opgave 1DE INDUSTRIËLE SAMENLEVING IN NEDERLAND
11p
Wat was een gevolg van de industrialisatie in Nederland?
A een afname van de stedelijke bevolking
B een toename van het aantal fabrieksarbeiders
C het verdwijnen van de landbouw
21p
een omschrijving
Welk begrip hoort bij de omschrijving?
A liberale partijen
B multinationals
C vakbonden
32p
twee beweringen over werken in de fabriek in de
19e eeuwbewering 1:
Het werken in de fabriek was zwaar en gevaarlijk. Toch maakte de regering niet direct
wetten met strenge veiligheidsvoorschriften.
bewering 2:
De werkomstandigheden in de fabriek waren ongezond. Toch lieten werkgevers vooral
vrouwen en kinderen in de fabriek werken.

Geef per bewering aan of die
juist of
onjuist is.
41p
Bekijk onderstaande afbeelding.
Een tekenaar maakte deze spotprent naar aanleiding van het aannemen van de
Leerplichtwet (1900).
In 1900 ging nog altijd 10% van de kinderen tussen de zes en twaalf jaar niet naar school.
Wat was volgens de tekenaar een belangrijke reden voor het niet naar school gaan van
deze groep?
A De kinderen van rijke ouders konden al lezen, rekenen en schrijven.
B De kinderen wilden niet naar school omdat het thuis veel leuker was.
C Er waren ouders die kinderen lieten werken omdat ze het loon nodig hadden.
D Er waren te weinig scholen om alle kinderen les te geven.
51p
Lees onderstaande tekst.
De Amerikaanse staalfabrikant Carnegie schreef in 1900:

Ik vind dat kennis van scheikunde minstens zo belangrijk is als kennis van alle talen die niet meer gesproken worden. Kinderen zouden op school werktuigbouwkunde moeten leren in plaats van geschiedenis van de Oudheid. Wij leven in een tijd van specialisering. Daarom moet iedereen zich voornemen alles te weten van het vak waarmee je de kost verdient.
Waarom past deze tekst goed bij de industriële samenleving?
A omdat de belangstelling voor onderwijs en het verleden is verdwenen
B omdat de nadruk wordt gelegd op wetenschap en techniek
C omdat na de Oudheid de industrialisatie begint
61p
Bekijk onderstaande afbeelding.
een prent in een socialistische krant (1903)
‘Heel het raderwerk staat stil als uw machtige arm dat wil’.
Wat is het onderwerp van de tekening?
A de aanleg van spoorwegen in Nederland
B een protest van boeren tegen moderne vervoermiddelen
C een staking van spoorwegarbeiders
D het ontslag van overbodig spoorwegpersoneel door werkgevers
71p
Bekijk onderstaande afbeelding.
een prent met als titel ‘De groten en de kleinen’ (1903)
Welk begrip hoort bij de afbeelding?
A agrarische revolutie
B kapitalisme
C mechanisatie
82p
Lees onderstaande tekst.
De Amerikaanse autoproducent Ford schreef in 1913:

Vroeger kon één arbeider één magneet maken in 20 minuten. Later werd die magneet door veel méér arbeiders aan een lopende band gemaakt. Vanaf dat moment werd de magneet gemaakt in 5 minuten. De arbeiders presteren drie keer zoveel als vroeger.
enkele beweringen naar aanleiding van de bron:
1 De nieuwe manier waarop de magneet werd gemaakt is een voorbeeld van
arbeidsdeling.
2 Doordat de magneet op een andere manier werd gemaakt stegen de productiekosten.
3 Het gebruik van de lopende band zorgde voor meer productiviteit.
4 Om de eentonigheid van het werk weg te nemen werd de magneet op een andere
manier gemaakt.

