vindt deze zuivering vooral plaats?
A in de darmen
B in de hersenen
C in de nieren
31p
Tijdens het leven in de ruimte raakt het zenuwstelsel soms ontregeld.
Daardoor kun je je bijvoorbeeld dingen slecht herinneren.
Welk deel van het centrale zenuwstelsel is dan "in de war"?
A de grote hersenen
B de kleine hersenen
C de hersenstam

opgave 2HIJGENDE HONDEN

41p
Honden hebben weinig zweetklieren in hun huid.
Als een hond gerend heeft, hijgt hij met de tong uit de bek.
figuur bij de opgave
Wat is de functie van dit hijgen?
A Zo krijgt de hond extra koolstofdioxide.
B Zo krijgt de hond extra water.
C Zo raakt de hond het teveel aan warmte kwijt.

opgave 3KLEUREN ZIEN

51p
De afbeelding geeft een deel van het zenuwstelsel van de mens weer.
Drie delen zijn aangegeven met letters.
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
Merle ziet een gekleurde luchtballon.
In welk deel vindt bewustwording van de kleuren plaats?
A in deel P
B in deel Q
C in deel R
61p
Om kleuren te kunnen zien, spelen bepaalde zintuigcellen in het oog een belangrijke rol.
In welk deel van het oog bevinden deze zintuigcellen zich?
A in het hoornvlies
B in het netvlies
C in het vaatvlies
72p
Waarnemen is een levenskenmerk.
Noem nog twee levenskenmerken.
1.......................................................................................................................................
2.......................................................................................................................................

opgave 4HET BELANG VAN WATER

Water is belangrijk voor het lichaam van een mens. Dit is in de afbeelding weergegeven. wist je dat: - bloed voor ongeveer 80% uit water bestaat? - botten voor 22% uit water bestaan? - spieren voor 75% uit water…

Water is belangrijk voor het lichaam van een mens. Dit is in de afbeelding weergegeven. wist je dat: - bloed voor ongeveer 80% uit water bestaat? - botten voor 22% uit water bestaan? - spieren voor 75% uit water bestaan? - water helpt bij het regelen van de lichaamstemperatuur?

81p
Enkele orgaanstelsels zijn: het ademhalingsstelsel, het spierstelsel en het
voortplantingsstelsel.
Van welke orgaanstelsels is een deel in de afbeelding te zien?
A van het ademhalingsstelsel en van het spierstelsel
B van het ademhalingsstelsel en van het voortplantingsstelsel
C van het spierstelsel en van het voortplantingsstelsel
91p
Het bloed vervoert voedingsstoffen en hormonen.
In welk deel van het bloed worden deze stoffen vervoerd?
A in de bloedplaatjes
B in de rode bloedcellen
C in de witte bloedcellen
D in het bloedplasma

opgave 5SPATADERS

Spataders komen bij mensen vooral voor in de benen.
Ze ontstaan doordat het bloed in de aders niet goed terugstroomt naar het hart.
De aders worden wijder en de kleppen in die aders sluiten niet goed meer.
101p
In de afbeelding zijn twee bloedvaten weergegeven.
De vergroting is hetzelfde.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een ader weer? Leg uit waaraan je dat in de afbeelding kunt
zien.
..........................................................................................................................................
111p
Noem de taak van de kleppen in de aders.
..........................................................................................................................................
121p
Spataders komen vooral voor in de benen.
Zijn deze aders in de benen een deel van de grote bloedsomloop? En zijn ze een deel
van de kleine bloedsomloop?
A alleen van de grote bloedsomloop
B alleen van de kleine bloedsomloop
C zowel van de grote als van de kleine bloedsomloop
131p
Bij sommige beroepen is er een grotere kans op spataders.
Leg uit waardoor een kapster een grotere kans op spataders heeft dan een
telefoniste.
..........................................................................................................................................

opgave 6ENERGIE-REPEN

In een folder staat het volgende:
Van welke plant worden energie-repen gemaakt? Gebruik de bovenstaande informatie. A gerst B rogge C tarwe
In de onderstaande afbeelding is te zien dat een energie-reep sneller energie levert dan een bruine boterham met pindakaas. → Door welke voedingsstof komt dit? Gebruik de bovenstaande informatie.…

In de onderstaande afbeelding is te zien dat een energie-reep sneller energie levert dan een bruine boterham met pindakaas. → Door welke voedingsstof komt dit? Gebruik de bovenstaande informatie. ..........................................................................................................................................

