Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo bb 2004, tijdvak 1

In 1854 kreeg Nederland een nieuwe Armenwet.

Wat veranderde er door die wet?

A Een gemeentebestuur gaf hulp als anderen niet genoeg gaven.

B Kerken mochten niet langer aan liefdadigheid doen.

C Voortaan kreeg iedereen die arm was hulp van het gemeentebestuur.

Enkele personen:

a een bejaarde fabrikant

b een boer met een klein bedrijf

c een directeur van een bank

d een eigenaar van een textielfabriek

e een langdurig zieke loodgieter

f een werkloze timmerman

Rond 1890 kon niet iedere Nederlander voor zichzelf zorgen. Sommige mensen hadden

hulp nodig om eten, kleding en de huur voor hun woning te kunnen betalen.

Welke twee personen uit het rijtje hadden deze hulp nodig?

Een baas wil iets kopen voor zijn arbeiders.

Hij gaat naar een winkelier.

Hieronder staat het gesprek tussen de baas en de winkelier.

de baas: Enkele arbeiders werken al heel lang voor mij. Hebt u medailles

die ik ze hiervoor kan geven?

de winkelier: Wilt u gouden of zilveren medailles?

de baas: Nee, nee van blik is goed genoeg. Anders verkopen ze de

medailles toch maar.

De baas denkt dat zijn trouwe arbeiders de gouden of zilveren medailles zullen verkopen.

Waarom zouden de arbeiders dat doen?

A omdat ze goud en zilver niet mooi vinden

B omdat ze niet van medailles houden

C omdat ze te weinig loon krijgen

In 1901 nam de Tweede Kamer de Woningwet aan.

Vanaf die tijd zag je overal in de grote steden bordjes zoals hieronder.

Waarom past de tekst van het bordje bij de Woningwet van 1901?

A Door deze wet kwamen er minder woningen in de steden.

B Door deze wet mochten krotwoningen niet meer verhuurd worden.

C Door deze wet moesten woningen van vóór 1901 afgebroken worden.

Onderstaande tekening is gemaakt in 1907.

Hieronder staan zeven doelen van vakbonden:

− bestrijding van armoede

− bestrijding van honger

− beter onderwijs

− hogere lonen

− kortere werkdagen

− meer woningen

− veiligheid in de fabriek

Over welk doel gaat de tekening?

Lees onderstaande tekst. Deze tekst is in 1916 geschreven.

Moeder doet de was. De kamer is vol benauwende damp. In de kamer wordt

ook gekookt. 's Nachts slaapt daar het hele gezin: man, vrouw en elf kinderen.

Ze slapen op dekens die op de vloer liggen.

Invulopdracht over woonomstandigheden: kies telkens uit twee mogelijkheden.

1 In die tijd was het normaal dat een arbeidersgezin in een … (groot / klein) … huis

woonde.

2 In die tijd was het normaal dat een arbeidersechtpaar … (veel / weinig) … kinderen

had.

3 In die tijd was het normaal dat de kinderen van een arbeidersgezin … (een / geen) …

eigen kamer hadden.

Lees onderstaande tekst.

De weg van Hardenberg naar Ommen was kaal. Aan beide kanten van de weg

zag je heide en veen, zover je kon kijken. Vanaf de jaren twintig kocht

Staatsbosbeheer veel van deze gronden. Mensen zonder baan moesten

bossen aanleggen op deze kale stukken.

Waarover gaat deze tekst?

A over de armenzorg

B over uitkeringen

C over werkverschaffing

Bekijk onderstaande foto. De foto is gemaakt in een stad rond 1930.

Welke vraag kun je met behulp van deze foto beantwoorden?

A Hoeveel mensen woonden er gemiddeld in een woning?

B Hoe zag een arme buurt er in die tijd uit?

C Waarom deden vrouwen de was en mannen niet?

Rond 1935 moesten veel Duitse boeren gaan werken in de Duitse wapenfabrieken. Er

bleven niet genoeg boeren over om de oogst binnen te halen. Nederlandse

gemeentebesturen in de grensstreek hoorden van dit probleem in Duitsland. Zij wilden dat

Nederlandse werklozen naar Duitsland gingen om mee te helpen met de oogst.

