bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo kb 2023, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Drone

Een drone is een luchtvaartuig dat op afstand bestuurbaar is.
figuur bij de opgave
Een drone maakt een vlucht. Hij stijgt op vanaf de grond.
De gemiddelde stijgsnelheid is 5,8 m/s.
11p
Noteer de gemiddelde stijgsnelheid in km/h.
De zwaartekracht op de drone is 15 N.
22p
De drone stijgt 80 m.
Bereken de toename van de zwaarte-energie.
32puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de drone tijdens het
rondvliegen.
Teken op de uitwerkbijlage vanuit Z de zwaartekracht op de drone.
De krachtenschaal is 1,0 cm ≙ 5,0 N.

opgave 2Palletset

Gebruikte houten pallets kunnen op verschillende manieren verwerkt
worden.
figuur bij de opgave
De houten pallets kunnen worden verbrand.
41p
Bij de verbranding van hout ontstaat koolstofdioxide.
Noteer het milieueffect van koolstofdioxide.
53p
Een (droge) houten pallet met een massa van 25,0 kg wordt verbrand.
Bereken de energie in MJ die bij het verbranden vrijgekomen is.
Gebruik de tabel ‘Verbrandingswarmte van enkele stoffen’ in BINAS.
In plaats van te worden verbrand, kunnen de pallets ook worden
hergebruikt voor de productie van een tuinmeubelset.
figuur bij de opgave
61p
Noteer de naam van deze vorm van afvalverwerking.
De tuinmeubelset bestaat uit een bank en een tafel.
73p
Voor de bank is een volume van 50 dm3 aan hout gebruikt met een massa
van 29 kg.
Bereken de dichtheid van het hout en noteer de houtsoort.
De tafel heeft een massa van 20 kg. Het totale contactoppervlak van de
tafelpoten met de ondergrond is 576 cm2.
83p
Bereken de druk op de ondergrond.
91p
De tafel staat op een hobbelig terras. Daardoor staat de tafel nu op drie
poten.
Als de tafel op drie poten staat, is de druk onder elke tafelpoot
A kleiner dan de druk op vier poten.
B even groot als de druk op vier poten.
C groter dan de druk op vier poten.

opgave 3Schoen uit plasticsoep

Zeewater is vervuild met plastic. Per jaar komt er ongeveer 5 miljoen ton
plastic in zee terecht. Men spreekt van plasticsoep.
Een schoenfabrikant maakt schoenen van het plasticafval uit zee.
plasticsoep
schoen gemaakt uit plasticsoep
Een ton is 1000 kg.
101p
Welke massa aan plastic komt overeen met 5 miljoen ton?
A 5 · 103 kg
B 5 · 106 kg
C 5 · 109 kg
D 5 · 1012 kg
112p
Een veel voorkomend soort plastic in zee is polyethyleen (PE).
De dichtheid van PE is 0,94 g/cm3.
Leg uit of PE drijft op zeewater, of dat PE zinkt of zweeft.
121p
Door schoenen te maken van het plasticafval uit zee, wordt het
afvalprobleem verkleind.
Noteer nog een milieuvoordeel van deze vorm van afvalverwerking.

opgave 4Wisselverwarming

Een trein kan met een wissel van het ene spoor naar het andere spoor
worden geleid. Om problemen met sneeuw en ijs te voorkómen, hebben
de wissels elektrische verwarming.
een wissel
de wisselverwarming
De verwarming werkt op een wisselspanning van 230 V.
Het vermogen van de verwarming is 1150 W. De totale stroomsterkte door
de verwarmingsdraden is 5,0 A.
132p
Toon deze stroomsterkte met een berekening aan.
142p
Bereken de grootte van de weerstand van de verwarming.
De verwarming bestaat uit twee parallel geschakelde verwarmingsdraden
die door buizen lopen.
152puitwerkbijlage
Maak op de uitwerkbijlage het schakelschema compleet met de
verwarmingsdraden.
Gebruik voor een verwarmingsdraad het symbool van een weerstand.