De samenstelling van energie-repen (per 100 gram) is: energie 1344 kJ eiwit 2.8 gram koolhydraten 68.0 gram vet 2.4 gram voedingsvezels 4.0 gram natrium 0.32 gram calcium 0.37 gram
Energie-repen bevatten mineralen. → Schrijf de naam van een mineraal op dat in energie-repen voorkomt. ..........................................................................................................................................
In de afbeelding is de voedingswijzer weergegeven. In welke groep van de voedingswijzer horen de energie-repen thuis? Gebruik de informatie die in het kader boven vraag 16 staat. A in groep 1 B in groep 2 C in groep 3 D in groep 4
opgave als beeld van het examen
Energie-repen zijn per stuk verpakt. Eén energie-reep weegt 25 gram. → Bereken hoeveel voedingsstoffen één energie-reep bevat. Vul de onderstaande tabel in.   per 100 gram per reep van 25 gram eiwit 2.8 gram   koolhydraten 68.0 gram   vet 2.4 gram  
Een deel van de stoffen uit de energie-repen moet eerst worden verteerd. Drie stoffen zijn: eiwitten, vetten en voedingsvezels. Welke stoffen worden verteerd in het lichaam? A eiwitten en vetten B eiwitten en voedingsvezels C vetten en voedingsvezels
In welk deel van de darmen worden de meeste voedingsstoffen in het bloed opgenomen? A in de dikke darm B in de dunne darm C in de slokdarm

opgave 7HART- EN VAATZIEKTEN

opgave als beeld van het examen
Tom is geboren met een hart-afwijking. Hij heeft een extra opening in het hart. Dit is weergegeven in de afbeelding met letter P. Wat is het directe gevolg van deze hart-afwijking? A Het bloed uit de linkerboezem komt in de rechterboezem. B Het bloed uit de linkerboezem komt in de linkerkamer. C…

Tom is geboren met een hart-afwijking. Hij heeft een extra opening in het hart. Dit is weergegeven in de afbeelding met letter P. Wat is het directe gevolg van deze hart-afwijking? A Het bloed uit de linkerboezem komt in de rechterboezem. B Het bloed uit de linkerboezem komt in de linkerkamer. C Het bloed uit de linkerkamer komt in de rechterkamer. D Het bloed uit de rechterboezem komt in de rechterkamer.

Elk jaar sterven mensen aan hart- en vaatziekten. Onderzoekers zeggen dat hart- en vaatziekten doodsoorzaak nummer één zijn. In de tabel zijn verschillende doodsoorzaken weergegeven. doodsoorzaak % hart- en vaatziekten 35 kanker 25 ademhalingsziekten 10 overige ziekten 30 → Zet deze gegevens uit in…

Elk jaar sterven mensen aan hart- en vaatziekten. Onderzoekers zeggen dat hart- en vaatziekten doodsoorzaak nummer één zijn. In de tabel zijn verschillende doodsoorzaken weergegeven. doodsoorzaak % hart- en vaatziekten 35 kanker 25 ademhalingsziekten 10 overige ziekten 30 → Zet deze gegevens uit in een staafdiagram. 0 hart- en kanker ademhalings- overige vaatziekten ziekten ziekten

opgave 8OOGSPIEREN

231p
Enkele delen van het oog zijn: het glasachtig lichaam, het harde oogvlies en het netvlies.
Met welk van deze delen zijn de oogspieren verbonden?
A met het glasachtig lichaam
B met het harde oogvlies
C met het netvlies
241p
Noem de functie van oogspieren.
..........................................................................................................................................
251p
Als we over een oogspier praten, hebben we het dan over een cel, een orgaan of een
organisme?
A over een cel
B over een orgaan
C over een organisme

