opgave 1Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 1

Fietsendief trapt in val politie Een 35-jarige man uit Enschede is maandagmiddag aangehouden, nadat hij een ‘lokfiets’ (een fiets waaraan de politie een zender heeft bevestigd) had gestolen. De politie in Enschede zet regelmatig een lokfiets in. Door de zender kon de politie de fiets terugvinden. Daarna was het makkelijk om de dief aan te houden.
naar: www.deweekkrant.nl van 11 maart 2015
11pWelke taak van de politie is te herkennen in tekst 1?

dienstverlening

handhaven van de openbare orde

opsporing

preventie

vervolging
tekst 2

Informatiebijeenkomst over inbraken Tijdens een informatiebijeenkomst onder leiding van de burgemeester wordt uitgelegd hoe u de kans op een inbraak zoveel mogelijk verkleint. Vaak zijn eenvoudige maatregelen al voldoende. Over deze maatregelen vertellen deskundigen u in deze bijeenkomst alles. Hoe wordt het een inbreker vaak makkelijk gemaakt? Een raam dat open staat, een deur die niet op het nachtslot is gedraaid.
naar: www.harendekrant.nl van 1 april 2015
21pBij welk soort beleid past de bijeenkomst in tekst 2?

lik-op-stukbeleid

opsporingsbeleid

preventief beleid

repressief beleid
31pWelke maatschappelijke oorzaak van crimineel gedrag wordt met de
maatregelen uit tekst 2 aangepakt?

De gelegenheid maakt de dief.

De samenleving wordt steeds anoniemer.

een gebrek aan maatschappelijke bindingen

een slechte maatschappelijke positie
tekst 3

Dief (8) berooft juwelier Een juwelier is afgelopen vrijdag door een 8-jarig jongetje voor 10.000 euro aan juwelen beroofd. Een vrouw en een man kwamen samen met het 8-jarige jongetje in een kinderwagen de juwelierszaak binnen. De twee volwassenen spraken vervolgens met de juwelier, terwijl het kind rustig door de winkel liep en de kinderwagen volgooide met juwelen. De winkelier had het pas door toen de drie waren vertrokken. De politie arresteerde de dieven toen ze de juwelen probeerden door te verkopen aan een andere juwelier.
naar: www.rtlnieuws.nl van 1 augustus 2012
Lees tekst 3.
41pDe vrouw en de man zullen normaal gesproken voor de rechter
verschijnen. Maar wat gebeurt er met het 8-jarige jongetje?

Het jongetje hoeft niet voor de rechter te verschijnen, omdat hij te jong
is.

Het jongetje moet voor de kinderrechter verschijnen, omdat hij
minderjarig is.

Het jongetje moet voor de strafrechter verschijnen, omdat hij het delict
samen met volwassenen pleegde.

Het jongetje wordt automatisch door de rechter vrijgesproken, omdat
hij nog geen twaalf is.
Zie de laatste zin van tekst 3.
51pStel dat de andere juwelier de juwelen van de dieven had gekocht, omdat
hij maar 1000 euro hoefde te betalen.

Hoe noemen we het soort misdrijf waar de andere juwelier zich dan
schuldig aan maakt?
tekst 4

Veroordeling tot gevangenisstraf van dertig maanden De rechtbank Oost-Brabant heeft vandaag een man veroordeeld tot een gevangenisstraf van dertig maanden. Hij kreeg deze straf voor het treffen van voorbereidingen om brand te stichten bij een zonnestudio in Oss. De verdachte werd eerder al tot lange celstraffen veroordeeld voor ernstige geweldsdelicten.
naar: www.rechtspraak.nl van 27 januari 2015
61pUit tekst 4 is af te leiden of het voorbereiden van brandstichting een
misdrijf of overtreding is.