Welke
twee beweringen over de bron zijn juist?
91p
Bekijk onderstaande afbeelding en lees onderstaande tekst.

het eerste telefoontoestel met draaischijf (1922) In een weekblad werd deze nieuwe technologie als volgt beschreven: ‘Om een verbinding tot stand te brengen met het nummer 28729 gaat men als volgt te werk: Zet eerst een vinger in de 2, en draai tot de nok. Dan loslaten, de schijf springt vanzelf terug. Datzelfde nog een keer doen in de 8, vervolgens in de 7, dan in de 2 en ten slotte in de 9. Is er vijfmaal overgehaald, dan is de verbinding vanzelf tot stand gekomen, zonder tussenkomst van de juffrouw van de telefooncentrale!’
Welk begrip hoort bij de bron?
A automatisering
B elektrificatie
C harmonisering
D industrialisatie
101p
Direct na de Tweede Wereldoorlog waren er weinig stakingen in Nederland.
Waarom waren er toen weinig stakingen?
A omdat de arbeiders bang waren dat de regering alle stakers zou ontslaan
B omdat de Nederlandse arbeiders tevreden waren want het zware werk werd gedaan
door gastarbeiders
C omdat iedereen hard wilde werken om Nederland weer op te bouwen
111p
Bekijk onderstaande afbeelding.
een striptekening over de Nederlandse jeugd rond 1960
De tekening gaat over de opkomst van een nieuwe uitvinding.
Welk apparaat wordt bedoeld?
A de computer
B de radio
C de televisie
122p
Lees onderstaande tekst.
gedeelten uit het lied ‘Het Dorp’ (gezongen door Wim Sonneveld in 1969)

1 3 Thuis heb ik nog een ansichtkaart De dorpsjeugd klit wat bij elkaar Waarop een kerk, een kar met paard In minirok en lang haar Een slagerij J. van der Ven En joelt wat mee met popmuziek Een kroeg, een juffrouw op de fiets Ik weet het wel, ’t is hun goede recht ’t Zegt u hoogstwaarschijnlijk niets De nieuwe tijd, net wat u zegt (…) Maar het is waar ik geboren ben (…) 2 Wat leefden ze eenvoudig toen In simpele huizen tussen groen Met boerenbloemen en een heg Maar blijkbaar leefden ze verkeerd ’t Dorp is gemoderniseerd (…)
enkele gevoelens:
a blij en opgewekt
b kwaad en opstandig
c verlangen en heimwee
drie verklaringen:
1 De jeugd maakt veel herrie, de huizen zijn slecht en al het groen is weg.
2 Het dorp zoals het was bestaat alleen nog als een mooie herinnering.
3 De mensen hadden het vroeger slecht maar nu is alles beter en moderner.

Welk gevoel van de schrijver hoort bij dit lied en waarom?
Let op! Schrijf één gevoel
en één verklaring op.
131p
Bekijk onderstaande poster.
studenten in actie tegen de verhoging van het collegegeld (1972)
Waarom was het voor arbeiderskinderen belangrijk dat het collegegeld (= geld dat betaald
moet worden om hoger onderwijs te kunnen volgen) niet werd verhoogd?
A omdat anders alleen slimme kinderen het recht hadden om hoger onderwijs te volgen
B omdat er anders geen geld meer zou zijn voor arbeiderskinderen om te studeren
C omdat het anders voor kinderen van ouders met een laag inkomen moeilijker zou
worden om door te leren
141p
Kijk nog een keer naar de poster bij de vorige vraag.

Is de verhoging van het collegegeld de
oorzaak of het
gevolg van de studentenactie?
153p
Bekijk de drie volgende afbeeldingen.
Afbeelding a: Nederland kreeg te maken met een olieboycot van Arabische landen. De
regering deed de benzine ‘op de bon’ en besloot tot autoloze zondagen. Tien zondagen
lagen de snelwegen er verlaten bij.
Afbeelding b: jongeren laten trots hun eerste, nieuwe brommer zien, een Puch.
Afbeelding c: een affiche over de Amsterdamse haven.
drie perioden in de economische ontwikkeling van Nederland van 1945 tot 1975:
1 een periode van groei
2 een periode van stagnatie (= ‘tot stilstand komen’)
3 een periode van wederopbouw

Welke afbeelding hoort bij welke periode?
161p
Bekijk de volgende vier afbeeldingen uit een stripboek over de Nederlandse geschiedenis
Welke afbeelding hoort bij het begrip ‘multiculturele samenleving’?
A afbeelding a
B afbeelding b
C afbeelding c
D afbeelding d
171p
een uitspraak

Geef één argument dat gebruikt kan worden door iemand die het met deze uitspraak
niet eens is.
182p
Bekijk de volgende vier afbeeldingen.
De vier afbeeldingen laten verschillende aandrijfkrachten zien.