Wat gebeurde er met een Nederlandse werkloze als hij weigerde te gaan?

A Die persoon kon rekenen op een flinke gevangenisstraf.

B Die persoon kreeg voor straf geen uitkering meer.

C Die persoon overkwam niets: je mocht zelf weten of je wel of niet ging.

Bekijk onderstaande foto.

In een kledingwinkel stond een bus van het Rotterdamse Crisis Comité. Daar konden de

klanten geld in stoppen voor arme Rotterdammers.

Is dit een voorbeeld van openbare armenzorg of van particuliere armenzorg?

In de jaren dertig werden veel Nederlanders werkloos. Mensen die steun kregen, werden

gecontroleerd. Inspecteurs kwamen bij werklozen thuis op bezoek.

Geef één reden waarom ze dat deden.

Na de Tweede Wereldoorlog was er in Nederland sprake van het harmoniemodel.

Wat past bij het harmoniemodel? Werknemers en werkgevers werken samen

A in dezelfde vakbond.

B om Nederland op te bouwen.

C voor hoger loon.

De volgende zinnen gaan allemaal over de opbouw van de verzorgingsstaat na 1945.

a Na de oorlog lag een groot deel van Nederland in puin.

b Het was een juiste beslissing dat de lonen van de arbeiders laag bleven.

c Het was goed dat de arbeiders eindelijk aan het werk konden gaan.

d De arbeiders kregen volksverzekeringen in ruil voor lage lonen.

e Eén van die volksverzekeringen was de AOW.

In welke twee zinnen staat een mening?

drie volksverzekeringen:

1 arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)

2 ouderdomsverzekering (AOW)

3 werkloosheidsverzekering (WW)

drie personen:

a Ik ben overbodig geworden, zegt mijn baas, en daarom zit ik nu thuis.

b Ik ben van een bouwsteiger gevallen en nu kan ik niet meer metselen.

c Ik ben vorige week 65 jaar geworden en ik ben nog goed gezond.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland allerlei volksverzekeringen. De drie

personen kunnen gebruikmaken van de drie genoemde volksverzekeringen.

Welke volksverzekering hoort bij welke persoon?

Vanaf 1985 werd de verzorgingsstaat steeds duurder. Er kwamen steeds meer

arbeidsongeschikten. Ook werd er steeds meer misbruik gemaakt van de sociale

voorzieningen.

Hoe reageerde de overheid op deze ontwikkelingen?

A De overheid deed er niet zoveel aan, omdat het economisch goed ging.

B De overheid maakte geen strengere regels, omdat die niet te controleren waren.

C De overheid maakte het moeilijker om in aanmerking te komen voor een uitkering.

Stel, je hebt gehoord dat de regering van plan is de uitkeringen voor werklozen te

verlagen. Jij stuurt een mailtje naar de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Schrijf op de stippellijntjes in de uitwerkbijlage je mail. Maak eerst de keus of je het

een goed of slecht plan vindt. Geef daarna één argument waarom je dat vindt.

Bekijk de volgende drie afbeeldingen.

afbeelding 1: Minister Suurhoff reikt de eerste AOW-uitkering uit.

afbeelding 2: Minister Lubbers wil de uitkeringen verlagen.

afbeelding 3: Minister Colijn zingt een somber lied over werkverschaffing en minder steun.

Bij deze afbeeldingen horen de volgende perioden:

a 1930 - 1940

b 1950 - 1960

c 1980 - 1990

Welke afbeelding hoort bij welke periode?

In een Belgische krant stond niet zo lang geleden het onderstaande bericht:

‘De stempelcontroles worden vanaf september nog maar op één plek

gehouden. Alle werkzoekenden moeten voortaan naar de Sint Jansstraat in

Ieper.’

In Nederland deed zich in een bepaalde periode deze situatie óók voor.

In welke periode?

A 1860 - 1870

B 1930 - 1940

C 1980 - 1990

De Verenigde Staten en de Sovjetunie verschilden tussen 1945 en 1990 sterk van elkaar.