opgave 9AFBRAAK VAN ALCOHOL

261p
Alcohol is giftig voor ons lichaam.
Daarom wordt alcohol door een bepaald orgaan afgebroken.
Dit is in de afbeelding weergegeven.
figuur bij de opgave
Welk orgaan wordt hier bedoeld?
A het hart
B de hersenen
C de lever
SOA
In het verslag van een onderzoeker staat de volgende tabel.
sexueel overdraagbare aandoening (soa) aantal onderzochte gevallen in 2002 Chlamydia 1847 HIV 129 Syfilis 248
271p
Van welke soa heeft de onderzoeker de meeste patiënten onderzocht?
A Chlamydia
B HIV
C Syfilis
281p
Van welke soa is de ziekteverwekker een virus?
A Chlamydia
B HIV
C Syfilis

opgave 10HORMOONKLIEREN

291p
In de afbeelding zijn drie hormoonklieren weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een bijnier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
301p
Een andere hormoonklier is de hypofyse.
Waar in het lichaam van een mens bevindt zich de hypofyse?
A in de borstholte
B in de buikholte
C in het hoofd

opgave 11STEENPUIST

Een steenpuist ontstaat als een haarzakje ontstoken raakt door bacteriën.
De huid rond een steenpuist is rood en gezwollen.
Dit komt omdat bepaalde bloeddeeltjes de binnengedrongen bacteriën proberen te
doden.
311p
In de afbeelding hiernaast is een deel
van de huid weergegeven.
Welke letter geeft een haarzakje aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
figuur bij de opgave
321p
In de onderstaande afbeelding zijn drie soorten cellen weergegeven.
In welke tekening is een bacterie-cel te zien?
figuur bij de opgave
A in tekening 1
B in tekening 2
C in tekening 3
331p
Welke bloeddeeltjes proberen bij een steenpuist de binnengedrongen bacteriën te doden?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

opgave 12BRUIN WORDEN

Wetenschappers verdelen mensen in vier groepen als het gaat om bruin worden.
Afhankelijk van het huidtype wordt iemand meer of minder bruin.
Als je bruin wilt worden, kun je verbranden.
In de tabel is een overzicht van de vier huidtypen weergegeven.
huidtype uiterlijke kenmerken verbranden? bruin worden? 1 zeer lichte huid, vaak met sproeten; rossig of lichtblond haar; blauwe ogen verbrandt zeer snel wordt niet bruin 2 lichte huid; blond haar; lichte ogen verbrandt snel wordt langzaam bruin 3 licht gekleurde huid; donkerblond of bruin haar; don

huidtype uiterlijke kenmerken verbranden? bruin worden? 1 zeer lichte huid, vaak met sproeten; rossig of lichtblond haar; blauwe ogen verbrandt zeer snel wordt niet bruin 2 lichte huid; blond haar; lichte ogen verbrandt snel wordt langzaam bruin 3 licht gekleurde huid; donkerblond of bruin haar; donkere ogen verbrandt niet snel wordt gemakkelijk bruin 4 gekleurde huid; donker haar; donkere ogen verbrandt bijna nooit bruint zeer goed

341p
Johan heeft blond haar en lichtgroene ogen.
Welk huidtype heeft Johan?
A huidtype 1
B huidtype 2
C huidtype 3
D huidtype 4
In een artikel staat:
Een anti-zonnebrandmiddel vermindert de kans op zonnebrand.
Hoe lang kunt u met een anti-zonnebrandmiddel in de zon zonder te verbranden?
Vermenigvuldig het aantal minuten dat u zonder anti-zonnebrandmiddel veilig in
de zon zou kunnen, met het getal van de beschermingsfactor.
Dan weet u hoe lang u met het middel in de zon kunt zonder te verbranden.
351p
Als Johan geen anti-zonnebrandmiddel gebruikt, verbrandt hij in de middagzon na
20 minuten.
Daarom smeert hij zich op een zonnige middag regelmatig in met een anti-
zonnebrandmiddel.
Dit middel heeft beschermingsfactor 12.
Na hoeveel tijd zal Johan dan verbranden?
A na 12 minuten
B na 20 minuten
C na 240 minuten
362p
Hieronder staan drie beweringen.
Geef bij elke bewering met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
bewering juist onjuist Een anti-zonnebrandmiddel met beschermingsfactor 12 beschermt alle huidtypen even lang.     Als je anti-zonnebrandmiddel gebruikt, kun je toch verbranden.     Door ultraviolette straling kan huidkanker ontstaan.    
ga naar de volgende pagina einde