Welke afbeelding hoort bij
stoomaandrijving en welke afbeelding hoort bij
elektrische aandrijving? Let op! Er blijven twee afbeeldingen over.
opgave 2STAATSINRICHTING VAN NEDERLAND
191p
uit een verhaal van journalist Eillert Meeter (1844)
Wat voor soort krant was De Ooyevaar?
A een krant die de situatie wilde houden zoals het was
B een krant die tegen de monarchie was
C een krant die tegen de republiek was
201p
Welke staatsvorm had Nederland in 1848?
A Nederland was een keizerrijk.
B Nederland was een monarchie.
C Nederland was een republiek.
211p
Nederland kreeg in 1848 een nieuwe grondwet.
Wat veranderde er door de nieuwe grondwet voor de koning?
A De koning mocht de ministers niet meer ter verantwoording roepen.
B De koning mocht voortaan de leden van de Eerste Kamer benoemen.
C De koning mocht voortaan de kamerleden ontslaan.
D De koning mocht zich niet meer met de wetgeving bemoeien.
221p
Wat veranderde er nog meer door de nieuwe Grondwet van 1848?
A Voortaan mocht de politie de brieven van verdachte personen lezen.
B Voortaan moest de overheid toestemming geven om een politieke partij op te richten.
C Voortaan was er vrijheid van onderwijs.
231p
Door wie werd aan het eind van de 19e eeuw de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht
opgericht?
A Aletta Jacobs
B Hendrik Colijn
C Koningin Wilhelmina
D Koning Willem III
241p
Lees onderstaande tekst.
uit een lied (rond het jaar 1900)
Toen dit lied gemaakt werd, kon de moeder niets doen tegen discriminatie. Tegenwoordig
kan dat wel. Dat is geregeld in een grondrecht.
Welk grondrecht wordt bedoeld?
A het recht op bescherming van armen
B het recht op gelijke behandeling
C het recht op kinderbescherming
D het recht op politiehulp
251p
Bekijk onderstaande afbeelding.
een tekening gemaakt rond het jaar 1900
Van wie zijn de handen die de vrouwen onderdrukken?
A van kinderen
B van mannen
C van vrouwen
261p
Bekijk onderstaande afbeelding uit 1905.
Een man (links) staat voor een rechter. Hij heeft weinig geld.
Hieronder staan vier uitspraken over de rechtspraak in de tijd dat de afbeelding gemaakt
is.
Welke uitspraak is juist?
A De man kon geen advocaat betalen, daardoor kon hij niet veroordeeld worden.
B De man kon geen advocaat betalen, daardoor moest hij zichzelf verdedigen.
C De man kreeg net als nu wel een advocaat, de rechtbank leende hem geld.
D De man kreeg net als nu wel een advocaat, hij had recht op rechtsbijstand.
272p
twee politieke
partijen:
1 ARP
2 RKSP
drie politieke leiders:
a Kuyper
b Schaepman
c Troelstra

Welke politieke partij hoort bij welke politieke leider?
Let op! Er blijft één politieke
leider over.
281p
Bekijk onderstaande afbeelding.
Vrouwen herdenken dat er 60 jaar kiesrecht voor vrouwen is.
In welke periode is deze foto gemaakt?
A 1910-1930
B 1940-1960
C 1970-1990
291p
Bekijk onderstaande afbeelding.
afbeelding van de Nederlandse Vereniging Voor Vrouwenbelangen (tweede helft
20e eeuw)
Wat wil de maker van de afbeelding duidelijk maken?
A Vrouwen moeten eindelijk stemrecht krijgen.
B Vrouwen moeten mannen uit de politiek verdrijven.
C Vrouwen moeten zich meer met politiek bemoeien.
301p
Toen Wim Kok minister-president was, heeft hij kroonprins Willem-Alexander een keer in
het openbaar tot de orde geroepen. Willem-Alexander had politieke uitspraken gedaan
over zijn schoonvader. Die schoonvader was onderminister in Argentinië toen daar een
dictatuur was en er mensen gemarteld en gedood werden.
Waarom heeft minister-president Kok kroonprins Willem-Alexander tot de orde geroepen?
A omdat een kroonprins alleen politieke uitspraken mag doen na toestemming van het
kabinet
B omdat een kroonprins niet over zijn schoonvader mag roddelen
C omdat Willem-Alexander alleen iets over misdaden mag schrijven na toestemming van
de rechter
D omdat Willem-Alexander niet over buitenlanders mag schrijven
311p
De derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. De koningin rijdt die dag in de
gouden koets naar het Binnenhof. Zij leest in de Ridderzaal de troonrede voor. In de
troonrede staan de plannen van de regering voor het komende jaar.
Wie is verantwoordelijk voor wat er in de troonrede staat?
A de koningin
B de leden van het Koninklijk Huis
C de minister-president
D de leden van de Tweede Kamer
321p
uit een interview met een politicus