Welke twee begrippen horen bij de Verenigde Staten en welke twee bij de Sovjetunie?

a communisme

b democratie

c dictatuur

d kapitalisme

Bekijk onderstaande foto.

Aan de symbolen links en rechts van het vraagteken (ster, hamer en sikkel) is te zien met

welke twee grote landen de Duitsers vlak na de Tweede Wereldoorlog te maken kregen.

Welke twee landen zijn dat? Gebruik daarbij de symbolen.

Bekijk de volgende drie foto’s.

foto a: Amerikaanse soldaten ontmoeten Russische soldaten

foto b: thuiskomst van een Duitse soldaat

foto c: een Amerikaanse soldaat bekijkt de ruïnes met een vrouw aan zijn arm

De drie foto’s zijn in 1945 in Duitsland gemaakt.

Welke omschrijving past bij alle drie de foto’s?

A de Duitse nederlaag

B de gevolgen van de atoombom

C de Koude Oorlog

De geallieerden hadden in 1945 samen afgesproken wat er met Duitsland moest

gebeuren na de oorlog. Daarover gaat deze invulopdracht.

a Duitsland zou verdeeld worden in … bezettingszones.

b Ook de Duitse hoofdstad … zou verdeeld worden in bezettingszones.

c De Sovjetunie bezette in 1945 volgens afspraak het … deel van Duitsland.

Maak de zinnen af door het juiste woord in te vullen.

Lees onderstaande tekst.

Winston Churchill was minister-president van Groot-Brittannië tijdens de

Tweede Wereldoorlog. Hij hield in Fulton (Verenigde Staten) op 5 maart 1946

een toespraak. Hieronder staan enkele zinnen uit zijn toespraak:

a Onze vreugde over de geallieerde overwinning is snel verdwenen.

b Niemand weet wat de Sovjetunie van plan is. Niemand weet hoeveel

gebieden de Sovjetsoldaten nog willen bezetten.

c Natuurlijk wil de Sovjetunie nooit meer bedreigd worden door Duitsland.

d Over het vasteland van Europa is een ‘ijzeren gordijn’ neergelaten.

e Dit is zeker niet het bevrijde Europa waar we voor gevochten hebben.

Welke verdeling zag Churchill langzaam ontstaan in Europa?

Gebruik opnieuw de vorige tekst.

In welke zin laat Churchill merken dat hij de houding van de Sovjetunie wel begrijpt?

Bekijk de drie onderstaande kaartjes.

Op welke kaart is te zien wat Churchill bedoelde met het ‘ijzeren gordijn’?

Een invulopdracht over de crisis in Berlijn van 1948:

Om te proberen West-Berlijn onder Sovjet-controle te krijgen besloot Stalin tot … (a) ….

De Verenigde Staten gaven niet toe en begonnen … (b) …. Door deze gebeurtenis werd

de breuk tussen de twee Duitse delen definitief. Uit het … (c)… deel ontstond de BRD. Uit

het … (d)… deel ontstond de DDR.

Vul op de plaats van de letters het juiste antwoord in door te kiezen uit:

− een blokkade

− een luchtbrug naar Berlijn

− oostelijk

− westelijk

Kijk naar onderstaande afbeelding.

Chroesjtsjov, leider van de Sovjetunie (rond 1960)

Wat is er volgens de tekenaar aan de hand? Chroesjtsjov wil

A de baas blijven in eigen land.

B de wereld vernietigen.

C meer macht in de wereld.

Kijk naar onderstaande afbeelding.

kinderen op een school in de Verenigde Staten (1961)

Wat heeft deze afbeelding te maken met de Koude Oorlog?

A De kinderen bidden om hulp voor de arme Oost-Duitsers.

B De kinderen oefenen voor het geval er een atoomoorlog uitbreekt.

C De kinderen verstoppen zich voor de naderende Russische soldaten.

Lees onderstaande tekst uit een krant van 17 augustus 1962.