Leg met behulp van een gegeven uit tekst 4 uit of het voorbereiden
van brandstichting een misdrijf of een overtreding is en waarom het
niet de andere vorm van delict kan zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Uit tekst 4 blijkt dat het voorbereiden van brandstichting een … is, want in
tekst 4 staat … en …
Zie tekst 4.
71pIn welk wetboek staat of brandstichting een misdrijf of een overtreding is?
81pWaarvan is sprake in tekst 4?

lik-op-stukbeleid

recidive

veelvoorkomende criminaliteit

vermogenscriminaliteit
92pStraffen worden met verschillende doelen opgelegd. Uit tekst 4 blijkt dat
een bepaald doel niet bereikt is.

Leg uit welk doel
niet bereikt is met de straffen die de verdachte
eerder kreeg.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het doel … is niet bereikt, want uit tekst 4 blijkt …
101pIn Nederland is sprake van een machtenscheiding.
Bij welke macht hoort het Openbaar Ministerie?

de rechterlijke macht

de uitvoerende macht

de wetgevende macht
112pPolitieke partijen en stromingen hebben verschillende ideeën over de
bestrijding van criminaliteit.
Hieronder staat een aantal beweringen.

Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Christendemocratische partijen vinden dat maatschappelijke
organisaties een belangrijke rol spelen bij het verminderen van
criminaliteit.
2 Rechtse politieke partijen vinden preventieve maatregelen tegen
criminaliteit belangrijker dan linkse politieke partijen.
3 Partijen die tot de ecologische stroming behoren, hebben meestal
geen mening over de bestrijding van criminaliteit.
4 Rechtse politieke partijen benadrukken het belang van het handhaven
van de rechtsregels.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 5

Vrijgesproken De rechtbank heeft een 22-jarige man vrijgesproken van openlijke geweldpleging. Hij stond terecht nadat hij een man bespoot met pepperspray. Volgens de rechtbank werd het pepperspray-slachtoffer agressief tegen de verdachte en heeft hij met een vuurwapen op de broer van de verdachte geschoten. De verdachte heeft daarop met een busje pepperspray in de richting van het slachtoffer gespoten. Volgens de rechter kan de 22-jarige zich beroepen op … .
naar: www.at5.nl van 5 juli 2015
121pWat moet er op de puntjes in tekst 5 worden ingevuld?

eigenrichting

noodweer

ontoerekeningsvatbaarheid

overmacht
131pWat is een taak van een advocaat tijdens de rechtszitting?

een pleidooi houden

een requisitoir houden

de dagvaarding voorlezen

voorlezen waar de verdachte van beschuldigd wordt
tekst 6

Rechtszaak winkeldiefstal Ik lees het dossier over een winkeldiefstal bij een grote supermarkt. Een op het oog keurige oudere man heeft in korte tijd al tweemaal eerder winkeldiefstal gepleegd. En het was telkens bij dezelfde supermarkt. In het dossier staat echter niet waarom. 5 Als de rechter hem vraagt of de beschuldiging klopt, komt hij helemaal los. “Het was een wraakactie. Geld dat bestemd was voor mijn pensioen, had ik belegd in een fonds van de supermarkt. Door fraude is dit helemaal opgemaakt. Nu de verantwoordelijken niet worden gestraft en mijn schade op geen enkele wijze wordt vergoed, straf ik ze wel op mijn eigen manier.” 10 Als mens begrijp ik deze verdachte best. Hij heeft zijn hele leven hard gewerkt om te sparen voor zijn pensioen en dan dit. Maar hoe begrijpelijk ook, toch blijft het diefstal. Ik eis een werkstraf van 20 uur. De rechter is blijkbaar gevoeliger voor zijn verhaal en legt een geldboete op van 250 euro.
naar: het Algemeen Dagblad van 22 januari 2015
141pDe schrijver van tekst 6 was aanwezig tijdens de rechtszitting die in
tekst 6 beschreven wordt.
Welke rol had de schrijver tijdens de rechtszitting?
de rol van

advocaat

getuige

officier van justitie

rechter van het gerechtshof

reclasseringsambtenaar
151pWelk begrip is van toepassing op de regels 5 tot en met 9 van tekst 6?

afschrikking

eigenrichting

handhaving van de rechtsorde

klassenjustitie
161pNoem een materieel gevolg van de criminaliteit waarvoor de man in
tekst 6 terechtstaat.
Zie regel 12 tot en met 14 van tekst 6.
171pWelke bewering is juist?