"Onderscheid maken op basis van nationaliteit vind ik niet erg. Iedereen heeft rechten en plichten in zijn eigen land. Ik vind dat iemand die hier als vluchteling komt, niet dezelfde rechten hoeft te hebben als Nederlandse staatsburgers."

Ben je het met deze politicus
eens of
oneens? Verklaar je keuze.
331p
Lees onderstaande tekst.

De heer Martina zou van de belastingdienst vijfhonderd euro terugkrijgen. Maar het geld kwam maar niet. Hij belde de belastingdienst. Het geld was gestort, maar op de rekening van iemand anders. De belastingdienst vond dat de heer Martina verantwoordelijk was voor de fout. Hij had het nummer van zijn bankrekening onduidelijk op het aangifteformulier gezet.
Aan wie kan de heer Martina hulp vragen zodat hij toch zijn geld krijgt?
A aan de directeur van zijn bank
B aan de Nationale Ombudsman
C aan de politie in zijn woonplaats
342p
Bekijk onderstaande afbeelding.
de gang van zaken tijdens een proces bij de rechtbank
twee personen:
1 de verdachte
2 de officier van justitie
vier uitspraken:
a Ik eis een werkstraf van twee maanden.
b Met veertig uur werkstraf gaan we akkoord.
c Wat er gebeurd is, was niet alleen mijn schuld.
d Zestig uur werkstraf waarvan de helft voorwaardelijk.

Wie heeft welke uitspraak gedaan?
Let op! Er blijven twee uitspraken over.
351p
Lees onderstaande tekst.

De officier van Justitie wil dat leden van een Haagse rapgroep gestraft worden. In een nummer van die rapgroep wordt een lid van de Tweede Kamer belachelijk gemaakt. De advocaat van de rapgroep wil vrijspraak. "Volgens onze grondrechten mogen ze dat zingen", zegt hij.
Welk grondrecht bedoelt de advocaat?
A het recht op politieke meningsvorming
B het recht op het uitoefenen van een hobby
C vrijheid van kritiek op bestuurders
D vrijheid van meningsuiting
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
361p
Bekijk onderstaande afbeelding.
protestmars in Coevorden tegen de komst van een installatie om vuil te verbranden
(januari 2004)
Welk grondrecht hoort bij deze afbeelding?
A het recht op bestaanszekerheid
B het recht op een lang en gelukkig leven
C het recht op gelijke behandeling
D het recht op het houden van een betoging
371p
Lees onderstaande tekst.
uit de krant van 4 maart 2005

De meerderheid van de inwoners van Zwolle is tegen de komst van een gokhal in het nieuwe stadion van FC Zwolle. Dat blijkt na de stemming van woensdag 2 maart. Nu de bevolking zich heeft uitgesproken, zal de gemeenteraad opnieuw over dit onderwerp vergaderen.
Welk begrip hoort bij het krantenbericht?
A parlement
B referendum
C verkiezing
381p
Hieronder staan drie krantenkoppen over kiesrecht in de afgelopen 200 jaar.
1 Arbeiders willen stemrecht.
2 Kiesgerechtigde leeftijd wordt 18 jaar.
3 Koning benoemt nieuwe leden Eerste Kamer.
De krantenkoppen moeten in de juiste tijdvolgorde worden gezet, van vroeger naar later.
Welke volgorde is juist?
A eerst 1, dan 2 en ten slotte 3
B eerst 2, dan 3 en ten slotte 1
C eerst 3, dan 1 en ten slotte 2