De 18-jarige Oost-Duitser Peter Fechter probeerde naar West-Berlijn te

vluchten. Hij werd door Oost-Duitse grenswachten neergeschoten. Zij lieten

hem doodbloeden. De Amerikaanse president gaf het bevel een patrouille te

sturen naar de plaats van het incident. Maar de Amerikaanse soldaten mochten

in geen geval de grens met Oost-Berlijn oversteken. Toen Peter Fechter lag

dood te bloeden, riepen honderden West-Berlijners naar de Oost-Berlijners dat

zij moordenaars waren. En hetzelfde publiek riep tegen de Amerikanen dat zij

lafaards waren. Pas toen hij was gestorven, werd Peter Fechter door Oost-

Duitse grenswachten weggehaald.

Waarom scholden de West-Berlijners de Amerikaanse soldaten uit voor lafaards?

Gebruik nog een keer de tekst hierboven.

Waarom mochten de Amerikaanse soldaten van hun president niet de grens oversteken?

A Omdat de hele West-Berlijnse bevolking ertegen was.

B Omdat er te weinig soldaten in de stad waren.

C Omdat het oversteken van de grens een oorlog kon betekenen.

Noem een economische reden voor Oost-Duitsers om naar het Westen te vluchten.

Lees onderstaande tekst en bekijk daarna de drie foto’s.

tekst: een besluit van Chroesjtsjov

Ik weet dat de Muur een bijzonder nare zaak is. Maar wat had ik anders moeten

doen? Ik had slechts de keuze uit twee maatregelen: alle transport door de

lucht afsnijden of de Muur laten bouwen. Door het eerste te doen zou ik een

oorlog met de Verenigde Staten riskeren. Dat wilde ik niet. Dus bleef alleen de

Muur over.

Welke foto laat een direct gevolg zien van Chroesjtsjovs besluit uit de tekst?

Lees onderstaande tekst:

De democratische hervormingen betekenen een doorbraak. Vrije verkiezingen,

vrije meningsuiting van de pers, vrijheid van religie, een machtige

volksvertegenwoordiging en een meerpartijensysteem zijn werkelijkheid

geworden. We leven in een nieuwe wereld. De Koude Oorlog is voorbij. De

wapenwedloop is gestopt. De dreiging van een wereldoorlog is weg.

Deze tekst is afkomstig uit een toespraak van een belangrijk leider in de Sovjetunie. Deze

persoon was verantwoordelijk voor de veranderingen in de Sovjetunie na 1985.

Welke Sovjetleider heeft deze tekst uitgesproken?

Hieronder staan vijf uitspraken over Duitsland na de eenwording.

Welke twee uitspraken zijn juist?

a Duitsland bleef lid van de NAVO.

b Duitsland trok zich vrijwillig terug uit de Europese Unie.

c Duitsland voerde de euro (€) in.

d Duitsland werd als grootste Europese land de baas in Europa.

e Duitsland werd door de andere Europese landen uit de Europese Unie gezet.

Lees onderstaande tekst.

uit een toespraak van de Duitse bondskanselier Kohl (mei 1991)

Wij moeten in de komende tien jaar echt wat proberen te maken van de

Europese eenheid. Dan zullen onze buitenlandse politiek en veiligheidspolitiek

belangrijker worden. Alleen als de Europeanen samen met één mond spreken,

worden wij in de wereld van morgen serieus genomen.

Wat is er volgens Kohl nodig om Europa meer macht en aanzien in de wereld te

geven?

Noem één reden waarom Duitsland een belangrijke rol speelt bij de Europese

eenwording.

Kijk naar onderstaande tijdbalk.

Plaats de volgende omschrijvingen in de juiste periode van de tijdbalk.

1 de bouw van de Muur

2 de oprichting van de NAVO

3 Duitsland wordt weer een eenheid

4 de val van de Muur

Lees onderstaande tekst.

PRAAG, 21 NOV. De staats- en regeringsleiders van de NAVO hebben

vanochtend in Praag besloten zeven landen in Midden- en Oost-Europa

uit te nodigen voor toetreding tot het bondgenootschap.

In welke periode is dit artikel verschenen?

A vóór de Koude Oorlog

B tijdens de Koude Oorlog

C ná de Koude Oorlog