Er is een bijkomende straf geëist en hij heeft een hoofdstraf gekregen.

Er is een bijkomende straf geëist en hij heeft een maatregel gekregen.

Er is een bijkomende straf geëist en hij heeft een bijkomende straf
gekregen.

Er is een hoofdstraf geëist en hij heeft een bijkomende straf gekregen.

Er is een hoofdstraf geëist en hij heeft een hoofdstraf gekregen.
tekst 7
naar: www.ad.nl van 23 oktober 2014
181pEr zijn verschillende soorten criminaliteit. Moord is bijvoorbeeld een
geweldsmisdrijf.

Hoe wordt het soort criminaliteit uit tekst 7 genoemd?
191pWat wordt bedoeld met het dilemma van de rechtsstaat?
het dilemma tussen de belangen van

rechtsbescherming en rechtsgelijkheid

rechtsgelijkheid en rechtszekerheid

rechtszekerheid en rechtshandhaving

rechtshandhaving en rechtsbescherming
tekst 8
naar: Trouw van 28 april 2015
201pStel dat het Openbaar Ministerie de aangehouden personen in tekst 8
gaat vervolgen. Welke rechter moet deze zaken dan in eerste instantie
behandelen?

de gemeentelijke rechter

de kantonrechter

de rechter van het gerechtshof

de strafrechter
tekst 9

Hardere aanpak drankrijders Het is tijd voor actie. Daarom biedt Kamerlid Barbara Visser haar plan aan de minister van Infrastructuur en Milieu en de minister van Veiligheid en Justitie aan. Dronken wegpiraten maken telkens weer slachtoffers, maar de straffen zijn in de praktijk belachelijk laag. Blijkbaar is de wet niet streng genoeg. Mijn partij kiest de kant van het slachtoffer en de gewone weggebruiker. Want wie met mensenlevens speelt, verdient een zware straf. En wie zich netjes aan de regels houdt, verdient bescherming tegen dronken misdadigers. Het recht heeft voorrang. Op de weg en in de rechtbank.
naar: de website van een politieke partij van 20 april 2015
211pHieronder staan twee beweringen naar aanleiding van tekst 9.

Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 De partij van Visser is vóór een repressief beleid.
2 Visser maakt deel uit van de uitvoerende macht.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
221pEr zijn verschillende verklaringen voor crimineel gedrag.
Welke maatschappelijke verklaring hoort bij:
‘Het plegen van een misdrijf, bijvoorbeeld winkeldiefstal, is het gevolg van
een afweging van kosten en baten.’

Crimineel gedrag wordt aangeleerd in gezin of jeugdgroep.

De gelegenheid maakt de dief.

Een gebrek aan maatschappelijke bindingen bevordert crimineel
gedrag.

Iemand die eenmaal een misdrijf heeft gepleegd, krijgt het etiket
crimineel opgeplakt.
tekst 10

Vandalisme Het herstel van schade als gevolg van vernieling of vandalisme kost de gemeente en dus de gemeenschap jaarlijks veel geld. Hoe groot de jaarlijkse schadepost is als gevolg van vernieling en vandalisme is bij veel gemeenten niet bekend. Daarnaast storen burgers zich vaak aan vernielzucht. Onderzoek bevestigt dat in buurten of wijken waar zaken vies of kapot zijn, burgers zich onveiliger voelen dan elders. Ook is het bewezen dat deze overlast nog meer overlast aantrekt.
naar: www.hetccv.nl van 20 augustus 2015
232pLeg uit waarom uit tekst 10 blijkt dat vandalisme zowel een sociaal als
politiek probleem is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een sociaal probleem, omdat uit tekst 10 blijkt …
Een politiek probleem, omdat uit tekst 10 blijkt …
241pBlijkt uit tekst 10 dat vandalisme ook immateriële gevolgen heeft?