opgave 5Rubbee

Een Rubbee is een elektrische hulpmotor met een ingebouwde accu.
De Rubbee maakt van een gewone fiets een fiets met hulpmotor.
figuur bij de opgave
162puitwerkbijlage
Tijdens het optrekken met de Rubbee is er sprake van een aantal
energieomzettingen.
Noteer op de uitwerkbijlage in het schema de juiste energiesoorten.
De elektromotor van de Rubbee wordt aangestuurd door een sensor bij de
trap-as.
171p
In de sensor van de Rubbee zit een elektronica-onderdeel dat reageert op
een magneetje.
Welk elektronica onderdeel is dat?
A een condensator
B een reedcontact
C een transformator
D een transistor
182p
De opgeslagen energie in de accu van de Rubbee is 3,4 ∙ 105 J. De nuttige
energie die wordt geleverd is 2,2 ∙ 105 J.
Bereken het rendement van de energieomzetting.
192p
De accu heeft een capaciteit van 2,6 Ah. Na een fietstocht van 0,64 h is
de accu leeg.
Bereken de gemiddelde stroomsterkte gedurende die tijd.
Na de fietstocht wordt de lege accu opgeladen.
De transformator in de oplader zet de netspanning van 230 V om in een
spanning van 36 V.
202p
De primaire spoel van de transformator heeft 550 windingen.
Bereken het aantal windingen van de secundaire spoel. Neem aan dat
de transformator ideaal is.

opgave 6Vrije val

Luke maakt een val vanaf 7600 m hoogte uit een vliegtuig zonder
parachute. Hij landt veilig in een net.
Je ziet een tabel met gegevens van het eerste deel van de val.
t (s) 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 s (m) 0 5 20 45 80 125
213puitwerkbijlage
Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de
grafiek. Deel eerst de verticale as in.
Van t = 5,0 s tot t = 149 s valt Luke met een constante snelheid van
50 m/s.
223p
Bereken de afstand die Luke met deze snelheid aflegt van t = 5,0 s tot
t = 149 s.
Luke heeft een massa van 80 kg.
232p
Bereken de bewegingsenergie van Luke bij een snelheid van 50 m/s.
243puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over de nettokracht en de
beweging tijdens de gehele sprong.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
251p
Na enige tijd hangt Luke stil in het net. De draden van het net zijn dan
uitgerekt.
Noteer de naam van de kracht in de draden van het net.

opgave 7Elektrisch luchtbed

Lotte heeft een luchtbed. Ze pompt het bed op met een ingebouwde
elektrische pomp die ze aansluit op de netspanning.
het opgeblazen luchtbed
261puitwerkbijlage
Lotte legt het opgepompte luchtbed in de zon.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over deze situatie.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Je ziet het typeplaatje van de elektrische pomp.
figuur bij de opgave
271p
Welke elektrische beveiliging heeft deze pomp volgens het typeplaatje?
A dubbele isolatie
B relais
C zekering
283p
Het luchtbed is in een tijd van 3,5 minuut opgepompt.
Bereken de elektrische energie die daarvoor nodig is.

opgave 8Megafoon

Tijdens een sportdag spreekt Femke alle deelnemers toe. Ze gebruikt een
megafoon.
figuur bij de opgave
In de megafoon zitten onder andere een microfoon, een versterker en een
luidspreker.
Het stemgeluid van Femke heeft een geluidssterkte van 62 dB.
Het versterkte geluid heeft een geluidssterkte van 102 dB.
292puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het versterkte geluid.
Maak elke zin compleet.
301p
Vergelijk het versterkte geluid met het stemgeluid van Femke.
Wat is juist over het versterkte geluid?
A De amplitude is kleiner.
B De amplitude is groter.
C De frequentie is kleiner.
D De frequentie is groter.
312puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de dB-meter. Hierin zie je
een instelknop voor het meetbereik en een afbeelding van het display.
Met de dB-meter kan de geluidssterkte van het versterkte geluid (102 dB)
worden weergegeven.
Zet een kruisje in het vak bij het juiste meetbereik (Hi of Lo) en teken
vanuit punt P de wijzer naar de juiste plaats op de schaalverdeling.
323p
De megafoon heeft ook een knop om een sirene te laten horen.
De sirene maakt twee verschillende tonen. Met een oscilloscoop wordt
één toon zichtbaar gemaakt op een beeldscherm.
Je ziet een afbeelding van het beeldscherm.
figuur bij de opgave
Bereken de frequentie van deze toon. Noteer eerst de trillingstijd.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 9Automatische papierroller

Een automatische papierroller
in een toiletruimte is handig na
het wassen van de handen.
Johan wast zijn handen en
brengt zijn hand voor het oog
van een sensor.
Daardoor gaat de motor
draaien en rolt er een vel
papier uit het apparaat.
figuur bij de opgave
Achter het oog van de sensor zit een LDR. Je ziet een vereenvoudigd
schakelschema van de papierroller.
figuur bij de opgave
331p
Op welke plaats zit de LDR in de papierroller?
A op plaats 1
B op plaats 2
C op plaats 3
341p
Wat is juist als de batterijen andersom zijn aangesloten?
A De motor draait de andere kant op.
B De motor draait dezelfde kant op.
C De motor draait niet.
Als het apparaat werkt, leveren de batterijen een totale stroomsterkte van
0,75 A.
352puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het schakelschema.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.