Ja, want in tekst 10 staat dat burgers zich vaak storen aan
vernielzucht.

Ja, want in tekst 10 staat dat het niet bekend is hoe groot de
schadepost als gevolg van vandalisme is.

Nee, want tekst 10 gaat over vandalisme en vernieling.

Nee, want in tekst 10 staat niet dat mensen er bang van worden.
251pHieronder staat een aantal handelingen die plaatsvinden tijdens een
rechtszitting.
1 het houden van een pleidooi
2 het houden van een requisitoir
3 het ondervragen van de verdachte
4 het ondervragen van getuigen
5 het uitspreken van een vonnis
6 het voorlezen van een tenlastelegging

Welke vier handelingen worden uitgevoerd door een officier van
justitie? Kies vier nummers uit het rijtje.
opgave 2Politiek en beleid
tekst 11

PvdA-Kamerlid Lea Bouwmeester wil dat duidelijk wordt welke belangen van invloed zijn bij de totstandkoming van wetten. Nu is niet duidelijk met wie ambtenaren, ministers en staatssecretarissen contact hebben bij het voorbereiden van wetten.
naar: www.trouw.nl van 7 mei 2015
261pIn tekst 11 komen verschillende mensen voor die een rol spelen bij de
politieke besluitvorming.
Wie van deze mensen wordt een volksvertegenwoordiger genoemd?

een ambtenaar

een kamerlid

een minister

een staatssecretaris
Zie tekst 11.
271pKamerlid Bouwmeester wil dat het duidelijk wordt welke belangen van
invloed zijn bij de totstandkoming van wetten. Stel dat zij hierover een
wetsvoorstel wil indienen.
Van welk recht wil Kamerlid Bouwmeester dan gebruikmaken?

het recht om een motie in te dienen

het recht van amendement

het recht van initiatief

het recht van interpellatie
tekst 12

Topkoks tegen beperking jacht Topkok Jarno Eggen van een restaurant in Drenthe is stellig: reeën uit Drenthe horen op de menukaart, vindt hij. Samen met 200 andere koks, onder wie Jonnie Boer en Joop Braakhekke, heeft hij de Tweede Kamer in een brief gevraagd niet akkoord te gaan met plannen om de plezierjacht verder te beperken.
naar: www.rtvdrenthe.nl van 11 juni 2015
284pPressiegroepen hebben twee kenmerken.

Leg uit dat deze twee kenmerken van pressiegroepen ook van
toepassing zijn op de groep van 200 koks in tekst 12.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …
Dit kenmerk geldt ook voor de groep koks, want …
Kenmerk 2: …
Dit kenmerk geldt ook voor de groep koks, want …
292pUit tekst 12 blijkt dat de koks een brief naar de Tweede Kamer hebben
gestuurd.

Noem
twee andere mogelijkheden die de koks hebben om te proberen
te zorgen dat de plezierjacht niet beperkt wordt.
tekst 13

Samenscholingsverbod In de Haagse buurten Schilderswijk en Transvaal wordt een samenscholingsverbod ingesteld om een herhaling van de rellen van afgelopen dagen te voorkomen. Ook geldt een verbod op het ‘meevoeren van gevaarlijke voorwerpen’. Demonstreren mocht al niet meer.
naar: www.nrc.nl van 2 juli 2015
Lees tekst 13.
301pWie heeft de beslissing van het samenscholingsverbod genomen?

de burgemeester

de officier van justitie

de politie

de rechter
tekst 14

Kamerlid declareerde te veel in oude baan Een Tweede Kamerlid heeft als gedeputeerde ten onrechte een aantal declaraties1) ingediend. Een woordvoerder van zijn fractie bevestigt berichtgeving hierover in NRC Handelsblad. Volgens de krant gaat het om euro’s die onjuist gedeclareerd zijn in de jaren 2011 en 2012. Het Kamerlid zit sinds 2012 in de Kamer. Hij is daar woordvoerder Europa. noot 1 declaratie = rekening van gemaakte onkosten, verzoek om vergoeding
naar: www.nu.nl van 11 februari 2015
Lees tekst 14.
311pNRC Handelsblad heeft ontdekt dat het Kamerlid ten onrechte declaraties
indiende. Daarmee vervult de krant een functie van de massamedia voor
de politieke besluitvorming.
Welke functie van de massamedia is dat?

burgers informeren over het overheidsbeleid

een bijdrage leveren aan de meningsvorming van de burgers

massamedia als waakhond van de democratie

onderwerpen aandragen voor de politieke agenda
Zie tekst 14.
322pNederland kent verschillende bestuurslagen.

Van welke bestuurslagen heeft het Kamerlid deel uitgemaakt en/of
maakt hij nog deel uit volgens tekst 14? Kies twee nummers uit
onderstaand rijtje.
1 het bestuur van Europa
2 het bestuur van de gemeente
3 het bestuur van de provincie
4 het bestuur van het land
332pHieronder staat een aantal beweringen over de taken van een raadslid en
een wethouder.

Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Een raadslid controleert het college van B en W.
2 Een raadslid wordt eens in de vier jaar gekozen.
3 Een wethouder is lid van de gemeenteraad.
4 Een wethouder zit in het dagelijks bestuur van de gemeente.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 15

Koenders verdedigt bezoek koning aan Saudi-Arabië De oppositiepartijen hebben scherpe kritiek op het besluit om koning Willem-Alexander samen met minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) naar Saudi-Arabië te sturen. In Saudi-Arabië is het slecht gesteld met de mensenrechten. Het kabinet verdedigt het besluit om de koning naar Saudi-Arabië te sturen om een laatste eerbetoon te bewijzen aan de overleden koning Abdullah. Het is een “illusie” dat je door isolatie van het land de mensenrechten verbetert, zei minister Koenders dinsdag in de Tweede Kamer.
naar: www.nu.nl van 27 januari 2015
Lees tekst 15.
341pDe koning verdedigt het besluit niet zelf, maar minister Bert Koenders
doet dat.
Welk begrip hoort hierbij?

ceremoniële functie

constitutionele monarchie

het geheim van Noordeinde

ministeriële verantwoordelijkheid
tekst 16

Hoge prijs islamkritiek: 50 stokslagen per week Vandaag demonstreert Amnesty International voor de Saudische blogger Raif Badawi. De 31-jarige Badawi bekritiseerde op zijn website de invloed van de islam op de politiek in Saudi-Arabië. Ook vroeg hij zich bijvoorbeeld af waarom Valentijnsdag verboden is in Saudi-Arabië. Dat had hele nare gevolgen voor hem: in juni 2012 werd hij gearresteerd en hij werd vervolgens veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf, een geldboete van 224.000 euro en 1000 stokslagen.
naar: www.rtlnieuws.nl van 15 januari 2015
351pUit tekst 16 blijkt dat bepaalde kenmerken of grondrechten die gelden in
de Nederlandse parlementaire democratie niet van toepassing zijn op
Saudi-Arabië. Dit geldt bijvoorbeeld voor de vrijheid van meningsuiting en
persvrijheid.

Welk
ander kenmerk of grondrecht is volgens tekst 16 ook niet van
toepassing op Saudi-Arabië?
tekst 17

Gif Staatssecretaris Sharon Dijksma zegt zich ‘grote zorgen’ te maken nu blijkt dat bestrijdingsmiddelen die boeren gebruiken al in zeer lage hoeveelheden dodelijk kunnen zijn voor insecten als vlinders, hommels en zweefvliegen.
naar: trouw.nl van 10 april 2015
361pBlijkt uit tekst 17 dat Sharon Dijksma bij een coalitiepartij hoort of bij een
oppositiepartij? Geef een verklaring voor je antwoord.
Doe het zo: neem onderstaande over en vul het antwoord aan.
Bij een …, want in tekst 17 staat …
tekst 18

Taken van een Europese instelling De belangrijkste taken van … zijn: − wetgeving: Europese wetten vaststellen − begroting: het budget van de Europese Unie vaststellen − controle: de activiteiten van de Europese Unie controleren
naar: www.europa-nu.nl van juli 2015
371pWelke Europese instelling moet op de puntjes in tekst 18 worden
ingevuld?

de Europese Commissie

de Raad van Ministers

het Europese Hof van Justitie

het Europees Parlement
tekst 19

Politieke jongerenorganisatie wil einde aan verplicht vrij met kerst Er moet een einde komen aan het verplicht vrij zijn voor de meeste mensen met kerst, vindt de jongerenorganisatie van … . “Werknemers kunnen veel beter samen met hun baas overleggen of zij willen werken met kerst”, vindt voorzitter Tom Leijte. “Waarom bepalen vakbond en overheid wanneer iemand thuis moet zitten? Nederlanders zijn verstandig genoeg om zelf te bepalen wanneer zij willen werken en wanneer zij feest willen vieren”, aldus Leijte.
naar: www.nu.nl van 25 december 2014
381pHet standpunt uit tekst 19 is van een jongerenpartij die hoort bij een
landelijke politieke partij. Het standpunt past goed bij de uitgangspunten
van deze partij.
Welke politieke partij moet op de puntjes in tekst 19 worden ingevuld?

50PLUS

de ChristenUnie

de SGP

de VVD
afbeelding 1
afbeelding 3
392pAfbeelding 1, 2, 3 en 4 zijn verkiezingsposters van verschillende politieke
partijen. De posters zijn zo bewerkt dat de naam van de partij er niet meer
op staat.

Welke poster hoort bij welke politieke partij? Kies uit: ChristenUnie,
Partij voor de Dieren, SP en VVD.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Poster 1 hoort bij …
Poster 2 hoort bij …
Poster 3 hoort bij …
Poster 4 hoort bij …
402pHieronder staat een aantal uitgangspunten van verschillende politieke
stromingen.

Welke twee uitgangspunten horen bij de rechtsextremistische
stroming? Kies twee nummers uit het rijtje.
1 centraal leiderschap
2 deregulering
3 gelijkheid
4 nationalisme
5 politieke grondrechten
6 rentmeesterschap
412pEen referendum heeft voor- en nadelen. Nadelen zijn bijvoorbeeld dat het
organiseren van een referendum veel tijd en geld kost.

Noem
twee voordelen van een referendum.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
tekst 20

Ede-stad krijgt een koopzondag In Ede-stad gaan de winkels op zondag toch open. Ondanks veel tegenstand van christelijke partijen besloot de Edese raad donderdagavond 9 juli 2015 dat de stad jaarlijks 52 koopzondagen krijgt. Het voorstel werd aangenomen door een zeer kleine meerderheid van 20 stemmen. De gemeenteraad telt 39 zetels.
naar: www.trouw.nl van 10 juli 2015
tabel 1
Aantal zetels per partij in de Edese gemeenteraad
bron: gemeenteraad.ede.nl van juli 2015
Lees tekst 20 en bekijk tabel 1.
421pNoem alle partijen in de gemeenteraad van Ede die tegen het voorstel
hebben gestemd om op zondag de winkels te openen.
431pHet proces van politieke besluitvorming bestaat uit verschillende fasen.
Welke fase is in tekst 20 als laatste afgerond?

fase 1: uiten van wensen

fase 2: vergelijken/afwegen van problemen

fase 3: beslissen over problemen

fase 4: uitvoeren van besluiten
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.